les 1: algemeen
/ recht op een menswaardig bestaan
= dat iedereen de kans moet hebben om op een waardige manier te leven, met basisvoorzieningen
→ sociale grondrechten zijn hieraan gekoppeld:
● recht op arbeid & vrije beroepskeuze
● recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en de sociale, geneeskundige
en juridische bijstand
● recht op huisvesting
● recht op bescherming van een gezond leefmilieu
● recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing
→ dit zijn niet afdwingbare rechten; het zijn intenties die de overheid probeert te realiseren
→ in de praktijk lukt dat niet altijd, bv; bij huisvesting moeten mensen vaak jaren wachten op een
woning
recht op menswaardig bestaan heeft ook te maken met
zorgethiek
● focus op menselijke verbinding: mensen hebben nood aan erbij horen, erkenning en
sociale inclusie
● doel: sociale uitsluiting vermijden
● valstrik: sommige sociaal werkers kunnen te “koel” worden als ze alleen op cijfers en
resultaten letten, waardoor de persoonlijke kant verloren gaat
individuele bestaansethiek
● focus op het recht van het individu op zelfbeschikking: mensen mogen zelf keuzes
maken over hun leven en zorg
bv; iemand kan weigeren om verzorging te krijgen of niet naar een woonzorgcentrum willen
● spanningsveld: de samenleving werkt steeds meer met cijfers en regels, waardoor
sociaal werkers het moeilijk hebben om balans te vinden tussen wat de maatschappij wil
en wat de persoon wil
● kern: je kunt mensen niets opleggen; hun individuele rechten staan voorop
onderbescherming = het niet realiseren van grondrechten waardoor je geen menswaardig
bestaan kan leiden
bestaansonzekerheid = mensen die op het ‘randje’ leven een kleine tegenslag kan zorgen dat
die mensen ook in armoede geraakt
non-take up = mensen die geen gebruik van het openbaar aanbod, rechten en diensten waar je
aanspraak kan maken
non-take up is voornamelijk het niet opnemen van de rechten wat een eigen beslissing is
→ komt voornamelijk voor bij meest kwetsbare groepen, door de de complexiteit en de weinig
verandering aan de doelgroep
1
, / non-take up: oorzaken op de 3 niveaus
micro ● te weinig kennis
● schaamte om het te vragen → ‘hoe gaan mensen mij bekijken?’
● fysieke redenen
● de digitalisering
meso ● bereikbaarheid van de diensten
● digitalisering
● openingsuren / spreekuren
● complexiteit van de papieren
macro ● complexiteiten van de papieren
● overheid = regels, regels en nog meer regels
● digitalisering (itsme, ..)
er zijn veel oorzaken die op alle niveaus aanwezig zijn
/ het probleem van de digitalisering
= veel mensen moeite hebben met de digitale vaardigheden → bijna 1 op de 2 belg is kwetsbaar
voornamelijk: vrouwen, alleenstaanden en mensen met laag inkomen hebben problemen
● veel essentiële digitale diensten zijn vooral toegankelijk voor wie al goed digitaal onderlegd
is, waardoor kwetsbare groepen achterblijven
/ uitwegen voor de non-take up
● informatie verbeteren: mensen beter informeren over hun rechten en voorzieningen
● drempels verlagen: procedures eenvoudiger en toegankelijker maken
● vertrouwen opbouwen: mensen geruststellen dat hulp vragen normaal en veilig is
● gerichte ondersteuning: kwetsbare groepen actief begeleiden bij het aanvragen van
rechten of hulp
/ noodzaak van de complexe wetgeving?
komt door de manier waarop welzijnsmiddelen verdeeld worden → er zijn 2 allocatieprincipes:
1. universalisme: iedereen krijgt gelijke toegang tot voorzieningen of rechten, ongeacht
inkomen of situatie → bv; kinderbijslag, gas- en elektriciteitspremie eind 2022
2. selectiviteit: voorzieningen worden alleen gegeven aan wie behoefte heeft, via een
middelentoets of andere criteria → bv; studietoelage, sociaal tarief gas/elektriciteit,
zorgtoeslag voor kinderen
→ complexe wetgeving is nodig om te bepalen wie wat krijgt en om rechtvaardig middelen te
verdelen tussen universele en selectieve rechten
2
/ recht op een menswaardig bestaan
= dat iedereen de kans moet hebben om op een waardige manier te leven, met basisvoorzieningen
→ sociale grondrechten zijn hieraan gekoppeld:
● recht op arbeid & vrije beroepskeuze
● recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en de sociale, geneeskundige
en juridische bijstand
● recht op huisvesting
● recht op bescherming van een gezond leefmilieu
● recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing
→ dit zijn niet afdwingbare rechten; het zijn intenties die de overheid probeert te realiseren
→ in de praktijk lukt dat niet altijd, bv; bij huisvesting moeten mensen vaak jaren wachten op een
woning
recht op menswaardig bestaan heeft ook te maken met
zorgethiek
● focus op menselijke verbinding: mensen hebben nood aan erbij horen, erkenning en
sociale inclusie
● doel: sociale uitsluiting vermijden
● valstrik: sommige sociaal werkers kunnen te “koel” worden als ze alleen op cijfers en
resultaten letten, waardoor de persoonlijke kant verloren gaat
individuele bestaansethiek
● focus op het recht van het individu op zelfbeschikking: mensen mogen zelf keuzes
maken over hun leven en zorg
bv; iemand kan weigeren om verzorging te krijgen of niet naar een woonzorgcentrum willen
● spanningsveld: de samenleving werkt steeds meer met cijfers en regels, waardoor
sociaal werkers het moeilijk hebben om balans te vinden tussen wat de maatschappij wil
en wat de persoon wil
● kern: je kunt mensen niets opleggen; hun individuele rechten staan voorop
onderbescherming = het niet realiseren van grondrechten waardoor je geen menswaardig
bestaan kan leiden
bestaansonzekerheid = mensen die op het ‘randje’ leven een kleine tegenslag kan zorgen dat
die mensen ook in armoede geraakt
non-take up = mensen die geen gebruik van het openbaar aanbod, rechten en diensten waar je
aanspraak kan maken
non-take up is voornamelijk het niet opnemen van de rechten wat een eigen beslissing is
→ komt voornamelijk voor bij meest kwetsbare groepen, door de de complexiteit en de weinig
verandering aan de doelgroep
1
, / non-take up: oorzaken op de 3 niveaus
micro ● te weinig kennis
● schaamte om het te vragen → ‘hoe gaan mensen mij bekijken?’
● fysieke redenen
● de digitalisering
meso ● bereikbaarheid van de diensten
● digitalisering
● openingsuren / spreekuren
● complexiteit van de papieren
macro ● complexiteiten van de papieren
● overheid = regels, regels en nog meer regels
● digitalisering (itsme, ..)
er zijn veel oorzaken die op alle niveaus aanwezig zijn
/ het probleem van de digitalisering
= veel mensen moeite hebben met de digitale vaardigheden → bijna 1 op de 2 belg is kwetsbaar
voornamelijk: vrouwen, alleenstaanden en mensen met laag inkomen hebben problemen
● veel essentiële digitale diensten zijn vooral toegankelijk voor wie al goed digitaal onderlegd
is, waardoor kwetsbare groepen achterblijven
/ uitwegen voor de non-take up
● informatie verbeteren: mensen beter informeren over hun rechten en voorzieningen
● drempels verlagen: procedures eenvoudiger en toegankelijker maken
● vertrouwen opbouwen: mensen geruststellen dat hulp vragen normaal en veilig is
● gerichte ondersteuning: kwetsbare groepen actief begeleiden bij het aanvragen van
rechten of hulp
/ noodzaak van de complexe wetgeving?
komt door de manier waarop welzijnsmiddelen verdeeld worden → er zijn 2 allocatieprincipes:
1. universalisme: iedereen krijgt gelijke toegang tot voorzieningen of rechten, ongeacht
inkomen of situatie → bv; kinderbijslag, gas- en elektriciteitspremie eind 2022
2. selectiviteit: voorzieningen worden alleen gegeven aan wie behoefte heeft, via een
middelentoets of andere criteria → bv; studietoelage, sociaal tarief gas/elektriciteit,
zorgtoeslag voor kinderen
→ complexe wetgeving is nodig om te bepalen wie wat krijgt en om rechtvaardig middelen te
verdelen tussen universele en selectieve rechten
2
