Sociaal recht
Inhoudsopgave
1. Algemene inleiding.................................................................................................................................... 4
1.1. Het sociaal recht............................................................................................................................................4
1.2. De historiek van het sociaal recht.................................................................................................................4
2. De collectieve arbeidsverhouding............................................................................................................... 6
2.1. De organisaties voor de werknemers en voor werkgevers............................................................................6
2.2. Begrip “bedrijfsorganisatie”..........................................................................................................................6
2.3. Representativiteit van de organisaties voor werknemers en voor werkgevers.............................................7
2.4. Nationale arbeidsraad (NAR)........................................................................................................................7
2.5. Paritaire comités en paritaire subcomités.....................................................................................................8
2.6. Ondernemingsraad (OR)...............................................................................................................................8
2.6.1. Begrip.....................................................................................................................................................8
2.6.2. Verplichting tot oprichting van een OR..................................................................................................8
2.6.3. Samenstelling van de OR.......................................................................................................................8
2.6.4. Verkiezingen voor de OR........................................................................................................................8
2.6.5. Bescherming van de kandidaten tegen ontslag.....................................................................................9
2.6.6. Werking van de OR................................................................................................................................9
2.6.7. Bevoegdheid van de OR.........................................................................................................................9
2.7. Comité voor preventie en bescherming op het werk (CPBW).......................................................................9
2.7.1. Begrip.....................................................................................................................................................9
2.7.2. Verplichting tot oprichting van een CPBW..........................................................................................10
2.7.3. Samenstelling van het CPBW...............................................................................................................10
2.7.4. Verkiezingen voor het CPBW...............................................................................................................10
2.7.5. Bescherming van de kandidaten tegen ontslag...................................................................................10
2.7.6. Bevoegdheid van het CPBW................................................................................................................10
3. Het interprofessionele akkoord (IPA)........................................................................................................ 10
3.1. Begrip..........................................................................................................................................................10
3.2. Loonnorm....................................................................................................................................................10
4. De Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO)........................................................................................... 11
4.1. Voorafgaandelijk.........................................................................................................................................11
4.2. Begrip..........................................................................................................................................................11
4.3. Niveau waar de CAO kan gesloten worden:................................................................................................11
4.4. Modaliteiten voor de geldigheid van de CAO..............................................................................................12
4.5. Inhoud van de CAO......................................................................................................................................12
4.6. Bindende kracht van een CAO.....................................................................................................................12
4.6.1. Algemeen verbindende verklaarde CAO.............................................................................................12
4.6.2. De niet algemeen verbindend verklaarde CAO...................................................................................12
5. Syndicale afvaardiging.............................................................................................................................. 13
5.1. Begrip..........................................................................................................................................................13
1
, 5.2. Toepassingsgebied van de CAO...................................................................................................................14
5.3. Bevoegdheid van de syndicale afvaardiging...............................................................................................14
5.4. Bescherming tegen ontslag.........................................................................................................................14
6. De arbeidsovereenkomst.......................................................................................................................... 15
6.1. Inleiding.......................................................................................................................................................15
6.1.1. De arbeidsovereenkomst.....................................................................................................................15
6.1.2. De regelgeving.....................................................................................................................................15
6.1.3. De basisbegrippen...............................................................................................................................16
6.2. Het statuut van werknemer........................................................................................................................16
6.2.1. De basisbegrippen van de arbeidsovereenkomst................................................................................16
6.3. De precontractuele fase: de vacature en de selectieprocedure..................................................................17
6.3.1. De openstelling van de vacature (CAO nr. 38 tot 38 sexies, wet van 10 mei 2007)............................17
6.3.2. De selectieprocedure...........................................................................................................................17
6.4. De contractuele fase: de totstandkoming, de uitvoering, de schorsing en de beëindiging van de
arbeidsovereenkomst.........................................................................................................................................19
6.4.1. De totstandkoming van de arbeidsovereenkomst...............................................................................19
6.4.2. De uitvoering en aansprakelijkheid van de werkgever........................................................................22
6.4.3. De schorsing van de arbeidsovereenkomst.........................................................................................26
6.4.4. Het einde van de arbeidsovereenkomst..............................................................................................28
6.5. De bijzondere arbeidsovereenkomst...........................................................................................................34
6.5.1. Handelsvertegenwoordiging................................................................................................................34
6.5.2. Tewerkstelling van studenten..............................................................................................................36
6.5.3. Huisarbeid (niet)..................................................................................................................................37
6.5.4. Telewerk (niet).....................................................................................................................................37
6.5.5. Uitzendarbeid of interimarbeid...........................................................................................................37
6.5.6. Arbeidsovereenkomst voor deeltijdse arbeid.....................................................................................39
6.5.7. Flexi-jobs..............................................................................................................................................40
6.5.8. De arbeidsovereenkomst voor een bepaalde tijd of voor een duidelijk omchreven werk.................41
6.6. Het statuut van zelfstandige.......................................................................................................................41
6.6.1. Definitie................................................................................................................................................41
6.6.2. De administratieve verplichtingen.......................................................................................................42
6.6.3. Een vergelijking tussen de werknemer en de zlfstandige....................................................................42
7. Het arbeidsreglement............................................................................................................................... 43
7.1. Begrip..........................................................................................................................................................43
7.2. Toepassing van de wet................................................................................................................................43
7.3. Vermelding in het arbeidsreglement...........................................................................................................44
7.3.1. Verplichte vermeldingen (de wet op het arbeidsreglement)..............................................................44
7.3.2. Verplichte vermeldingen (andere wetten en besluiten)......................................................................44
7.3.3. Vrije bepaling (niet in strijd met imperatieve wetten)........................................................................44
7.3.4. Opstelling en wijziging vna het arbeidsreglement..............................................................................44
7.3.5. Bekendmaking van het arbeidsreglement...........................................................................................44
7.3.6. Geldelijke sanctie.................................................................................................................................44
8. Het arbeidsrecht en sociale media............................................................................................................ 45
8.1. De regelgeving inzake de privacybescherming van werknemers................................................................45
8.2. De privacybescherming van werknemers ten aanzien van de werkgever..................................................45
8.2.1. Het gebruik van het internet voor privédoeleinden op de werkplaats...............................................45
8.2.2. De controle van e-mails en van het internetgebruik...........................................................................46
2
, 8.2.3. Het gebruik door de werkgever van persoonlijke informatie die de werknemer op de sociale
netwerken heeft gepost.................................................................................................................................46
8.2.4. Het recht op sociale netwerken kritiek te uiten op collega’s, de werkgever of het
ondernemingsbeleid......................................................................................................................................46
9. Het sociaal zekerheidsrecht...................................................................................................................... 48
9.1. Inleiding.......................................................................................................................................................48
9.1.1. Het doel van de sociale zekerheid.......................................................................................................48
9.1.2. De takken van de sociale zekerheid.....................................................................................................48
9.1.3. De stelsels van de sociale zekerheid....................................................................................................48
9.1.4. De kenmerken van de sociale zekerheid..............................................................................................49
9.1.5. De bevoegdheid voor de sociale zekerheid.........................................................................................49
9.1.6. De aanvullende sociale verzekering.....................................................................................................49
9.2. De Belgische sociale zekerheidswetgeving..................................................................................................49
9.3. De Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ)................................................................................................50
9.3.1. De structuur en de opdracht van de RSZ.............................................................................................50
9.4. De bijdragen aan de RSZ.............................................................................................................................51
9.4.1. Het principe.........................................................................................................................................51
9.4.2. Het loon waarop de bijdragen worden berekend................................................................................51
9.4.3. Voordelen en vergoeding die vrijgesteld zijn van sociale bijdragen....................................................52
9.4.4. Andere vergoedingen die geen loon zijn (limitatieve lijst)..................................................................52
9.4.5. De bijdragevoeten................................................................................................................................53
9.4.6. Bijzondere sociale zekerheidsbijdragen...............................................................................................53
9.4.7. Vermindering van de sociale bijdragen...............................................................................................53
9.5. De arbeidsongevallen..................................................................................................................................53
9.5.1. Het toepassingsgebied.........................................................................................................................53
9.5.2. Het begrip arbeidsongeval...................................................................................................................54
9.5.3. De verzekering.....................................................................................................................................56
9.5.4. De vergoeding......................................................................................................................................56
9.6. De beroepsziekten.......................................................................................................................................57
9.6.1. Het toepassingsgebied.........................................................................................................................57
9.6.2. Het begrip beroepsziekte.....................................................................................................................57
9.6.3. De schadeloosstelling..........................................................................................................................57
3
, 1. Algemene inleiding
1.1. Het sociaal recht
Het arbeidsrecht
= regelt de individuele arbeidsrelaties tussen werkgever en werknemer
Het sociaal zekerheidsrecht
= het recht dat de professionele, beroepsmatige, … regelt onder de burgers
Eerste 30 dagen = betaald de werkgever uw ziekte daarna is het de ziektekas
Het sociaal recht omvat het arbeidsrecht en het sociale zekerheidsrecht:
- Het arbeidsrecht regelt de verhouding tussen de werkgevers en werknemers
- Het sociaal zekerheidsrecht organiseert de professionele en sociale solidariteit
1.2. De historiek van het sociaal recht
Examen
- Voor de Franse Revolutie : het stelsel van de corporaties
- 1791: verbod oprichting corporaties ( de wet “ Le Chapelier”)
- 1867: opheffing van het verbod oprichting corporaties (recht vereniging; economisch
liberalisme)
- 1886: zware onlusten in Luik en Henegouwen (parlementaire commissie ; eerste wet
ter bescherming van de werknemers)
- 1919: algemeen enkelvoudig stemrecht
- 1948 : vrouwenstemrecht
- Na WO2: “le Pacte social”
Beginsel van het sociaal recht:
1. Loyaliteit = je moet loyaal zijn naar de werkgever en
vice versa (1ste alinea)
2. Respect = u moet respect hebben voor uw werkgever
en vice versa (2de alinea)
3. Zorgvuldig = werknemer verplicht zichzelf om zijn werk
op zorgvuldige wijze uit te voeren (3de alinea)
4. Gezagsrealtie = is er sprake van een gezagsrelatie
tussen wergkever en werkenemer
Examen vraag:
Heb ik een overeenkomst nodig om te spreken van een
arbeidsovereenkomst?
Nee, indien je iemand de opdracht geeft om iets voor u uit te
voeren, ookal is er geen schriftelijke overeenkomst (dus ook
met een mondelinge overeenkomst). Is er sprake van een
arbeidsovereenkomst, omdat jij de opdracht geeft aan iemand
anders.
4
Inhoudsopgave
1. Algemene inleiding.................................................................................................................................... 4
1.1. Het sociaal recht............................................................................................................................................4
1.2. De historiek van het sociaal recht.................................................................................................................4
2. De collectieve arbeidsverhouding............................................................................................................... 6
2.1. De organisaties voor de werknemers en voor werkgevers............................................................................6
2.2. Begrip “bedrijfsorganisatie”..........................................................................................................................6
2.3. Representativiteit van de organisaties voor werknemers en voor werkgevers.............................................7
2.4. Nationale arbeidsraad (NAR)........................................................................................................................7
2.5. Paritaire comités en paritaire subcomités.....................................................................................................8
2.6. Ondernemingsraad (OR)...............................................................................................................................8
2.6.1. Begrip.....................................................................................................................................................8
2.6.2. Verplichting tot oprichting van een OR..................................................................................................8
2.6.3. Samenstelling van de OR.......................................................................................................................8
2.6.4. Verkiezingen voor de OR........................................................................................................................8
2.6.5. Bescherming van de kandidaten tegen ontslag.....................................................................................9
2.6.6. Werking van de OR................................................................................................................................9
2.6.7. Bevoegdheid van de OR.........................................................................................................................9
2.7. Comité voor preventie en bescherming op het werk (CPBW).......................................................................9
2.7.1. Begrip.....................................................................................................................................................9
2.7.2. Verplichting tot oprichting van een CPBW..........................................................................................10
2.7.3. Samenstelling van het CPBW...............................................................................................................10
2.7.4. Verkiezingen voor het CPBW...............................................................................................................10
2.7.5. Bescherming van de kandidaten tegen ontslag...................................................................................10
2.7.6. Bevoegdheid van het CPBW................................................................................................................10
3. Het interprofessionele akkoord (IPA)........................................................................................................ 10
3.1. Begrip..........................................................................................................................................................10
3.2. Loonnorm....................................................................................................................................................10
4. De Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO)........................................................................................... 11
4.1. Voorafgaandelijk.........................................................................................................................................11
4.2. Begrip..........................................................................................................................................................11
4.3. Niveau waar de CAO kan gesloten worden:................................................................................................11
4.4. Modaliteiten voor de geldigheid van de CAO..............................................................................................12
4.5. Inhoud van de CAO......................................................................................................................................12
4.6. Bindende kracht van een CAO.....................................................................................................................12
4.6.1. Algemeen verbindende verklaarde CAO.............................................................................................12
4.6.2. De niet algemeen verbindend verklaarde CAO...................................................................................12
5. Syndicale afvaardiging.............................................................................................................................. 13
5.1. Begrip..........................................................................................................................................................13
1
, 5.2. Toepassingsgebied van de CAO...................................................................................................................14
5.3. Bevoegdheid van de syndicale afvaardiging...............................................................................................14
5.4. Bescherming tegen ontslag.........................................................................................................................14
6. De arbeidsovereenkomst.......................................................................................................................... 15
6.1. Inleiding.......................................................................................................................................................15
6.1.1. De arbeidsovereenkomst.....................................................................................................................15
6.1.2. De regelgeving.....................................................................................................................................15
6.1.3. De basisbegrippen...............................................................................................................................16
6.2. Het statuut van werknemer........................................................................................................................16
6.2.1. De basisbegrippen van de arbeidsovereenkomst................................................................................16
6.3. De precontractuele fase: de vacature en de selectieprocedure..................................................................17
6.3.1. De openstelling van de vacature (CAO nr. 38 tot 38 sexies, wet van 10 mei 2007)............................17
6.3.2. De selectieprocedure...........................................................................................................................17
6.4. De contractuele fase: de totstandkoming, de uitvoering, de schorsing en de beëindiging van de
arbeidsovereenkomst.........................................................................................................................................19
6.4.1. De totstandkoming van de arbeidsovereenkomst...............................................................................19
6.4.2. De uitvoering en aansprakelijkheid van de werkgever........................................................................22
6.4.3. De schorsing van de arbeidsovereenkomst.........................................................................................26
6.4.4. Het einde van de arbeidsovereenkomst..............................................................................................28
6.5. De bijzondere arbeidsovereenkomst...........................................................................................................34
6.5.1. Handelsvertegenwoordiging................................................................................................................34
6.5.2. Tewerkstelling van studenten..............................................................................................................36
6.5.3. Huisarbeid (niet)..................................................................................................................................37
6.5.4. Telewerk (niet).....................................................................................................................................37
6.5.5. Uitzendarbeid of interimarbeid...........................................................................................................37
6.5.6. Arbeidsovereenkomst voor deeltijdse arbeid.....................................................................................39
6.5.7. Flexi-jobs..............................................................................................................................................40
6.5.8. De arbeidsovereenkomst voor een bepaalde tijd of voor een duidelijk omchreven werk.................41
6.6. Het statuut van zelfstandige.......................................................................................................................41
6.6.1. Definitie................................................................................................................................................41
6.6.2. De administratieve verplichtingen.......................................................................................................42
6.6.3. Een vergelijking tussen de werknemer en de zlfstandige....................................................................42
7. Het arbeidsreglement............................................................................................................................... 43
7.1. Begrip..........................................................................................................................................................43
7.2. Toepassing van de wet................................................................................................................................43
7.3. Vermelding in het arbeidsreglement...........................................................................................................44
7.3.1. Verplichte vermeldingen (de wet op het arbeidsreglement)..............................................................44
7.3.2. Verplichte vermeldingen (andere wetten en besluiten)......................................................................44
7.3.3. Vrije bepaling (niet in strijd met imperatieve wetten)........................................................................44
7.3.4. Opstelling en wijziging vna het arbeidsreglement..............................................................................44
7.3.5. Bekendmaking van het arbeidsreglement...........................................................................................44
7.3.6. Geldelijke sanctie.................................................................................................................................44
8. Het arbeidsrecht en sociale media............................................................................................................ 45
8.1. De regelgeving inzake de privacybescherming van werknemers................................................................45
8.2. De privacybescherming van werknemers ten aanzien van de werkgever..................................................45
8.2.1. Het gebruik van het internet voor privédoeleinden op de werkplaats...............................................45
8.2.2. De controle van e-mails en van het internetgebruik...........................................................................46
2
, 8.2.3. Het gebruik door de werkgever van persoonlijke informatie die de werknemer op de sociale
netwerken heeft gepost.................................................................................................................................46
8.2.4. Het recht op sociale netwerken kritiek te uiten op collega’s, de werkgever of het
ondernemingsbeleid......................................................................................................................................46
9. Het sociaal zekerheidsrecht...................................................................................................................... 48
9.1. Inleiding.......................................................................................................................................................48
9.1.1. Het doel van de sociale zekerheid.......................................................................................................48
9.1.2. De takken van de sociale zekerheid.....................................................................................................48
9.1.3. De stelsels van de sociale zekerheid....................................................................................................48
9.1.4. De kenmerken van de sociale zekerheid..............................................................................................49
9.1.5. De bevoegdheid voor de sociale zekerheid.........................................................................................49
9.1.6. De aanvullende sociale verzekering.....................................................................................................49
9.2. De Belgische sociale zekerheidswetgeving..................................................................................................49
9.3. De Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ)................................................................................................50
9.3.1. De structuur en de opdracht van de RSZ.............................................................................................50
9.4. De bijdragen aan de RSZ.............................................................................................................................51
9.4.1. Het principe.........................................................................................................................................51
9.4.2. Het loon waarop de bijdragen worden berekend................................................................................51
9.4.3. Voordelen en vergoeding die vrijgesteld zijn van sociale bijdragen....................................................52
9.4.4. Andere vergoedingen die geen loon zijn (limitatieve lijst)..................................................................52
9.4.5. De bijdragevoeten................................................................................................................................53
9.4.6. Bijzondere sociale zekerheidsbijdragen...............................................................................................53
9.4.7. Vermindering van de sociale bijdragen...............................................................................................53
9.5. De arbeidsongevallen..................................................................................................................................53
9.5.1. Het toepassingsgebied.........................................................................................................................53
9.5.2. Het begrip arbeidsongeval...................................................................................................................54
9.5.3. De verzekering.....................................................................................................................................56
9.5.4. De vergoeding......................................................................................................................................56
9.6. De beroepsziekten.......................................................................................................................................57
9.6.1. Het toepassingsgebied.........................................................................................................................57
9.6.2. Het begrip beroepsziekte.....................................................................................................................57
9.6.3. De schadeloosstelling..........................................................................................................................57
3
, 1. Algemene inleiding
1.1. Het sociaal recht
Het arbeidsrecht
= regelt de individuele arbeidsrelaties tussen werkgever en werknemer
Het sociaal zekerheidsrecht
= het recht dat de professionele, beroepsmatige, … regelt onder de burgers
Eerste 30 dagen = betaald de werkgever uw ziekte daarna is het de ziektekas
Het sociaal recht omvat het arbeidsrecht en het sociale zekerheidsrecht:
- Het arbeidsrecht regelt de verhouding tussen de werkgevers en werknemers
- Het sociaal zekerheidsrecht organiseert de professionele en sociale solidariteit
1.2. De historiek van het sociaal recht
Examen
- Voor de Franse Revolutie : het stelsel van de corporaties
- 1791: verbod oprichting corporaties ( de wet “ Le Chapelier”)
- 1867: opheffing van het verbod oprichting corporaties (recht vereniging; economisch
liberalisme)
- 1886: zware onlusten in Luik en Henegouwen (parlementaire commissie ; eerste wet
ter bescherming van de werknemers)
- 1919: algemeen enkelvoudig stemrecht
- 1948 : vrouwenstemrecht
- Na WO2: “le Pacte social”
Beginsel van het sociaal recht:
1. Loyaliteit = je moet loyaal zijn naar de werkgever en
vice versa (1ste alinea)
2. Respect = u moet respect hebben voor uw werkgever
en vice versa (2de alinea)
3. Zorgvuldig = werknemer verplicht zichzelf om zijn werk
op zorgvuldige wijze uit te voeren (3de alinea)
4. Gezagsrealtie = is er sprake van een gezagsrelatie
tussen wergkever en werkenemer
Examen vraag:
Heb ik een overeenkomst nodig om te spreken van een
arbeidsovereenkomst?
Nee, indien je iemand de opdracht geeft om iets voor u uit te
voeren, ookal is er geen schriftelijke overeenkomst (dus ook
met een mondelinge overeenkomst). Is er sprake van een
arbeidsovereenkomst, omdat jij de opdracht geeft aan iemand
anders.
4
