Boekdeel 1 - Hoofdstuk 7: DE EVOLUTIE
VAN DE HOMININEN
De mens heeft zichzelf gedomesticeerd als reactie op de omgeving
1. Inleiding
- Hominisatieproces
• Studie van het ontstaan en de ontwikkeling van de mens
• Gericht op het begrijpen van gedrag en fysieke kenmerken van onze
voorouders
- Kennismaken met onze voorouders
• Homininen vs. Hominiden
o Homininen: mensachtigen (alleen soorten die direct verwant zijn aan
de mens)
o Hominiden: mensachtigen + niet-menselijke primaten (bv.
chimpansees)
• Eerste homininen (pre-australopitheken)
o We weten er het minst over
o Informatie is voornamelijk indirect
• Australopithecus-groep
o Bekendste groep van onze voorouders
o Over hen is veel bekend
o Verschillende varianten bestaan door omgevingsdruk
• Genus ‘Homo’
o Voorbeelden: H. erectus, H. heidelbergensis, H. neanderthalensis, H.
sapiens
o Brede groep hominen, inclusief soorten zoals de Neanderthaler
o Bijzonder: toont duidelijk de structuur van de moderne mens
▪ Breuklijn met eerdere mensachtigen
- Landbouwrevolutie(s) en culturele innovaties
1
, • Overgang naar landbouw en veeteelt
• Ontwikkeling van cultuur, technologie en sociale structuren
- Onderste groep (5–7 miljoen jaar geleden)
• Vroegste homininen: Sahelanthropus, Orrorin, Ardipithecus
• We weten er het minst over: weinig fossielen, veel gaten in onze kennis
- Australopithecus-groep (4–2 miljoen jaar geleden)
• Bijvoorbeeld: A. anamensis, A. afarensis, A. africanus, A. garhi
• Belangrijk omdat deze groep aanleiding geeft tot het genus Homo
- Genus Homo (2 miljoen jaar geleden – heden)
• Bijvoorbeeld: H. erectus, H. heidelbergensis, H. sapiens, H. neanderthalensis
• Brede groep waar de moderne mens (H. sapiens) deel van uitmaakt
- Paranthropus-groep (3–1 miljoen jaar geleden)
2
, • Parallelle zijtak van de evolutie, zoals P. boisei, P. robustus, P. aethiopicus
• Specialiseerde zich in specifieke omgevingen, maar levert geen moderne
mens op
2. WIE WAREN DE EERSTE HOMININEN ?
Fossielen en homininen-evolutie
• Belang voor evolutie
o Fossielen helpen ons te begrijpen hoe homininen zich ontwikkelden
• Fossielrijke clusters (zie aangeduid op de afbeelding)
o Bijvoorbeeld: Eastern Rift Valley
▪ Gebied dat zich geologisch afsplitste
▪ Sommige voorouders leefden aan de linkerzijde, andere aan de
rechterzijde
▪ Nieuwe barrières kunnen leiden tot het ontstaan van nieuwe
soorten
• Andere locaties
o Niet alleen Eastern Rift Valley: ook fossielen in Zuid-Afrika gevonden
3
, • Belangrijke inzichten
o Voorouders zijn niet op één plaats ontstaan
▪ Evolutie gebeurde via migratiegolven
o Fossilisatie is zeer zeldzaam
▪ Fossielen geven slechts een fragmentair beeld van verspreiding en
evolutie
• Conclusie
o Fossielen tonen verspreiding en evolutie van homininen
o Fossielrijke gebieden geven vooral meer kansen om fossielen te vinden,
niet dat ze de enige leefplaatsen waren
- weten we het minst over (het gaat over 6-7miljoen jaar geleden)
- Michel Brunet: legde resten bloot
4
VAN DE HOMININEN
De mens heeft zichzelf gedomesticeerd als reactie op de omgeving
1. Inleiding
- Hominisatieproces
• Studie van het ontstaan en de ontwikkeling van de mens
• Gericht op het begrijpen van gedrag en fysieke kenmerken van onze
voorouders
- Kennismaken met onze voorouders
• Homininen vs. Hominiden
o Homininen: mensachtigen (alleen soorten die direct verwant zijn aan
de mens)
o Hominiden: mensachtigen + niet-menselijke primaten (bv.
chimpansees)
• Eerste homininen (pre-australopitheken)
o We weten er het minst over
o Informatie is voornamelijk indirect
• Australopithecus-groep
o Bekendste groep van onze voorouders
o Over hen is veel bekend
o Verschillende varianten bestaan door omgevingsdruk
• Genus ‘Homo’
o Voorbeelden: H. erectus, H. heidelbergensis, H. neanderthalensis, H.
sapiens
o Brede groep hominen, inclusief soorten zoals de Neanderthaler
o Bijzonder: toont duidelijk de structuur van de moderne mens
▪ Breuklijn met eerdere mensachtigen
- Landbouwrevolutie(s) en culturele innovaties
1
, • Overgang naar landbouw en veeteelt
• Ontwikkeling van cultuur, technologie en sociale structuren
- Onderste groep (5–7 miljoen jaar geleden)
• Vroegste homininen: Sahelanthropus, Orrorin, Ardipithecus
• We weten er het minst over: weinig fossielen, veel gaten in onze kennis
- Australopithecus-groep (4–2 miljoen jaar geleden)
• Bijvoorbeeld: A. anamensis, A. afarensis, A. africanus, A. garhi
• Belangrijk omdat deze groep aanleiding geeft tot het genus Homo
- Genus Homo (2 miljoen jaar geleden – heden)
• Bijvoorbeeld: H. erectus, H. heidelbergensis, H. sapiens, H. neanderthalensis
• Brede groep waar de moderne mens (H. sapiens) deel van uitmaakt
- Paranthropus-groep (3–1 miljoen jaar geleden)
2
, • Parallelle zijtak van de evolutie, zoals P. boisei, P. robustus, P. aethiopicus
• Specialiseerde zich in specifieke omgevingen, maar levert geen moderne
mens op
2. WIE WAREN DE EERSTE HOMININEN ?
Fossielen en homininen-evolutie
• Belang voor evolutie
o Fossielen helpen ons te begrijpen hoe homininen zich ontwikkelden
• Fossielrijke clusters (zie aangeduid op de afbeelding)
o Bijvoorbeeld: Eastern Rift Valley
▪ Gebied dat zich geologisch afsplitste
▪ Sommige voorouders leefden aan de linkerzijde, andere aan de
rechterzijde
▪ Nieuwe barrières kunnen leiden tot het ontstaan van nieuwe
soorten
• Andere locaties
o Niet alleen Eastern Rift Valley: ook fossielen in Zuid-Afrika gevonden
3
, • Belangrijke inzichten
o Voorouders zijn niet op één plaats ontstaan
▪ Evolutie gebeurde via migratiegolven
o Fossilisatie is zeer zeldzaam
▪ Fossielen geven slechts een fragmentair beeld van verspreiding en
evolutie
• Conclusie
o Fossielen tonen verspreiding en evolutie van homininen
o Fossielrijke gebieden geven vooral meer kansen om fossielen te vinden,
niet dat ze de enige leefplaatsen waren
- weten we het minst over (het gaat over 6-7miljoen jaar geleden)
- Michel Brunet: legde resten bloot
4
