Les 1: wat is ethiek?
Wat is ethiek
= Met ethiek neem je op een rationele wijze een houding aan tegenover een moreel probleem
(normatief probleem)
Morele problemen
Een moreel probleem is een probleem dat normativiteit met zich meebrengt.
Ethiek heeft te maken met persoonlijke, maatschappelijke problemen.
Bv; het abortusprobleem is een moreel ethisch probleem
Morele problemen zorgen voor spanningen.
Er is in ethiek geen 1 correct antwoord op een moreel probleem, er zijn verschillende antwoorden
mogelijk.
Houding
Een houding wijst op een oplossing, je zal een nieuw probleem zien, je ontdekt een moreel
probleem.
Je kan ook een zinvolle reflectie ervaren, je kan ook iets gevonden hebben waarbij het morele
probleem geen probleem meer is.
Rationele wijze
Hoe redeneer je op een rationele manier?
niet-rationele houdingen
- Beroep gaan doen op geloof of op de wil van God
- Dillema van Euthyphro
Euthyphro is een dialoog die Plato heeft geschreven, Euthyphro is de zoon van een rijke
wrede Athener
Euthyphro is kwaad omdat zijn vader opnieuw een slaaf heeft doodgeslagen. Euthyphro
is zelf tegen de zware behandeling van slaven. Hij zal aangifte doen bij de bevoegde
autoriteiten. Socrates begrijpt zijn woede maar wat is daar precies zo erg aan? Wat is zijn
argument om te beweren dat mishandeling niet door de beugel kan? E schrikt, dit is in
strijd met de wil van God. Plato vraagt zich af hoe E weet dat dit nu precies de wil van
God is? Hoe weet hij dat de wil van God is dat mensen zich als goede mensen gedragen?
Voor E is dit een evidentie.
, - Ons moreel handelen is vaak gebaseerd op emoties, instincten, intuïties. Als we beslissingen
nemen is dit vaak op basis van gevoel en morele vermogens. MAAR: dit is niet altijd het
geval: vaak hebben we emoties waarvan we ons kunnen afvragen of ze moreel wel goed zijn?
dief in Charleroi: De politie houdt zich niet bezig met deze dief, ze zijn het beu. De man
die de zaak openhoudt bindt hem vast aan een paal bijna volledig naakt en schrijft op zijn
borst ‘je suis un voleur’.
Wie werd uiteindelijk veroordeeld? De winkelbediende want: deze soort zaken laat je
over aan een bevoegde autoriteit. Veroordeeld voor het in eigen handen nemen van het
recht, slagen en verwondingen.
- Je denkt dat een ethisch standpunt terug te grijpen is op feiten. In een normatief debat is een
feit erg belangrijk. Een normatief debat kan niet opgelost worden door feiten alleen, dat is
een stap te ver. Wanneer dit toch gebeurt bega je een naturalistic fallacy, dit is een
drogreden.
Uit studies blijkt dat gevangenissen een mens niet beter maakt. Als je herhaling van
misdaad wil: steek mensen in de gevangenis. Je zorgt voor recidivisten. Opnieuw is dit
een sprong dat je niet moet maken.
Rationele houdingen
Patrick wordt uit zijn biologisch gezin gehaald omdat hij mishandeld werd door zijn vader. Wanneer
zijn vader komt te overlijden keert hij terug naar zijn biologisch gezin waar hij verliefd wordt op zijn
zus. Ze hebben seks en krijgen 4 kinderen.
Wanneer hij 18 is wordt hij veroordeeld voor een straf van 8 jaar lang. Zij niet, werd
ontoerekeningsvatbaar verklaard omdat ze mentaal beperkt is. Ze zijn in Duitsland in beroep gegaan.
Zij hebben de straf nogmaals bevestigd.
Rationele argumenten
Er was wederzijdse toestemming
Ze waren 16 jaar en mochten seksueel actief zijn
Genetisch risico is geen argument: niet-verwante koppels kunnen evengoed een gehandicapt
kind hebben. Je zou ook kunnen stellen: je laat je embryo best genetisch screenen.
Irrationele argumenten
Vaak is er een dieperliggende intuïtie: ‘dit kan niet’, ‘dit is vies’,…
,Waarom ethiek? (waarom volstaan de morele vermogens die we nu al bezitten niet?) (wat is de zin
om mensen moraalfilosofie te geven?)
- Pijnempathie
Empathie: vragen aan mensen hoe het gaat
Ontwikkelingsmodel van Martin Hoffman
Empathie is een vermogen dat bij kinderen vanaf 4 jaar verschijnen (waarachtige empathie),
evolueert traag tot 4 jaar -> vanaf 4 jaar zijn kinderen dus in staat om gepaste hulp aan te bieden aan
mensen die in een pijnlijke situatie zitten
0-0,5 jaar: emotionele besmetting: je wordt besmet door de gevoelens die iemand anders heeft,
reactive crying: je eigen kind begint spontaan ook te huilen als hij/zij een ander kind ziet huilen,
0,5-1 jaar: egocentrische empathie: het kind zal zich verwijderen van een persoon die pijn heeft
1-2 jaar: quasi-egocentrische empathie: kinderen kunnen zich bewegen naar een plek waar iemand
pijn heeft, je zal speelgoed geven aan een ander kindje om te troosten (hulpreflex)
2-4 jaar: waarachtige empathie: je bent in staat om in te zien dat wat jij nodig hebt en denkt, anders
is dan wat een ander nodig heeft en denkt (THEORY OF MIND)
!! Hulpreflex:
Een kind van 1,5 jaar zal nog niet weten wat te doen
Een kind van 2,5 jaar zal wel weten dat hij/zij iemand moet troosten
- Fairness
Negatieve ongelijkheid: als de andere aap iets lekkerder krijgt gaan mensapen zich daartegen
verzetten
6 invullingen van fairness
1) Prosociaal gedrag versus altruïstisch gedrag (= prosociale spel)
Ene aapje krijgt stuk banaan, andere niet
Prosociaal: je geeft anderen iets maar het kost jou niets om die andere iets te geven
Altruisme: het kost jou wel iets
2) Negatieve ongelijkheidsaversie versus positieve ongelijkheidsaversie (= ongelijkheidspel)
Negatieve ongelijkheidsaversie: Betekent dat je je verzet wanneer jijzelf geen gelijke verdeling krijgt,
wat de ander wel krijgt
Positieve ongelijkheidsaversie: Jij krijgt heel veel en de andere krijgt niks of weinig, ga je dan eerlijk
de eenheden verdelen?
, 3) Tweedepersoonsbestraffing versus derdepersoonsbestraffing (= ultimatumspel)
Ultimatumspel: je hebt een verdeler en die persoon zal een verdeling voorstellen, en jij hebt de
mogelijkheid om die verdeling te behouden of verwerpen
2de persoonsbestraffing: Wanneer dat de andere persoon beslist om 8 eenheden te houden kan je de
ander bestraffen door de verdeling weg te werpen (Veel voorkomende vorm van fairness)
3de persoonsbestraffing: Dat betekent dat je niet deelneemt aan de verdeling, maar jij kunt toezien
als een hogere rol en je kunt de verdeling niet goedkeuren en verwerpen, ookal levert jou dat niets
op. Het is een verdeling tussen 2 andere personen
Toepassing op mens en mensaap:
Prosociaal & altruïstisch gedrag
wordt niet waargenomen bij
apen, wel bij mensen
Negatieve ongelijkheidsaversie
wordt waargenomen bij apen,
positieve niet, beide wel bij
mensen
2de persoonsbestraffing & 3de
persoonsbestraffing worden
niet waargenomen bij apen, beide wel bij mensen
- Andere vermogens
Onderscheid tussen morele en conventionele normovertredingen
Als je morele regels overtreedt kun je mensen pijn doen
Dan is er een schuldbesef en schuldgevoel -> dit test men aan de hand van het ‘happy victimizer’
fenomeen = een onderzoek dat testte wanneer kinderen voelen wanneer ze de regels overtreden
Happy victimizer
Er wordt gevraagd om de appel niet op te eten
Als je dat vraagt aan 4 jarigen, wordt er gefocust op de gevoelens van die kinderen.
Als je dat vraagt aan 8 jarigen, wordt er gefocust op de morele gevoelens van die
kinderen.
Er kan pas een onderscheid gemaakt worden tussen morele en conventionele normovertredingen tot
4 jaar.
Er is sprake van schuldbesef of schuldgevoel tot 8 jaar.
Er is sprake van morele weerzin tot 10 jaar.
Wat is ethiek
= Met ethiek neem je op een rationele wijze een houding aan tegenover een moreel probleem
(normatief probleem)
Morele problemen
Een moreel probleem is een probleem dat normativiteit met zich meebrengt.
Ethiek heeft te maken met persoonlijke, maatschappelijke problemen.
Bv; het abortusprobleem is een moreel ethisch probleem
Morele problemen zorgen voor spanningen.
Er is in ethiek geen 1 correct antwoord op een moreel probleem, er zijn verschillende antwoorden
mogelijk.
Houding
Een houding wijst op een oplossing, je zal een nieuw probleem zien, je ontdekt een moreel
probleem.
Je kan ook een zinvolle reflectie ervaren, je kan ook iets gevonden hebben waarbij het morele
probleem geen probleem meer is.
Rationele wijze
Hoe redeneer je op een rationele manier?
niet-rationele houdingen
- Beroep gaan doen op geloof of op de wil van God
- Dillema van Euthyphro
Euthyphro is een dialoog die Plato heeft geschreven, Euthyphro is de zoon van een rijke
wrede Athener
Euthyphro is kwaad omdat zijn vader opnieuw een slaaf heeft doodgeslagen. Euthyphro
is zelf tegen de zware behandeling van slaven. Hij zal aangifte doen bij de bevoegde
autoriteiten. Socrates begrijpt zijn woede maar wat is daar precies zo erg aan? Wat is zijn
argument om te beweren dat mishandeling niet door de beugel kan? E schrikt, dit is in
strijd met de wil van God. Plato vraagt zich af hoe E weet dat dit nu precies de wil van
God is? Hoe weet hij dat de wil van God is dat mensen zich als goede mensen gedragen?
Voor E is dit een evidentie.
, - Ons moreel handelen is vaak gebaseerd op emoties, instincten, intuïties. Als we beslissingen
nemen is dit vaak op basis van gevoel en morele vermogens. MAAR: dit is niet altijd het
geval: vaak hebben we emoties waarvan we ons kunnen afvragen of ze moreel wel goed zijn?
dief in Charleroi: De politie houdt zich niet bezig met deze dief, ze zijn het beu. De man
die de zaak openhoudt bindt hem vast aan een paal bijna volledig naakt en schrijft op zijn
borst ‘je suis un voleur’.
Wie werd uiteindelijk veroordeeld? De winkelbediende want: deze soort zaken laat je
over aan een bevoegde autoriteit. Veroordeeld voor het in eigen handen nemen van het
recht, slagen en verwondingen.
- Je denkt dat een ethisch standpunt terug te grijpen is op feiten. In een normatief debat is een
feit erg belangrijk. Een normatief debat kan niet opgelost worden door feiten alleen, dat is
een stap te ver. Wanneer dit toch gebeurt bega je een naturalistic fallacy, dit is een
drogreden.
Uit studies blijkt dat gevangenissen een mens niet beter maakt. Als je herhaling van
misdaad wil: steek mensen in de gevangenis. Je zorgt voor recidivisten. Opnieuw is dit
een sprong dat je niet moet maken.
Rationele houdingen
Patrick wordt uit zijn biologisch gezin gehaald omdat hij mishandeld werd door zijn vader. Wanneer
zijn vader komt te overlijden keert hij terug naar zijn biologisch gezin waar hij verliefd wordt op zijn
zus. Ze hebben seks en krijgen 4 kinderen.
Wanneer hij 18 is wordt hij veroordeeld voor een straf van 8 jaar lang. Zij niet, werd
ontoerekeningsvatbaar verklaard omdat ze mentaal beperkt is. Ze zijn in Duitsland in beroep gegaan.
Zij hebben de straf nogmaals bevestigd.
Rationele argumenten
Er was wederzijdse toestemming
Ze waren 16 jaar en mochten seksueel actief zijn
Genetisch risico is geen argument: niet-verwante koppels kunnen evengoed een gehandicapt
kind hebben. Je zou ook kunnen stellen: je laat je embryo best genetisch screenen.
Irrationele argumenten
Vaak is er een dieperliggende intuïtie: ‘dit kan niet’, ‘dit is vies’,…
,Waarom ethiek? (waarom volstaan de morele vermogens die we nu al bezitten niet?) (wat is de zin
om mensen moraalfilosofie te geven?)
- Pijnempathie
Empathie: vragen aan mensen hoe het gaat
Ontwikkelingsmodel van Martin Hoffman
Empathie is een vermogen dat bij kinderen vanaf 4 jaar verschijnen (waarachtige empathie),
evolueert traag tot 4 jaar -> vanaf 4 jaar zijn kinderen dus in staat om gepaste hulp aan te bieden aan
mensen die in een pijnlijke situatie zitten
0-0,5 jaar: emotionele besmetting: je wordt besmet door de gevoelens die iemand anders heeft,
reactive crying: je eigen kind begint spontaan ook te huilen als hij/zij een ander kind ziet huilen,
0,5-1 jaar: egocentrische empathie: het kind zal zich verwijderen van een persoon die pijn heeft
1-2 jaar: quasi-egocentrische empathie: kinderen kunnen zich bewegen naar een plek waar iemand
pijn heeft, je zal speelgoed geven aan een ander kindje om te troosten (hulpreflex)
2-4 jaar: waarachtige empathie: je bent in staat om in te zien dat wat jij nodig hebt en denkt, anders
is dan wat een ander nodig heeft en denkt (THEORY OF MIND)
!! Hulpreflex:
Een kind van 1,5 jaar zal nog niet weten wat te doen
Een kind van 2,5 jaar zal wel weten dat hij/zij iemand moet troosten
- Fairness
Negatieve ongelijkheid: als de andere aap iets lekkerder krijgt gaan mensapen zich daartegen
verzetten
6 invullingen van fairness
1) Prosociaal gedrag versus altruïstisch gedrag (= prosociale spel)
Ene aapje krijgt stuk banaan, andere niet
Prosociaal: je geeft anderen iets maar het kost jou niets om die andere iets te geven
Altruisme: het kost jou wel iets
2) Negatieve ongelijkheidsaversie versus positieve ongelijkheidsaversie (= ongelijkheidspel)
Negatieve ongelijkheidsaversie: Betekent dat je je verzet wanneer jijzelf geen gelijke verdeling krijgt,
wat de ander wel krijgt
Positieve ongelijkheidsaversie: Jij krijgt heel veel en de andere krijgt niks of weinig, ga je dan eerlijk
de eenheden verdelen?
, 3) Tweedepersoonsbestraffing versus derdepersoonsbestraffing (= ultimatumspel)
Ultimatumspel: je hebt een verdeler en die persoon zal een verdeling voorstellen, en jij hebt de
mogelijkheid om die verdeling te behouden of verwerpen
2de persoonsbestraffing: Wanneer dat de andere persoon beslist om 8 eenheden te houden kan je de
ander bestraffen door de verdeling weg te werpen (Veel voorkomende vorm van fairness)
3de persoonsbestraffing: Dat betekent dat je niet deelneemt aan de verdeling, maar jij kunt toezien
als een hogere rol en je kunt de verdeling niet goedkeuren en verwerpen, ookal levert jou dat niets
op. Het is een verdeling tussen 2 andere personen
Toepassing op mens en mensaap:
Prosociaal & altruïstisch gedrag
wordt niet waargenomen bij
apen, wel bij mensen
Negatieve ongelijkheidsaversie
wordt waargenomen bij apen,
positieve niet, beide wel bij
mensen
2de persoonsbestraffing & 3de
persoonsbestraffing worden
niet waargenomen bij apen, beide wel bij mensen
- Andere vermogens
Onderscheid tussen morele en conventionele normovertredingen
Als je morele regels overtreedt kun je mensen pijn doen
Dan is er een schuldbesef en schuldgevoel -> dit test men aan de hand van het ‘happy victimizer’
fenomeen = een onderzoek dat testte wanneer kinderen voelen wanneer ze de regels overtreden
Happy victimizer
Er wordt gevraagd om de appel niet op te eten
Als je dat vraagt aan 4 jarigen, wordt er gefocust op de gevoelens van die kinderen.
Als je dat vraagt aan 8 jarigen, wordt er gefocust op de morele gevoelens van die
kinderen.
Er kan pas een onderscheid gemaakt worden tussen morele en conventionele normovertredingen tot
4 jaar.
Er is sprake van schuldbesef of schuldgevoel tot 8 jaar.
Er is sprake van morele weerzin tot 10 jaar.
