Wijsbegeerte in moderniteit
Nieuwe wetenschap
(Francis Bacon) 17e John Locke & David
eeuw Hume 18e eeuw G.W.F. Hegel 19e eeuw
René Descartes 17e Immanuel Kant 18e Karl Marx 19e eeuw
eeuw eeuw
Nieuwe wetenschap (Francis Bacon) 16e eeuw
- Nood aan Nieuwe wetenschappen
o Godsdienstoorlogen
▪ Reformatie van Maarten Luther (17e eeuw)
• Europa verwoest door ideologisch conflict
• Neutraliserende wetenschap nodig die redelijke en rationele consensus geeft
• Reformatie ontkent “bemiddeling” (niveaus die katholieke godsdienst aannam tussen God en mens vallen weg. Bv: priesters,
sacramenten etc.) ➔ Protestantisme beklemtoont hierbij de individuele relatie tussen gelovige en god
o wegvallen bemiddeling 2 gevolgen:
▪ Transcendentie van God wordt bevestiging → desacralisering wereld
▪ Individualisering
o Economische verandering
▪ Geldeconomie
• Toenemende vraag, toenemende massa geld, gelijkblijvende productiemiddelen → enorme inflatie en zodus verarmd
proletariaat → vatbaar voor maatschappelijke verandering
,Wijsbegeerte in moderniteit
o Politieke veranderingen
▪ Vorstelijk absolutisme
- Nieuwe wetenschap
o Aristotelische natuurfilosofie in vraag gesteld
▪ 15e eeuw vanuit Oosten nieuwe aanvoer van commentaren op Plato en Aristoteles (commentaren dus volgelingen stellen zelf al in
vraag, intern)
▪ Herontdekking teksten Archimedes, Hero en Euclides
▪ Door interactie wedergeboorte oudheid en groeiende wiskundig succes in vraag stelling aristotelische natuurfilosofie
o Nieuwe wetenschap
▪ Al snel motor van vernieuwing en oorzaak grondige veranderingen wereldbeschouwing
▪ Aandacht mathematische methode & aandacht observatie en experiment
▪ Meetkunde was alleen bovenmaans toepasbaar, ondermaans onvolmaakt
▪ Copernicus (16e eeuw) stelt eenvoudige ingreep voor, voor anomalieën zoals te laat komen planeten etc. → geocentrisme kan niet
gehandhaafd worden → bekijken vanuit zon, heliocentrisme = Copernicaanse revolutie (theorie wordt bevestigd door Galileo GalileÏ en
Kepler)
▪ Hemelsferen door elkaar gegooid → scheidingslijn ondermaans vs. Bovenmaans verdwijnt → geen reden meer waarom concrete wereld
niet volgens wiskundige principes verloopt = ontdekking van ongemeen belang
▪ ➔ alles wordt aan wiskundige methode getoetst
- Francis Bacon 16e eeuw
o Belangrijkste theoreticus van nieuwe wetenschappelijke mentaliteit
o Denken bescheidener opstellen (humiliatio intellectus), natuur zelf aan het woord laten idpv boekenwijsheid
, Wijsbegeerte in moderniteit
o Door antecedente oorzaken te manipuleren gewenste effect bereiken, natuur kan slechts overwonnen worden door te gehoorzamen (natura
non nisi parendo vincitur)
o Nieuwe soort observatie, nieuwe blik
▪ Observatie feiten
▪ Opstellen hypothese
▪ Verifiëren hypothese (door waarneming of experiment)
o Nieuw doel van wetenschap
▪ Consistentie, objectiviteit en universele en noodzakelijke geldigheid
▪ Het nieuwe van de wetenschap ligt in de wiskundige manier van kijken, mathematische wetten
- Gevolgen nieuwe wetenschap
o Wiskundige methode toegepast op praktisch alles, wiskundige rationaliteit norm van zindelijk denken
▪ Filosofie, oorspronkelijk drager van al het weten, blijft verweesd achter
▪ Wiskundige verklaring beperking: Meta-vragen
• Vragen naar de zin of betekenis kunnen niet door wetenschap worden beantwoord
o Harmonie mens en natuur voor eeuwig verstoord
▪ Natuur soort vijand (Bacon: natuur kan slechts worden overwonnen door haar te gehoorzamen)
▪ Logos → techno-logos
▪ Natuur gezien als artefact waar mens vrij kan ingrijpen
- Opmars van het subject
o Door objectivering van de wereld radicale subjectivering
o Mens neemt plaats in die tot nu toe god toe kwam → antropocentrisme
Nieuwe wetenschap
(Francis Bacon) 17e John Locke & David
eeuw Hume 18e eeuw G.W.F. Hegel 19e eeuw
René Descartes 17e Immanuel Kant 18e Karl Marx 19e eeuw
eeuw eeuw
Nieuwe wetenschap (Francis Bacon) 16e eeuw
- Nood aan Nieuwe wetenschappen
o Godsdienstoorlogen
▪ Reformatie van Maarten Luther (17e eeuw)
• Europa verwoest door ideologisch conflict
• Neutraliserende wetenschap nodig die redelijke en rationele consensus geeft
• Reformatie ontkent “bemiddeling” (niveaus die katholieke godsdienst aannam tussen God en mens vallen weg. Bv: priesters,
sacramenten etc.) ➔ Protestantisme beklemtoont hierbij de individuele relatie tussen gelovige en god
o wegvallen bemiddeling 2 gevolgen:
▪ Transcendentie van God wordt bevestiging → desacralisering wereld
▪ Individualisering
o Economische verandering
▪ Geldeconomie
• Toenemende vraag, toenemende massa geld, gelijkblijvende productiemiddelen → enorme inflatie en zodus verarmd
proletariaat → vatbaar voor maatschappelijke verandering
,Wijsbegeerte in moderniteit
o Politieke veranderingen
▪ Vorstelijk absolutisme
- Nieuwe wetenschap
o Aristotelische natuurfilosofie in vraag gesteld
▪ 15e eeuw vanuit Oosten nieuwe aanvoer van commentaren op Plato en Aristoteles (commentaren dus volgelingen stellen zelf al in
vraag, intern)
▪ Herontdekking teksten Archimedes, Hero en Euclides
▪ Door interactie wedergeboorte oudheid en groeiende wiskundig succes in vraag stelling aristotelische natuurfilosofie
o Nieuwe wetenschap
▪ Al snel motor van vernieuwing en oorzaak grondige veranderingen wereldbeschouwing
▪ Aandacht mathematische methode & aandacht observatie en experiment
▪ Meetkunde was alleen bovenmaans toepasbaar, ondermaans onvolmaakt
▪ Copernicus (16e eeuw) stelt eenvoudige ingreep voor, voor anomalieën zoals te laat komen planeten etc. → geocentrisme kan niet
gehandhaafd worden → bekijken vanuit zon, heliocentrisme = Copernicaanse revolutie (theorie wordt bevestigd door Galileo GalileÏ en
Kepler)
▪ Hemelsferen door elkaar gegooid → scheidingslijn ondermaans vs. Bovenmaans verdwijnt → geen reden meer waarom concrete wereld
niet volgens wiskundige principes verloopt = ontdekking van ongemeen belang
▪ ➔ alles wordt aan wiskundige methode getoetst
- Francis Bacon 16e eeuw
o Belangrijkste theoreticus van nieuwe wetenschappelijke mentaliteit
o Denken bescheidener opstellen (humiliatio intellectus), natuur zelf aan het woord laten idpv boekenwijsheid
, Wijsbegeerte in moderniteit
o Door antecedente oorzaken te manipuleren gewenste effect bereiken, natuur kan slechts overwonnen worden door te gehoorzamen (natura
non nisi parendo vincitur)
o Nieuwe soort observatie, nieuwe blik
▪ Observatie feiten
▪ Opstellen hypothese
▪ Verifiëren hypothese (door waarneming of experiment)
o Nieuw doel van wetenschap
▪ Consistentie, objectiviteit en universele en noodzakelijke geldigheid
▪ Het nieuwe van de wetenschap ligt in de wiskundige manier van kijken, mathematische wetten
- Gevolgen nieuwe wetenschap
o Wiskundige methode toegepast op praktisch alles, wiskundige rationaliteit norm van zindelijk denken
▪ Filosofie, oorspronkelijk drager van al het weten, blijft verweesd achter
▪ Wiskundige verklaring beperking: Meta-vragen
• Vragen naar de zin of betekenis kunnen niet door wetenschap worden beantwoord
o Harmonie mens en natuur voor eeuwig verstoord
▪ Natuur soort vijand (Bacon: natuur kan slechts worden overwonnen door haar te gehoorzamen)
▪ Logos → techno-logos
▪ Natuur gezien als artefact waar mens vrij kan ingrijpen
- Opmars van het subject
o Door objectivering van de wereld radicale subjectivering
o Mens neemt plaats in die tot nu toe god toe kwam → antropocentrisme
