STAATSRECHT ─ INLEIDING:
BEGRIP EN SITUERING VAN HET
STAATRECHT
WAT IS ‘RECHT’?
‘RECHT’: DEFINITIE
- Definitie
Het ‘recht’ is …
o een geheel van door de overheid uitgevaardigde, algemene en juridisch
afdwingbare regels (‘rechtsregels’),
o die het menselijk handelen in de samenleving ordenen
- Onderscheid met andere ‘regels’ in onze samenleving
o Bv. morele regels, religieuze regels, sociale omgangsregels,
beleefdheidsregels, (conventionele) gedragsregels
=> NIET juridisch afdwingbaar (tenzij ze ook (tegelijk) een rechtsregel zijn
‘RECHT’: KENMERKEN
- Wat? Geheel van algemeen geldende regels
o Van toepassing op iedereen in de bedoelde situatie
- Wie? Opgelegd door de overheid
o Recht is dynamisch: gewijzigde samenleving vraagt gewijzigde rechtsregels
o Overtreding/niet-naleving heeft (juridische) gevolgen: rechtsregels zijn
afdwingbaar via een wettelijk systeem van sancties
- Waarom? Doel = maatschappij ordenen (<> chaos!)
o M.a.w. duidelijk stellen wie wat (niet) mag doen
‘RECHT’: DEFINITIE & KENMERKEN
- Recht is overal in onze samenleving aanwezig!
- Recht is van belang voor alle burgers want ….
o ‘iedereen wordt geacht de wet te kennen’
- Haalbaar? Zie: http://www.ejustice.just.fgov.be/
WAT IS ‘STAATSRECHT’?
‘STAATSRECHT’: BEGRIP & FUNCTIE
BEGRIP
1
, - Een ‘tak’ (onderdeel) van het (ruimere) recht (= rechtstak)
- Met de regels over de organisatie & werking van staten
- I.h.b. de Belgische staat
o Structuur & bevoegdheid overheidsorganen (parlementen, regeringen,
rechtscolleges)
o Relatie tussen die organen
o Relatie tussen de staat en de burgers
FUNCTIE (DOEL)
- Instellen (oprichten) van overheidsorganen
- Toekennen van bevoegdheden aan deze organen
- Bescherming burgers tegen (machtsmisbruik door) de staat, o.a. door toekenning
‘grondrechten’
‘STAATSRECHT’: SITUERING IN HET (RUIMERE) RECHT.
- De (vele) rechtsregels worden onderverdeeld in rechtstakken of rechtsdomeinen
o Elke ‘tak’ of ‘domein’ regelt een ander aspect van de maatschappij
o Doel: enorme hoeveelheid regels overzichtelijk maken
- Waar situeert het ‘staatsrecht’ zich?
2
,STAATSRECHT ─ DEEL 1.
ALGEMENE BEGINSELEN VAN HET
BELGISCHE STAATSRECHT
1. BELGIË IS EEN STAAT
1.1. WAT IS EEN STAAT?
1.1.1. BELGIË IS EEN STAAT
Een staat is …
- een rechtssubject (publiekrechtelijke rechtspersoon)
3
, - waarvoor 4 constitutieve elementen zijn vereist
= voorwaarden om als staat juridisch te bestaan
o Permanente bevolking
Betekend niet dat de bevolking niet kan fluctueren
Band wordt aangetoond door nationaliteit
1 januari 2024: 11.763.650
o Afgebakend gebied
Een grondgebied dat niet betwist wordt, elke stuk land is deel van 1
staat
Verdrag van Maastricht (1843)
Opgelet: moet standvastig zijn maar kan veranderlijk zijn (moet bij
de wet worden vastgesteld)
o Effectieve overheid
Overheid moet basisfuncties van gezag kunnen uitoefenen over zijn
bevolking
Federale staat, deelstaten, steden, rechtscolleges …
o Onafhankelijkheid
De staat moet kunnen functioneren zonder inmenging van buitenaf
Diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen …
- en 1 politieke voorwaarde
= voorwaarde om feitelijk als staat te kunnen functioneren
o Internationale erkenning
Je moet als staat worden erkend door andere landen
Bevestigen bestaan van nieuwe staat
Erkenning van staten, niet van regeringen
België werd door alle omringende landen officieel erkend: Verdrag
van Londen (1839)
In theorie: geen constitutieve voorwaarde maar IN DE PRAKTIJK:
heel moeilijk om als staat te kunnen opereren als andere landen je
niet erkennen als staat declaratieve voorwaarde
Internationale erkenning kan zowel impliciet als expliciet:
Impliciet: door handelsverdragen mee te sluiten of
diplomatieke posten te vestigen
Expliciet: “wij erkennen deze nieuwe staat”
1.1.1.1. ONDERSCHEID RECHTSSUBJECT EN RECHTSONDERWERP
R ECHTSSUBJECT
- Persoon die rechten en plichten kan hebben
- Heeft 'rechtspersoonlijkheid’
- 2 soorten:
o Natuurlijke personen = mensen ‘van vlees en bloed’
o Rechtspersonen = juridische constructie (‘fictie’), eigen rechten & plichten,
los van haar leden-NP
R ECHTSOBJECT
- Zaak waarover rechtssubjecten rechten kunnen uitoefenen
- Bv: een huis, een auto, een (vorderings)recht (bv. recht op betaling v een som
geld)
4
BEGRIP EN SITUERING VAN HET
STAATRECHT
WAT IS ‘RECHT’?
‘RECHT’: DEFINITIE
- Definitie
Het ‘recht’ is …
o een geheel van door de overheid uitgevaardigde, algemene en juridisch
afdwingbare regels (‘rechtsregels’),
o die het menselijk handelen in de samenleving ordenen
- Onderscheid met andere ‘regels’ in onze samenleving
o Bv. morele regels, religieuze regels, sociale omgangsregels,
beleefdheidsregels, (conventionele) gedragsregels
=> NIET juridisch afdwingbaar (tenzij ze ook (tegelijk) een rechtsregel zijn
‘RECHT’: KENMERKEN
- Wat? Geheel van algemeen geldende regels
o Van toepassing op iedereen in de bedoelde situatie
- Wie? Opgelegd door de overheid
o Recht is dynamisch: gewijzigde samenleving vraagt gewijzigde rechtsregels
o Overtreding/niet-naleving heeft (juridische) gevolgen: rechtsregels zijn
afdwingbaar via een wettelijk systeem van sancties
- Waarom? Doel = maatschappij ordenen (<> chaos!)
o M.a.w. duidelijk stellen wie wat (niet) mag doen
‘RECHT’: DEFINITIE & KENMERKEN
- Recht is overal in onze samenleving aanwezig!
- Recht is van belang voor alle burgers want ….
o ‘iedereen wordt geacht de wet te kennen’
- Haalbaar? Zie: http://www.ejustice.just.fgov.be/
WAT IS ‘STAATSRECHT’?
‘STAATSRECHT’: BEGRIP & FUNCTIE
BEGRIP
1
, - Een ‘tak’ (onderdeel) van het (ruimere) recht (= rechtstak)
- Met de regels over de organisatie & werking van staten
- I.h.b. de Belgische staat
o Structuur & bevoegdheid overheidsorganen (parlementen, regeringen,
rechtscolleges)
o Relatie tussen die organen
o Relatie tussen de staat en de burgers
FUNCTIE (DOEL)
- Instellen (oprichten) van overheidsorganen
- Toekennen van bevoegdheden aan deze organen
- Bescherming burgers tegen (machtsmisbruik door) de staat, o.a. door toekenning
‘grondrechten’
‘STAATSRECHT’: SITUERING IN HET (RUIMERE) RECHT.
- De (vele) rechtsregels worden onderverdeeld in rechtstakken of rechtsdomeinen
o Elke ‘tak’ of ‘domein’ regelt een ander aspect van de maatschappij
o Doel: enorme hoeveelheid regels overzichtelijk maken
- Waar situeert het ‘staatsrecht’ zich?
2
,STAATSRECHT ─ DEEL 1.
ALGEMENE BEGINSELEN VAN HET
BELGISCHE STAATSRECHT
1. BELGIË IS EEN STAAT
1.1. WAT IS EEN STAAT?
1.1.1. BELGIË IS EEN STAAT
Een staat is …
- een rechtssubject (publiekrechtelijke rechtspersoon)
3
, - waarvoor 4 constitutieve elementen zijn vereist
= voorwaarden om als staat juridisch te bestaan
o Permanente bevolking
Betekend niet dat de bevolking niet kan fluctueren
Band wordt aangetoond door nationaliteit
1 januari 2024: 11.763.650
o Afgebakend gebied
Een grondgebied dat niet betwist wordt, elke stuk land is deel van 1
staat
Verdrag van Maastricht (1843)
Opgelet: moet standvastig zijn maar kan veranderlijk zijn (moet bij
de wet worden vastgesteld)
o Effectieve overheid
Overheid moet basisfuncties van gezag kunnen uitoefenen over zijn
bevolking
Federale staat, deelstaten, steden, rechtscolleges …
o Onafhankelijkheid
De staat moet kunnen functioneren zonder inmenging van buitenaf
Diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen …
- en 1 politieke voorwaarde
= voorwaarde om feitelijk als staat te kunnen functioneren
o Internationale erkenning
Je moet als staat worden erkend door andere landen
Bevestigen bestaan van nieuwe staat
Erkenning van staten, niet van regeringen
België werd door alle omringende landen officieel erkend: Verdrag
van Londen (1839)
In theorie: geen constitutieve voorwaarde maar IN DE PRAKTIJK:
heel moeilijk om als staat te kunnen opereren als andere landen je
niet erkennen als staat declaratieve voorwaarde
Internationale erkenning kan zowel impliciet als expliciet:
Impliciet: door handelsverdragen mee te sluiten of
diplomatieke posten te vestigen
Expliciet: “wij erkennen deze nieuwe staat”
1.1.1.1. ONDERSCHEID RECHTSSUBJECT EN RECHTSONDERWERP
R ECHTSSUBJECT
- Persoon die rechten en plichten kan hebben
- Heeft 'rechtspersoonlijkheid’
- 2 soorten:
o Natuurlijke personen = mensen ‘van vlees en bloed’
o Rechtspersonen = juridische constructie (‘fictie’), eigen rechten & plichten,
los van haar leden-NP
R ECHTSOBJECT
- Zaak waarover rechtssubjecten rechten kunnen uitoefenen
- Bv: een huis, een auto, een (vorderings)recht (bv. recht op betaling v een som
geld)
4
