Begrippenlijst Global City-Region Brussels
Decentralized Unitary State: België was al van bij het ontstaan een gedecentraliseerde staat
aangezien al sinds 1830 in de grondwet stond dat steden en stedelijke gebieden als politieke
actoren werden gezien: lokaal bestuur was verankerd in de grondwet en diende als politiek
tegengewicht + bij ontstaan België was er een nationale overheid en andere niveaus zoals de
provincies, MAAR het is geen hiërarchische piramide: het nationale niveau is niet de enige die
beslissingen maakt in het Belgische systeem. Al vanaf het begin was er een belangrijke rol
weggelegd voor het lokale beleidsniveau, en in het bijzonder voor de grote steden.
- Bvb toen al waren steden een belangrijke provider van diensten en konden zelf bepalen
welke activiteiten ze organiseerden voor bvb onderwijs, transport, kunst…. Steden (of
lokaal bestuur) had een grote autonomie om beslissingen te maken → al van bij de start
een systeem van checks en balances om te voorkomen dat 1 actor dominant werd in het
overheidsmodel van België (dat er een monopoly van macht ontstaat)
- Dit is redelijk uniek & typisch voor België, in Frankrijk was er een veel meer centraal,
hiërarchisch systeem
Gentrification: Het proces waarbij een plaats, vooral een deel van een stad, verandert van een
arm gebied in een rijker gebied, waar mensen uit een hogere sociale klasse komen wonen, maar
daarmee de oorspronkelijke armere mensen worden uit de stad geprijsd (met een lagere socio-
economische status)
Fiscale crisis/stress: situatie waarin (lokale) overheden te maken krijgen met financiële
problemen door een combinatie van dalende inkomsten en stijgende uitgaven. Dit ontstaat,
toegepast op Brussel, doordat veel inwoners een laag inkomen hebben (gemiddeld inkomen in
Brussel daalt) → betalen dus minder belastingen, terwijl veel grootverdieners en bedrijven wel in
Brussel werken, maar elders belastingen betalen (pendelaarsprobleem, in België betaal je
belastingen waar je woont, niet waar je werkt) + doordat er veel armoede is, heeft de (Brusselse)
overheid veel kosten voor sociale diensten, huisvesting en werkloosheidsuitkeringen →
structurele spanning tussen inkomsten en uitgaven, wat bijdraagt aan een voortdurende fiscale
stress (dus u inkomen daalt, maar uit uitgaven stijgen)
Politics of Proximity (politiek van nabijheid): Soms gemeenten een te grote schaal in Brussel →
Brussel ook verdeeld in 118 wijken/buurten (soms te algemeen om te spreken over verschillen
tussen gemeenten, meer correct om te spreken over verschillen tussen wijken/buurten). Er is
een groeiende focus op de buurten. Het voordeel is dat je veel dichter bij de bevolking staat, je
veel beter op de hoogte bent van wat gebeurd/nodig is in een bepaald gebied. De burgemeester
is dan zoals de pastoor vroeger, zij staan erg dicht bij de bevolking. De vraag hierbij is: tot
hoeverre is het interessant om te kijken op niveau van buurten en tot hoeverre is het interessant
om te kijken op niveau van gemeenten?
, Global city-region: Er zijn verschillende termen in gebruik in de academische wereld. Voor het
eerst was er sprake van wereldsteden door P.G. Hall en van global cities door Saskia Sassen.
Stedelijke gebieden kunnen op verschillende manieren worden gedefinieerd. Meestal wordt een
demografische ondergrens gebruikt om het onderscheid te maken. Allen J. Scott et al.
identificeerden aan het begin van de 21e eeuw ongeveer 300 stedelijke gebieden met meer dan
1 miljoen inwoners. Minstens 20 daarvan groepeerden zelfs meer dan 10 miljoen inwoners. In
België past alleen Brussel binnen deze eerste categorie. Op basis van de sociaaleconomische
enquête van 2001 omvatte het Brusselse metropolitane gebied (d.w.z. groter dan de
administratieve grenzen die Brussel afbakenen) een bevolking van 1 miljoen inwoners. Dit is
bijna het dubbele van de bevolking van de tweede regio. Dit is bijna twee keer zoveel als het op
één na grootste stedelijke gebied van België: Antwerpen. Binnen de administratieve grenzen van
Brussel (de 19 gemeenten) woonden op dat moment iets minder dan 1 miljoen inwoners
(momenteel ongeveer 1,2 miljoen, zie hoofdstuk # 2).
Particracy: de overheersing van politieke partijen over alle andere instellingen in het proces van
openbare besluitvorming. Politieke partijen hebben een zeer belangrijke positie in België en het
politieke systeem. De politieke partijen hebben een dominante beslissing in het
besluitvormingsproces. Dit is iets typisch Belgisch, in de eerste les bespraken we hoe bepaalde
groepen (entrepeneurs, lobby-groups, civil-society…) impact konden hebben op de stedelijke
politiek, in België zijn het dus de politieke partijen die een dominante positie hebben in de
(stedelijke) politiek.
Shared rule & Self rule (in casus Brussel): Shered rule betekend dat Vlaanderen en Wallonië
Brussel besturen wat betreft bepaalde competenties (bvb onderwijs). Self rule betekend dat
Brussel(se politici) heeft zelf autonomie over bepaalde bevoegdheden (bvb economie, openbaar
vervoer…)
Pacification democracy: het idee van “the winner doesn’t take it all”: er is geen bestuur van de
meerderheid, maar je houdt rekening met de behoeften van de minderheidsgroepen → je zoekt
naar politieke compromissen. België was een samenleving gebaseerd op 3 traditionele
breuklijnen (staat VS kerk, werknemers VS werkgevers en Vlaams VS Waal). Om om te gaan met
deze breuklijnen zijn er enkele mechanisme opgesteld ter pacificatie, o.m. bescherming van
minderheden. Op deze pacificatie-democratie kwam veel kritiek (zie 6 vormen van kritiek
samenvatting p. 59) waardoor men koos voor een transitie naar een federale staat.
Structurele probleemzones: structurele probleemzones zijn kristallisatiepunten van het
politiek-taalkundig conflict in België en Brussel. Het zijn ‘plaatsen’ waar conflicten rond taal en
politiek voorkomen: in het onderwijs, in de administratie (en het taalgebruik van ambtenaren) en
in het straatbeeld (het taallandschap). Deze structurele probleemzones zijn er omdat taal een
instrument is van macht
Decentralized Unitary State: België was al van bij het ontstaan een gedecentraliseerde staat
aangezien al sinds 1830 in de grondwet stond dat steden en stedelijke gebieden als politieke
actoren werden gezien: lokaal bestuur was verankerd in de grondwet en diende als politiek
tegengewicht + bij ontstaan België was er een nationale overheid en andere niveaus zoals de
provincies, MAAR het is geen hiërarchische piramide: het nationale niveau is niet de enige die
beslissingen maakt in het Belgische systeem. Al vanaf het begin was er een belangrijke rol
weggelegd voor het lokale beleidsniveau, en in het bijzonder voor de grote steden.
- Bvb toen al waren steden een belangrijke provider van diensten en konden zelf bepalen
welke activiteiten ze organiseerden voor bvb onderwijs, transport, kunst…. Steden (of
lokaal bestuur) had een grote autonomie om beslissingen te maken → al van bij de start
een systeem van checks en balances om te voorkomen dat 1 actor dominant werd in het
overheidsmodel van België (dat er een monopoly van macht ontstaat)
- Dit is redelijk uniek & typisch voor België, in Frankrijk was er een veel meer centraal,
hiërarchisch systeem
Gentrification: Het proces waarbij een plaats, vooral een deel van een stad, verandert van een
arm gebied in een rijker gebied, waar mensen uit een hogere sociale klasse komen wonen, maar
daarmee de oorspronkelijke armere mensen worden uit de stad geprijsd (met een lagere socio-
economische status)
Fiscale crisis/stress: situatie waarin (lokale) overheden te maken krijgen met financiële
problemen door een combinatie van dalende inkomsten en stijgende uitgaven. Dit ontstaat,
toegepast op Brussel, doordat veel inwoners een laag inkomen hebben (gemiddeld inkomen in
Brussel daalt) → betalen dus minder belastingen, terwijl veel grootverdieners en bedrijven wel in
Brussel werken, maar elders belastingen betalen (pendelaarsprobleem, in België betaal je
belastingen waar je woont, niet waar je werkt) + doordat er veel armoede is, heeft de (Brusselse)
overheid veel kosten voor sociale diensten, huisvesting en werkloosheidsuitkeringen →
structurele spanning tussen inkomsten en uitgaven, wat bijdraagt aan een voortdurende fiscale
stress (dus u inkomen daalt, maar uit uitgaven stijgen)
Politics of Proximity (politiek van nabijheid): Soms gemeenten een te grote schaal in Brussel →
Brussel ook verdeeld in 118 wijken/buurten (soms te algemeen om te spreken over verschillen
tussen gemeenten, meer correct om te spreken over verschillen tussen wijken/buurten). Er is
een groeiende focus op de buurten. Het voordeel is dat je veel dichter bij de bevolking staat, je
veel beter op de hoogte bent van wat gebeurd/nodig is in een bepaald gebied. De burgemeester
is dan zoals de pastoor vroeger, zij staan erg dicht bij de bevolking. De vraag hierbij is: tot
hoeverre is het interessant om te kijken op niveau van buurten en tot hoeverre is het interessant
om te kijken op niveau van gemeenten?
, Global city-region: Er zijn verschillende termen in gebruik in de academische wereld. Voor het
eerst was er sprake van wereldsteden door P.G. Hall en van global cities door Saskia Sassen.
Stedelijke gebieden kunnen op verschillende manieren worden gedefinieerd. Meestal wordt een
demografische ondergrens gebruikt om het onderscheid te maken. Allen J. Scott et al.
identificeerden aan het begin van de 21e eeuw ongeveer 300 stedelijke gebieden met meer dan
1 miljoen inwoners. Minstens 20 daarvan groepeerden zelfs meer dan 10 miljoen inwoners. In
België past alleen Brussel binnen deze eerste categorie. Op basis van de sociaaleconomische
enquête van 2001 omvatte het Brusselse metropolitane gebied (d.w.z. groter dan de
administratieve grenzen die Brussel afbakenen) een bevolking van 1 miljoen inwoners. Dit is
bijna het dubbele van de bevolking van de tweede regio. Dit is bijna twee keer zoveel als het op
één na grootste stedelijke gebied van België: Antwerpen. Binnen de administratieve grenzen van
Brussel (de 19 gemeenten) woonden op dat moment iets minder dan 1 miljoen inwoners
(momenteel ongeveer 1,2 miljoen, zie hoofdstuk # 2).
Particracy: de overheersing van politieke partijen over alle andere instellingen in het proces van
openbare besluitvorming. Politieke partijen hebben een zeer belangrijke positie in België en het
politieke systeem. De politieke partijen hebben een dominante beslissing in het
besluitvormingsproces. Dit is iets typisch Belgisch, in de eerste les bespraken we hoe bepaalde
groepen (entrepeneurs, lobby-groups, civil-society…) impact konden hebben op de stedelijke
politiek, in België zijn het dus de politieke partijen die een dominante positie hebben in de
(stedelijke) politiek.
Shared rule & Self rule (in casus Brussel): Shered rule betekend dat Vlaanderen en Wallonië
Brussel besturen wat betreft bepaalde competenties (bvb onderwijs). Self rule betekend dat
Brussel(se politici) heeft zelf autonomie over bepaalde bevoegdheden (bvb economie, openbaar
vervoer…)
Pacification democracy: het idee van “the winner doesn’t take it all”: er is geen bestuur van de
meerderheid, maar je houdt rekening met de behoeften van de minderheidsgroepen → je zoekt
naar politieke compromissen. België was een samenleving gebaseerd op 3 traditionele
breuklijnen (staat VS kerk, werknemers VS werkgevers en Vlaams VS Waal). Om om te gaan met
deze breuklijnen zijn er enkele mechanisme opgesteld ter pacificatie, o.m. bescherming van
minderheden. Op deze pacificatie-democratie kwam veel kritiek (zie 6 vormen van kritiek
samenvatting p. 59) waardoor men koos voor een transitie naar een federale staat.
Structurele probleemzones: structurele probleemzones zijn kristallisatiepunten van het
politiek-taalkundig conflict in België en Brussel. Het zijn ‘plaatsen’ waar conflicten rond taal en
politiek voorkomen: in het onderwijs, in de administratie (en het taalgebruik van ambtenaren) en
in het straatbeeld (het taallandschap). Deze structurele probleemzones zijn er omdat taal een
instrument is van macht
