Transport fundamentals
1. Economische geografie.......................................................................................................... 8
1.1 inleiding..............................................................................................................................8
1.1.1 Wat is economische geografie?................................................................................ 8
1.1.2 Geologie heeft invloed op:........................................................................................ 8
1.1.3 Sociaal-politieke factoren:.........................................................................................8
1.1.4 North Sea Port.......................................................................................................... 8
1.1.5 klimaat.......................................................................................................................9
1.1.5.1 global climate risk index...................................................................................9
1.2 handel................................................................................................................................ 9
1.2.1 doelstellingen globaliseren........................................................................................9
1.2.2 dominante economische theorieën van de afgelopen decennia...............................9
1.2.3 trends van de afgelopen decennia..........................................................................10
1.2.4 de olifant van Milanovic...........................................................................................10
1.2.5 de keerzijde van de globalisering............................................................................11
1.3 economische hefbomen...................................................................................................12
1.3.1 modellen................................................................................................................. 12
1.3.2 strategisch economisch beleid................................................................................12
1.3.3 Europese investeringsfondsen................................................................................13
1.3.4 België...................................................................................................................... 13
1.3.4.1 Een land van economische clusters............................................................. 13
1.3.4.2 Een land vol logistieke troeven...................................................................... 14
1.3.4.3 Haven van Antwerpen....................................................................................14
1.3.4.4 Blauwe banaan.............................................................................................. 14
1.3.4.5 Handelspartners.............................................................................................15
1.3.4.6 staat van de Belgische economie.................................................................. 15
1.3.4.7 Waarom doet de Belgische export het niet beter?......................................... 16
1.3.5 Europa.................................................................................................................... 17
1.3.5.1 benelux.......................................................................................................... 17
1.3.5.2 Europese Unie............................................................................................... 17
1.3.5.2.1 verschillende instellingen...................................................................... 17
1.3.5.2.1.1 vervoer:........................................................................................ 18
1.3.5.2.1.2 milieu............................................................................................20
1.5.3.2.1.3 handel.......................................................................................... 21
1.3.5.3 padafhankelijkheid leidt tot verdere integratie................................................23
1.3.6 wereld..................................................................................................................... 24
1.3.6.1 internationale handel......................................................................................24
1.3.6.1.1 voorwaarden internationale handel....................................................... 24
1.3.6.1.2 waarom exporteren............................................................................... 24
1.3.6.1.3 Wereldhandelsorganisatie WTO........................................................... 24
1
, Transport fundamentals
1.3.6.2 protectionisme................................................................................................25
1.3.6.3 regionale integratiepogingen..........................................................................25
1.3.6.3.1 Afrika..................................................................................................... 25
1.3.6.3.2 China.....................................................................................................26
1.3.6.4 belangrijke partners....................................................................................... 26
1.3.6.4.1 VS......................................................................................................... 26
1.3.6.4.2 handelsconflict met de VS.....................................................................26
1.3.6.4.3 Rusland................................................................................................. 26
1.3.6.4.4 BRICS landen....................................................................................... 27
1.3.6.4.4.1 Brazilië......................................................................................... 27
1.3.6.4.4.2 India............................................................................................. 27
1.3.6.4.4.3 Zuid-Afrika....................................................................................27
1.3.6.4.5 Latijs-Amerika....................................................................................... 27
1.4 belangrijke vragen........................................................................................................... 28
2. wegvervoer.............................................................................................................................31
2.1 rollen en verantwoordelijkheden (R&R)........................................................................... 31
2.1.1 own-account vs 3rd party vervoer...........................................................................31
2.1.1.1 rekeningrijden - 2 groepen............................................................................ 31
2.1.1.2 3rd party - regulator EU................................................................................ 31
2.1.2 cabotage................................................................................................................. 32
2.1.3 het vervoersdocument............................................................................................ 32
2.1.3.1 wat is een vervoersovereenkomst................................................................. 32
2.1.3.2 Wat bevat een vervoersdocument................................................................. 32
2.1.3.3 functie vervoersdocument..............................................................................32
2.1.3.4 soorten vervoersdocumenten........................................................................ 33
2.1.3.5 een vervoerscontract is..................................................................................33
2.1.3.6 extra............................................................................................................... 33
2.1.4 goederenvervoer in het algemeen.......................................................................... 34
2.1.4.1 schade aan vervoerde goederen................................................................... 34
2.1.4.2 voorbehoud maken........................................................................................ 34
2.1.4.3 vervoersbestendige verpakking..................................................................... 34
2.1.4.3.1 secundaire verpakking.......................................................................... 35
2.1.4.3.2 tertiaire verpakking: hulpmiddelen........................................................ 37
2.1.4.4 afmetingen en aantal paletten........................................................................40
2.1.4.5 tussenkomst verzekeraar bij schade..............................................................40
2.2 organisaties..................................................................................................................... 41
2.2.1 Febetra....................................................................................................................41
2.2.2 ITLB........................................................................................................................ 41
2.2.3 BVI.......................................................................................................................... 41
2.3 (standaard) proces wegvervoer....................................................................................... 41
2.3.1 wat & hoe................................................................................................................ 41
2
, Transport fundamentals
2.3.1.1 gewicht - EU normering................................................................................. 42
2.3.1.2 volume........................................................................................................... 43
2.3.1.3 laden en lossen..............................................................................................44
2.3.1.4 controle.......................................................................................................... 46
2.3.1.5 lengte en hoogte............................................................................................ 46
2.4 infrastructuur in België..................................................................................................... 47
2.4.1 inleiding...................................................................................................................47
2.4.2 spatial fix................................................................................................................. 48
2.4.3 de kondratieff-cycli.................................................................................................. 49
2.4.4 lokalisatie - en urbanisatievoordelen.......................................................................49
2.4.4.1 de ideale locatie voor een bedrijf................................................................... 49
2.4.4.2 innovatie als katalysator voor groei................................................................50
2.5 transport...........................................................................................................................50
2.5.1 autostrades en fileleed in België............................................................................. 50
2.5.2 de verschillende autostrades.................................................................................. 51
2.5.3 Transport en de problemen die het met zich meebrengt........................................ 51
2.5.4 kwaliteit van de wegen............................................................................................52
2.5.5 nieuwe uitdagingen................................................................................................. 52
2.5.6 impact op milieu...................................................................................................... 52
2.5.7 economische impact............................................................................................... 52
2.5.8 sociale impact......................................................................................................... 52
2.5.9 koerierdiensten....................................................................................................... 53
2.5.10 ruimtelijke ordening...............................................................................................53
2.5.11 openbaar vervoer.................................................................................................. 53
2.5.12 mobiscore............................................................................................................. 54
2.5.13 coldchain...............................................................................................................54
2.6 routeplanning................................................................................................................... 54
2.6.1 consolidatie als oplossing....................................................................................... 54
2.7 rij- en rusttijden wegvervoer.............................................................................................55
2.7.1 doel......................................................................................................................... 55
2.7.2 toepassing...............................................................................................................55
2.7.3 Voor welke voertuigen geldt dit niet?...................................................................... 56
2.7.4 rijtijd.........................................................................................................................56
2.7.4.1 rijtijd - wekelijkse context............................................................................... 56
2.7.5 pauzes.................................................................................................................... 56
2.7.6 rusttijd..................................................................................................................... 57
2.7.6.1 uitzonderingen rusttijden................................................................................57
2.7.6.2 rusttijden - wekelijkse context........................................................................ 57
2.7.7 de tachograaf.......................................................................................................... 58
2.8 groupage..........................................................................................................................58
2.9 Green en CO2................................................................................................................. 59
3
, Transport fundamentals
2.9.1 CO2 emissie berekenen......................................................................................... 59
2.10 externe kosten............................................................................................................... 59
2.11 belangrijke vragen..........................................................................................................60
3. Zeevracht................................................................................................................................61
3.1 R&R................................................................................................................................. 61
3.1.1 de verschillende elementen van zee- en binnenvaart.............................................61
3.1.2 organisaties.............................................................................................................61
3.1.2.1 World shipping council................................................................................... 61
3.1.2.2 koninklijke Belgische reders vereniging......................................................... 62
3.1.2.3 VL...................................................................................................................62
3.1.2.4 Visuris............................................................................................................ 62
3.2 binnenvaart in cijfers........................................................................................................62
3.3 binnenvaart als belangrijkste alternatief voor wegvervoer...............................................63
3.3.1 binnenvaart is Interessant voor:..............................................................................63
3.3.2 Uitdagingen voor de toekomst................................................................................ 63
3.3.3 de schelde...............................................................................................................64
3.3.4 De westerschelde................................................................................................... 64
3.3.5 het Albertkanaal...................................................................................................... 64
3.3.6 innovatie draagt bij tot de modal shift: river guide...................................................64
3.4 Havens België en Rotterdam, terminals.......................................................................... 64
3.4.1 connectie zee naar haven via loods........................................................................64
3.4.2 Vlaamse havens..................................................................................................... 65
3.4.2.1 Haven van Antwerpen....................................................................................65
3.4.2.2 Haven van Gent............................................................................................. 66
3.4.2.3 Haven van Zeenbrugge................................................................................. 66
3.4.2.4 Haven van Oostende..................................................................................... 67
3.4.3 Haven van Rotterdam............................................................................................. 67
3.4.4 terminals................................................................................................................. 68
3.4.4.1 PSA................................................................................................................68
3.4.4.2 DPworld......................................................................................................... 68
3.4.4.3 AET................................................................................................................ 68
3.4.5 fusies.......................................................................................................................69
3.4.5.1 Port of Antwerp Bruges............................................................................ 69
3.4.5.2 North Sea Port............................................................................................... 69
3.4.5 transfer....................................................................................................................70
3.5 kanalen............................................................................................................................ 70
3.5.1 Panamakanaal........................................................................................................ 70
3.5.2 suezkanaal..............................................................................................................71
3.5.3 grand canal............................................................................................................. 71
3.6 boot, schip, type vracht, bouwstenen.............................................................................. 71
3.6.1 indeling naar binnenvaart........................................................................................71
4
, Transport fundamentals
3.6.2 indeling naar vracht.................................................................................................72
3.6.3 indeling naar gebruik...............................................................................................74
3.6.4 beperkingen............................................................................................................ 74
3.7 maritiem transport............................................................................................................75
3.7.1 Voordelen:...............................................................................................................75
3.7.2 Sinds 2024 neemt de interesse in de grootste megamax-schepen licht af.............75
3.7.3 algemene problematieken.......................................................................................75
3.8 procedures, documenten, support................................................................................... 76
3.8.1 specifiek voor de binnenvaart................................................................................. 76
3.8.1.1 binnenschip...................................................................................................76
3.8.1.2 terminologie.................................................................................................. 76
3.8.1.3 documenten................................................................................................... 77
3.8.2 specifiek voor de zeevaart...................................................................................... 77
3.8.2.1 terminologie................................................................................................... 77
3.8.2.2 documenten (bill of lading).............................................................................78
3.9 haven equipment............................................................................................................. 79
3.10 containers...................................................................................................................... 81
3.10.1 soorten containers................................................................................................ 82
3.11 transport planning.......................................................................................................... 86
3.11.1 routes, WW, EU, België.........................................................................................86
3.11.2 drukste havens in Azië.......................................................................................... 86
3.11.2.1 Shanghai...................................................................................................... 86
3.11.2.3 Singapore..................................................................................................... 86
3.11.3 belangrijkste havens van de VS............................................................................87
3.11.3.1 Haven van Los Angles, Californië................................................................ 87
3.11.4 worldwide WW...................................................................................................... 87
3.12 shortsea......................................................................................................................... 88
3.13 CO2 berekening.............................................................................................................88
3.14 Belangrijke vragen......................................................................................................... 88
4. Spoorvervoer......................................................................................................................... 90
4.1 inleiding............................................................................................................................90
4.1.1 Waarom wordt de trein niet vaker ingezet als alternatief vervoermiddel?.............. 90
4.1.1.1 Te duur?......................................................................................................... 90
4.1.1.2 te traag?.........................................................................................................91
4.1.1.3 te kort?........................................................................................................... 91
4.1.1.4 te leeg?.......................................................................................................... 91
4.1.1.5 te star?........................................................................................................... 91
4.1.1.6 extra uitdagingen........................................................................................... 91
4.2 voordelen van de trein..................................................................................................... 92
4.3 World Wide WW...............................................................................................................92
4.4 spoorvervoer - EU............................................................................................................92
5
, Transport fundamentals
4.5 spoorvervoer - België.......................................................................................................93
4.6 de Ijzeren Rijn..................................................................................................................94
4.6.1 waarom ontstaan?.................................................................................................. 94
4.6.2 Wat is 3XR?............................................................................................................ 94
4.6.3 vanwaar hernieuwde interesse?............................................................................. 94
4.6.4 Wat is het belang voor elk van de vermelde landen & wat is er veranderd?.......... 94
4.7 organisaties..................................................................................................................... 95
4.7.1 Belgische staat:.......................................................................................................95
4.7.2 Lineas..................................................................................................................... 96
4.7.3 voornaamste spelers...............................................................................................96
4.7.4 haven van Antwerpen → rail...................................................................................96
4.8 spoorvervoer - organiseren..............................................................................................96
4.9 spoorvervoer - R&R......................................................................................................... 98
4.10 vervoerssystemen..........................................................................................................99
4.11 combinatie vrachtwagen-trein...................................................................................... 100
4.12 spoorvervoer - proces/verloop..................................................................................... 101
4.12.1 wagenkeuze........................................................................................................101
4.12.2 wagenaanvraag.................................................................................................. 101
4.12.3 levering/plaatsing wagens...................................................................................101
4.12.4 laden van de wagens.......................................................................................... 101
4.12.5 schouwing (check).............................................................................................. 101
4.12.6 transport..............................................................................................................102
4.12.7 aflevering van de goederen................................................................................ 102
4.12.8 lossen van de goederen......................................................................................102
4.12.9 terugbezorgen wagens....................................................................................... 102
4.13 spoorvervoer - kostprijs............................................................................................... 102
4.14 spoorvervoer - documenten.........................................................................................102
4.15 spoorvervoer - tractiemateriaal.................................................................................... 103
4.16 wagenpark................................................................................................................... 105
4.17 buitengewoon vervoer BV............................................................................................105
4.18 Chinese Nieuwe Zijderoute (Belt and Road initiative)................................................. 106
4.18.1 China...................................................................................................................106
5. luchtvracht........................................................................................................................... 109
5.1 waarom luchtvracht........................................................................................................109
5.2 Luchtvrachtvervoer types...............................................................................................109
5.3 aantal luchthavens per land........................................................................................... 110
5.4. Groei luchtvaart............................................................................................................. 111
5.5. Strategische luchthavens: mensen, goederen en bedrijven verbinden.........................111
5.6 werkgelegenheid............................................................................................................ 111
5.7 toch is Zaventem voor Cargo niet de belangrijkste Belgische luchthaven..................... 112
5.8 economische voordelen voor luchthavens..................................................................... 112
6
, Transport fundamentals
5.9 maatschappelijke kost....................................................................................................113
5.10 luchtvracht....................................................................................................................113
5.11 digitalisering: de uitdaging............................................................................................114
5.12 IATA e-freight 2016...................................................................................................... 114
5.13 BRU cloud.................................................................................................................... 114
5.14 belangrijkheid van luchtvervoer................................................................................... 115
5.15 international air transport association IATA..................................................................115
5.16 fédération international des associations de transitaires et assimilés FIATA...............115
5.17 luchtvracht in België..................................................................................................... 115
5.17.1 situering...............................................................................................................115
5.17.2 Brussel BRU........................................................................................................116
5.17.2.1 brussels airport algemeen.......................................................................... 116
5.17.2.2 technische gegevens................................................................................. 116
5.17.2.3 vliegbewegingen en cargo......................................................................... 116
5.17.3 Liège (Bierset) LGG............................................................................................ 116
5.17.4 Charleroi (Brussels South Charleroi airport) CRL............................................... 117
5.17.5 Oostende OST)................................................................................................... 117
5.17.6 Antwerpen ANR.................................................................................................. 117
5.17.7 luchtvracht op Brucargo...................................................................................... 117
5.18 beroepsverenigingen................................................................................................... 118
5.18.1 Air Cargo Belgium ACB.......................................................................................118
5.18.2 Belgian Airfreight Institute BAFI.......................................................................... 118
5.18.3 Airline Cargo Managers Association Belgium..................................................... 119
5.18.4 Organisatie van traffic managers OTM............................................................... 119
5.18.5 Cargo training center CTC.................................................................................. 119
5.18.6 Cargo team......................................................................................................... 119
5.19 Brucargo als pharma hub............................................................................................ 120
5.20 basisbegrippen............................................................................................................ 120
5.21 AWB Air way bill...........................................................................................................121
5.22 general cargo...............................................................................................................122
5.22.1 inleiding...............................................................................................................122
5.22.1.1 inleiding......................................................................................................122
5.22.1.2 procedures................................................................................................. 122
5.22.1.3 behandeling............................................................................................... 123
5.22.2 automotive.......................................................................................................... 123
5.22.2.1 kenmerken................................................................................................. 123
5.22.2.2 procedures................................................................................................. 124
5.22.2.3 vehicle off road...........................................................................................124
5.22.3 engineering & manufacturing.............................................................................. 125
5.22.3.1 kernmerken................................................................................................ 125
5.22.3.2 procedures................................................................................................. 125
7
, Transport fundamentals
5.22.4 textiles & garments............................................................................................. 125
5.22.4.1 kenmerken................................................................................................. 125
5.22.4.2 procedures................................................................................................. 125
5.22.5 Aircraft spares.....................................................................................................126
5.22.5.1 aircraft on ground AOG..............................................................................126
5.22.5.2 engines...................................................................................................... 126
5.22.6 chemicals............................................................................................................ 126
5.22.6.1 kenmerken................................................................................................. 126
5.22.6.2 procedures................................................................................................. 127
6. Pijpleidingen........................................................................................................................ 128
6.1 belangrijkheid voor België..............................................................................................128
6.2 pijpleidingen - organisaties............................................................................................ 128
6.2.1 FETRAPI:..............................................................................................................128
6.2.2 Ventilus................................................................................................................. 129
6.3 voordelen van pijpleidingen........................................................................................... 129
6.4 pijpleidingen...................................................................................................................129
6.4.1 België.................................................................................................................... 129
6.4.2 Antwerpen.............................................................................................................129
6.5 in & outbound.................................................................................................................130
6.6 waterstof........................................................................................................................ 130
6.7 hyperloop....................................................................................................................... 130
7. Proefexamen........................................................................................................................ 131
8
, Transport fundamentals
1. Economische geografie
1.1 inleiding
1.1.1 Wat is economische geografie?
● Wetenschap die zich bezighoudt met de geografische verspreiding van menselijke
economische activiteiten met de nadruk op de verdeling van grondstoffen, internationale
handel, demografie en wederzijdse afhankelijkheden.
● Die economische activiteit vindt plaats in een niet zelf gekozen, maar wel via
sociaal-politieke factoren te manipuleren geologische en klimatologische context
1.1.2 Geologie heeft invloed op:
● Aanwezigheden van grondstoffen
● De kosten van vervoer
● Beslissingen voor het gebruik van het beschikbare land
1.1.3 Sociaal-politieke factoren:
● Middeleeuwse steden ontstonden op knooppunten van land- en waterwegen
● Afstand tussen 2 steden = 1 dagtocht
● Beslissing van Willem 1 in 1823: Gent-Terneuzen
● Aanwezigheid van de juiste infrastructuur (wegen, spoorlijnen, pijpleidingen) is vandaag
nog steeds een belangrijke reden waarom steden en industriële centra ontstaan
● De sociale en politieke instellingen die uniek voor een regio zijn kunne tevens een
invloed uitoefenen op economische beslissingen
○ Bv de Europese Unie
1.1.4 North Sea Port
● Fusie tussen de havens van Gent, Terneuzen en Vlissingen sinds 2018
● 9e grootste Europese zeehaven voor goederenverkeer
● Ideale ligging
○ Nabij de E40 en E17
○ Verbinding met de noordzee via het kanaal Gent-Terneuzen
○ Ook voor het spoorverkeer meer en meer centrale hub
○ Concrete plannen voor pijpleidingennetwerk om waterstof en CO2 te
transporteren
9
, Transport fundamentals
1.1.5 klimaat
● Invloed op beschikbaarheid natuurlijke grondstoffen
● Werkomstandigheden
● Productiviteit
● Bijkomende problemen voor de komende decennia:
○ Intense regenval
○ Stijging zeespiegel
○ Bodemdegradatie = de kwaliteit van de bodem (grond) die achteruit gaat,
waardoor planten er slechter in groeien
1.1.5.1 global climate risk index
● De global climate risk index analyseert welke landen en regio’s impact hebben van
klimaatgerelateerde extreme weersomstandigheden (storm, overstromingen, hitte,...).
● Hoe hoger de score, hoe meer risico
● De meest vervuilende landen lopen relatief weinig risico
1.2 handel
1.2.1 doelstellingen globaliseren
● Vrijhandel
● Rechtvaardige en stabiele wereldeconomie
● Geen beïnvloeding van bovenaf
● Eerlijke economie zonder handelsbelemmeringen
1.2.2 dominante economische theorieën van de afgelopen decennia
● In de jaren 50 en 60 was keynesianisme de belangrijkste ideologie:
○ Gebaseerd op de ideeën van John Maynard Keynes
○ Economische crisissen los je op door de vraagzijde van de economie te
stimuleren
○ De overheid kan de vraag beïnvloeden door jobs te creëren
○ Mensen die een job hebben kunnen ook meer uitgeven en zo voor economische
groei zorgen
○ Keynes uit ook kritiek op de theorie van het comparatief voordeel: specialisatie is
volgens hem enkel zinvol op basis van verschillen in onder andere klimaat,
natuurlijke hulpbronnen en bevolkingsdichtheid. In andere gevallen maakt
specialisatie staten vooral kwetsbaar
10