sterk sociaal werk deel 1
les 1: basistheoretische onderbouw
leerdoelen:
● je omschrijft en analyseert de basistheoretische onderbouw van het sociaal werk en kan die toepassen
● je beschrijft de specificiteit van de body of knowledge in het sociaal werk en kan die toepassen
/ de globale definitie van sociaal werk
= de nederlandse vertaling van de internationale definitie (in het engels)
Sociaal werk is een praktijkgebaseerd beroep en een academische discipline die sociale
verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert.
Sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor
diversiteit staan centraal in het sociaal werk, onderbouwd door sociaal werktheorieën, sociale
wetenschappen, menswetenschappen en inheemse en lokale, vormen van kennis, engageert
sociaal werk mensen en structuren om levensuitdagingen en problemen aan te pakken en welzijn
te bevorderen.
de internationale definitie is gevormd door 2 belangrijke organisaties
1. IFSW
= international federation of social work
2. IASSW
= international association of schools of social work
/ basistheoretische onderbouw
= vertrekt vanuit een sociologische analyse op drie niveaus: micro, meso en macro → deze analyse
is gebaseerd op inzichten van belangrijke denkers binnen het sociaal werk.
1
, = de maatschappelijke ordening
de samenleving wordt georganiseerd en ondersteund door de overheid via wetgeving, beleid en
regelgeving → dit vormt het kader waarbinnen we de samenleving vormgeven
macro
het doel van deze ordening is om iedereen te laten participeren aan de samenleving en sociale
inclusie mogelijk te maken
= verwijst naar organisaties en instellingen
meso zij creëren de structurele en organisatorische kaders waarbinnen sociaal werkers handelen
→ deze organisaties bepalen mee de grenzen, mogelijkheden en voorwaarden van het
professioneel handelen
= het individu en zijn directe leefomgeving centraal
sociaal werkers werken aan sociale inbedding: het ondersteunen van mensen met minder
sociaal kapitaal, een beperkt netwerk of minder toegang tot hulpbronnen
micro
binnen de professionele handelingsruimte (die vorm krijgt op het mesoniveau) begeleiden zij
mensen om opnieuw aansluiting te vinden bij de samenleving
/ 3 maatschappelijke lagen
= niveau vd samenleving
● wetten, decreten, regels
macro
● economische ontwikkeling (welvaart creëren)
● politieke ordening → politieke keuzes maken & prioriteiten leggen
= niveau van de hulp - & dienstvelenende organisaties
● instellingen waarin sw’ers tewerkgesteld worden
meso ● instellingen vertalen het beleid van macroniveau in concrete werking, waarbij de
prioriteiten van de overheid worden omgezet in bv: subsidies
● politieke keuzes hebben dus invloed op hoe instellingen werken & leggen accenten
= niveau van de individuele leefwereld van cliënten en sw’ers
● maatschappelijke veranderingen worden hier concreet voelbaar
bv; als er meer asielzoekers zijn, ervaren sociaal werkers dit onmiddellijk in hun dagelijkse
micro praktijk
● wat gebeurt er met cliënten?
● met welke problemen worden zij geconfronteerd?
● wat zijn de sociale problemen van vandaag?
de 3 niveaus beïnvloeden elkaar voortdurend en zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
2
,/ waarom is het essentieel om de maatschappelijke inbedding van het beroep te begrijpen?
● sociaal werk is meer dan een sociaal-politiek instrument: sociaal werkers voeren niet alleen
beleid uit van bovenaf (top-down), maar geven ook signalen van onderuit (bottom-up)
door aan het beleid
● het is essentieel voor een humane en democratische samenleving omdat het opkomt voor
kwetsbare groepen en sociale rechtvaardigheid bevordert
= dit inzicht helpt om de rol van de sociaal werker vandaag en in de toekomst te begrijpen als
hulpverlener én als brugfiguur en belangenbehartiger
/ sociaal werk in de maatschappij
macro
● minister van welzijn = Caroline gennez (vooruit)
● minister van cultuur = Caroline Gennez
● minister van jeugd = Melissa De Praetere (vooruit)
● minister van armoedebestrijding = Caroline Gennez
● schepen sociale zaken in Antwerpen = Nathalie van Beare - NVA
● schepen van jeugd & opbouwwerk = Karim Bachar – Vooruit
= wetten & decreten bepalen hoe we moeten werken & wat we moeten doen
bepalen wat de regelgeving is die ons richting geeft hoe we moeten handelen binnen ons kader
voorbeelden van wetten & decreten:
- federale wet van 26/05/2002 betreffende het recht op maatschappelijke integratie
- vlaamse decreet van 01/03/2014 betreffende de integrale jeugdhulp
- vlaamse decreet van 03/07/2015 betreffende het lokaal cultuurbeleid
meso
= de organisaties en structuren waarin sociaal werkers actief zijn → deze organisaties zetten
regelgeving en beleid om in concrete praktijk
naast officieel erkende organisaties bestaan er ook ‘vrije’ initiatieven, sommige daarvan bevinden
zich in een grijze zone: ze zijn nog niet wettelijk geregeld of botsen soms met bestaande regels. dit
wordt ook wel schaduwwerk genoemd → toch spelen ook deze initiatieven een belangrijke
maatschappelijke rol
sociaal werk maakt als sociaal-politiek instrument deel uit van de civil society (het maatschappelijk
middenveld) → het bevindt zich tussen overheid, markt en burger en draagt bij aan
maatschappelijke betrokkenheid
● sw ondersteund individuen, groepen, organisatie, .. om zich sociaal te ontplooien en
maatschappelijk te engageren
● het meso-niveau vormt dus het werkingsgebied voor sw’ers
sw’ers gaan dus meewerken aan sociale inclusie en tegen sociale exclusie gaan, maar ze gaan ook
zeker toezien op het respecteren van de regels
3
, cliënten & sw’ers ontmoeten elkaar in de professionele onderhandelingsruimte
→ 2 elementen die deze ruimte beïnvloeden
1. hoe komt een cliënt bij een dienst terecht?
2. wat is de opdracht van de sw’er en welke middelen heeft die ter beschikking?
professionele onderhandelingsruimte = de ruimte die sociaal werkers hebben om zelfstandig
keuzes te maken en beslissingen te nemen binnen de kaders van regels, beleid en organisatie,
zodat ze maatwerk kunnen bieden aan cliënten en effectief kunnen inspelen op hun noden
→ er wordt bepaald wat mag & wat je kan doen
micro
sw’ers brengen een professionele identiteit mee die wordt gevormd door hun persoonlijkheid,
opleiding en de positie van sociaal werk in de maatschappij → deze identiteit beïnvloedt hoe ze
omgaan met cliënten en situaties
cliënten kunnen op dit niveau te maken krijgen met
● sociale inclusie = werkloosheid, armoede, psychische problemen, criminaliteit, …
● problemen met sociale inbedding = kwaliteit en intensiteit van sociale contacten
belangrijk is ook het sociaal kapitaal van de cliënt (cf. bourdieu): de middelen, netwerken en sociale
steun die iemand heeft om actief mee te doen aan de samenleving → sw’ers gebruiken dit kapitaal
als uitgangspunt om begeleiding en ondersteuning te bieden
sociale inbedding = de mate waarin iemand verbanden, relaties en een betekenisvolle rol in de
samenleving heeft, waardoor hij of zij kan deelnemen aan sociale, culturele en maatschappelijke
activiteiten
/ conclusie van het sociaal werk in de maatschappij
de ontmoeting tussen sociaal werker en cliënt gebeurt binnen 3 grenzen
1. grenzen van de wetgeving / beleid = regels, decreten en politieke keuzes
2. grenzen vd organisatie = elke instelling heeft eigen procedures, middelen, verwachtingen
3. grenzen vd professionele onderhandelingsruimte
wanneer er iets tekortschiet binnen deze contouren — bijvoorbeeld wanneer beleid uitsluiting in
de hand werkt of organisaties onvoldoende ruimte bieden — komt ook de politieke rol van sociaal
werkers naar voren = het signaleren en aankaarten van structurele mechanismen van sociale
uitsluiting
/ body of knowledge
sociaal werk had lange tijd een zwakke en onduidelijke kennisbasis en werd gezien als een beroep
dat vooral tekorten van andere beroepen opvulde, zonder duidelijk eigen expertisegebied
er leeft ook een bepaald beeld van sociaal werk: dat het vooral draait om empathie, mensenkennis,
sociale vaardigheden en een praktische aanpak → vanuit die visie werd theorie soms gezien als
iets dat zelfs contraproductief zou zijn voor de praktijk
4
les 1: basistheoretische onderbouw
leerdoelen:
● je omschrijft en analyseert de basistheoretische onderbouw van het sociaal werk en kan die toepassen
● je beschrijft de specificiteit van de body of knowledge in het sociaal werk en kan die toepassen
/ de globale definitie van sociaal werk
= de nederlandse vertaling van de internationale definitie (in het engels)
Sociaal werk is een praktijkgebaseerd beroep en een academische discipline die sociale
verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert.
Sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor
diversiteit staan centraal in het sociaal werk, onderbouwd door sociaal werktheorieën, sociale
wetenschappen, menswetenschappen en inheemse en lokale, vormen van kennis, engageert
sociaal werk mensen en structuren om levensuitdagingen en problemen aan te pakken en welzijn
te bevorderen.
de internationale definitie is gevormd door 2 belangrijke organisaties
1. IFSW
= international federation of social work
2. IASSW
= international association of schools of social work
/ basistheoretische onderbouw
= vertrekt vanuit een sociologische analyse op drie niveaus: micro, meso en macro → deze analyse
is gebaseerd op inzichten van belangrijke denkers binnen het sociaal werk.
1
, = de maatschappelijke ordening
de samenleving wordt georganiseerd en ondersteund door de overheid via wetgeving, beleid en
regelgeving → dit vormt het kader waarbinnen we de samenleving vormgeven
macro
het doel van deze ordening is om iedereen te laten participeren aan de samenleving en sociale
inclusie mogelijk te maken
= verwijst naar organisaties en instellingen
meso zij creëren de structurele en organisatorische kaders waarbinnen sociaal werkers handelen
→ deze organisaties bepalen mee de grenzen, mogelijkheden en voorwaarden van het
professioneel handelen
= het individu en zijn directe leefomgeving centraal
sociaal werkers werken aan sociale inbedding: het ondersteunen van mensen met minder
sociaal kapitaal, een beperkt netwerk of minder toegang tot hulpbronnen
micro
binnen de professionele handelingsruimte (die vorm krijgt op het mesoniveau) begeleiden zij
mensen om opnieuw aansluiting te vinden bij de samenleving
/ 3 maatschappelijke lagen
= niveau vd samenleving
● wetten, decreten, regels
macro
● economische ontwikkeling (welvaart creëren)
● politieke ordening → politieke keuzes maken & prioriteiten leggen
= niveau van de hulp - & dienstvelenende organisaties
● instellingen waarin sw’ers tewerkgesteld worden
meso ● instellingen vertalen het beleid van macroniveau in concrete werking, waarbij de
prioriteiten van de overheid worden omgezet in bv: subsidies
● politieke keuzes hebben dus invloed op hoe instellingen werken & leggen accenten
= niveau van de individuele leefwereld van cliënten en sw’ers
● maatschappelijke veranderingen worden hier concreet voelbaar
bv; als er meer asielzoekers zijn, ervaren sociaal werkers dit onmiddellijk in hun dagelijkse
micro praktijk
● wat gebeurt er met cliënten?
● met welke problemen worden zij geconfronteerd?
● wat zijn de sociale problemen van vandaag?
de 3 niveaus beïnvloeden elkaar voortdurend en zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
2
,/ waarom is het essentieel om de maatschappelijke inbedding van het beroep te begrijpen?
● sociaal werk is meer dan een sociaal-politiek instrument: sociaal werkers voeren niet alleen
beleid uit van bovenaf (top-down), maar geven ook signalen van onderuit (bottom-up)
door aan het beleid
● het is essentieel voor een humane en democratische samenleving omdat het opkomt voor
kwetsbare groepen en sociale rechtvaardigheid bevordert
= dit inzicht helpt om de rol van de sociaal werker vandaag en in de toekomst te begrijpen als
hulpverlener én als brugfiguur en belangenbehartiger
/ sociaal werk in de maatschappij
macro
● minister van welzijn = Caroline gennez (vooruit)
● minister van cultuur = Caroline Gennez
● minister van jeugd = Melissa De Praetere (vooruit)
● minister van armoedebestrijding = Caroline Gennez
● schepen sociale zaken in Antwerpen = Nathalie van Beare - NVA
● schepen van jeugd & opbouwwerk = Karim Bachar – Vooruit
= wetten & decreten bepalen hoe we moeten werken & wat we moeten doen
bepalen wat de regelgeving is die ons richting geeft hoe we moeten handelen binnen ons kader
voorbeelden van wetten & decreten:
- federale wet van 26/05/2002 betreffende het recht op maatschappelijke integratie
- vlaamse decreet van 01/03/2014 betreffende de integrale jeugdhulp
- vlaamse decreet van 03/07/2015 betreffende het lokaal cultuurbeleid
meso
= de organisaties en structuren waarin sociaal werkers actief zijn → deze organisaties zetten
regelgeving en beleid om in concrete praktijk
naast officieel erkende organisaties bestaan er ook ‘vrije’ initiatieven, sommige daarvan bevinden
zich in een grijze zone: ze zijn nog niet wettelijk geregeld of botsen soms met bestaande regels. dit
wordt ook wel schaduwwerk genoemd → toch spelen ook deze initiatieven een belangrijke
maatschappelijke rol
sociaal werk maakt als sociaal-politiek instrument deel uit van de civil society (het maatschappelijk
middenveld) → het bevindt zich tussen overheid, markt en burger en draagt bij aan
maatschappelijke betrokkenheid
● sw ondersteund individuen, groepen, organisatie, .. om zich sociaal te ontplooien en
maatschappelijk te engageren
● het meso-niveau vormt dus het werkingsgebied voor sw’ers
sw’ers gaan dus meewerken aan sociale inclusie en tegen sociale exclusie gaan, maar ze gaan ook
zeker toezien op het respecteren van de regels
3
, cliënten & sw’ers ontmoeten elkaar in de professionele onderhandelingsruimte
→ 2 elementen die deze ruimte beïnvloeden
1. hoe komt een cliënt bij een dienst terecht?
2. wat is de opdracht van de sw’er en welke middelen heeft die ter beschikking?
professionele onderhandelingsruimte = de ruimte die sociaal werkers hebben om zelfstandig
keuzes te maken en beslissingen te nemen binnen de kaders van regels, beleid en organisatie,
zodat ze maatwerk kunnen bieden aan cliënten en effectief kunnen inspelen op hun noden
→ er wordt bepaald wat mag & wat je kan doen
micro
sw’ers brengen een professionele identiteit mee die wordt gevormd door hun persoonlijkheid,
opleiding en de positie van sociaal werk in de maatschappij → deze identiteit beïnvloedt hoe ze
omgaan met cliënten en situaties
cliënten kunnen op dit niveau te maken krijgen met
● sociale inclusie = werkloosheid, armoede, psychische problemen, criminaliteit, …
● problemen met sociale inbedding = kwaliteit en intensiteit van sociale contacten
belangrijk is ook het sociaal kapitaal van de cliënt (cf. bourdieu): de middelen, netwerken en sociale
steun die iemand heeft om actief mee te doen aan de samenleving → sw’ers gebruiken dit kapitaal
als uitgangspunt om begeleiding en ondersteuning te bieden
sociale inbedding = de mate waarin iemand verbanden, relaties en een betekenisvolle rol in de
samenleving heeft, waardoor hij of zij kan deelnemen aan sociale, culturele en maatschappelijke
activiteiten
/ conclusie van het sociaal werk in de maatschappij
de ontmoeting tussen sociaal werker en cliënt gebeurt binnen 3 grenzen
1. grenzen van de wetgeving / beleid = regels, decreten en politieke keuzes
2. grenzen vd organisatie = elke instelling heeft eigen procedures, middelen, verwachtingen
3. grenzen vd professionele onderhandelingsruimte
wanneer er iets tekortschiet binnen deze contouren — bijvoorbeeld wanneer beleid uitsluiting in
de hand werkt of organisaties onvoldoende ruimte bieden — komt ook de politieke rol van sociaal
werkers naar voren = het signaleren en aankaarten van structurele mechanismen van sociale
uitsluiting
/ body of knowledge
sociaal werk had lange tijd een zwakke en onduidelijke kennisbasis en werd gezien als een beroep
dat vooral tekorten van andere beroepen opvulde, zonder duidelijk eigen expertisegebied
er leeft ook een bepaald beeld van sociaal werk: dat het vooral draait om empathie, mensenkennis,
sociale vaardigheden en een praktische aanpak → vanuit die visie werd theorie soms gezien als
iets dat zelfs contraproductief zou zijn voor de praktijk
4
