1 Les 1: Wat is cultuur?
1.1 Definitie van het begrip cultuur
Volgens het Van Dale Woordenboek, betekent cultuur de volgende
- Het geheel van normen, waarden, tradities, reges, kusntuitingen enz van een groep
Het is een netwerk van betekenissen en gedragingen, gecreëerd door de mens zelf. Morele en
sociale normen zijn relatief binnen hun eigen culturele context. Er is ook een verschil tussen
- Cutuur met grote C: Literatuur, kunst, muziek, theater, musea en bouwkunst
- Cultuur met kleine c: patronen van denken, voelen en handelen die we aangeleerd hebben.
Deze zijn dingen waarmee we vertrouwd zijn en die we met anderenuit onze gemenschap
delen.
o Voksfeesten, kermiskoers, …
Gert van Hofstede zegt dat cultuur hoort bij een groep en we hebben cultuur in onze groepen
aangeleerd. Er zijn verschillende definities van cultuur
1. Cultuur is dat complexe geheel dat kennis, overtuigen, kinst, moraal, wet gebruiken en alle
andere vermogens en gewoonten omvat die door de mens zijn verworven als lid van de
samenleving. Tylors maakt definite van cultuur zeer inclusief. Iedereen volgens hem heeft
cultuur en niet alleen een selecte groep. Zijn conclusies zijn
a. Cultur is iets dat aangeleerd wordt
b. Cultuur hoort bij een samenleving of eeng groep
2. Edgar Schein: Cultuur is een samenstelling van fundamentele veronderstellingen van een
bepaalde groep, bedacht of ontwikkeld tijdens een leerproces met betrekking tot externe
aanpassing en interne ingtegratie en daarom overgedragen aan nieuwe leden als juiste
manieren van waarnemen, denken en voelen. Hier merkt men ook op dat
a. Cultuur bij een bepaalde groep behoort
b. Het is bedacht en ontwikkeld tijdens een leerproces. We hebben het geleerd en
geven het door.
3. Mijn Huisjer: Cultuur is onze comfort zone, en wordt gedefineerd als: De door een groep
gedeelde normen en warden zoals uitgedrukt in het gedrag van leden van die groep.
4. Geert Hofstede: Cultuur is de collectieve mentale programmering die de leden van een
groep onderscheidt van die andere groepen. Zo zien we
a. Met een collectief wordt bedoeld dat cultuur bij een groep hoort
b. Zzn xultuur is geleerd. Hofstede noemt dat programmering en dit gebeurt via
i. Opvoeding
ii. Socialisatie
iii. Normen
iv. Waarden
v. Waarneming
1.2 Cultuur is aangeleerd
1.2.1 Zichtbare elementen
As je als toerist een land bezoekt, word je onmiddellijk geconfronteerd met de zichtbare elementen
van een cultuur, o.a.
- Chaotische verkeerssituatie in india
1
, - Straatmuzikanten in Frankrijk
- Torenhoge flatgebouwen in New York
- …
1.2.2 Onzichtbare elementen
Dit gaat over gewoonten. Deze zijn de reden waarom iemand zich gedraagt zoas hij of zij dat doet.
Tijdens de opvoeding van het kind worden er veel waarden en normen ingeprent. Daarnaast leren
we sommmige regels door de socialisatie. We worden ook opgevoed door onze peer groep. Zo ziej e
dat tieners dikwijls dezelfde soort jeans dragen, elkaar op een manier begroeten, en regels hebben
rond communicatie op sociale media.
1.2.3 De culturele ijsberg
Dit is een metafoor die dikwils gebruikt wordt om de reatie tussen de zichtbare en onzichtbare
elementen duidelijk te maken. Zo zien we maar een klein gedeelde vvan een cultuur van een and,
zoas de architectuur, verkeer, etc. Ook bij de ijsberg steekt er maar een klein gedeelde boven de
water.
De normen, waarden, overtuigingen van een cultuur zijni in de eerste instantie onzichtbaar maar
bepalen het gedrag en perceptie. Ze zijn belangrijker dan wat je denkt. 90% van een ijsberg is
onzichtbaar en je kan een andere cutuur pas begrijpen als jer er mee in interactie gaat.
De perceptie van een andere cultuur is ook beïnvloed door
- Emotionele factoren
- Zichtbare factoren
- Contact met de cultuur
Stereotype: Een vast beeld van iets of ieamnd die niet met de werkelijkheid klopt. Het is iets die vaak
een vooroordeel of negatief denkbeeld, en wordt gebruikt als rechtvaardiging van bepaalde
discriminerende acties. Adviezen die gegeven zijn om tegen stereotypen te gaan zijn
- Keep an open mind: Met een open, onbevangen bij en oordeel niet te snel.
- Ask questions: Ste vragen over verschillen die je opmerkt
- Be aware of your own cultura disposition: Wees bewust van je eigen vooroordelen en
cuturele programming
1.3 Culturele programmering
Collectieve programmering maakt ons niet tot cuturele robots. Iedere persoon is anders en kan zijn
eigen keuzes maken. De menselijke natuur is dwingend door honger, dorst, etc. Cultuur leert jou hoe
dat je daarmee kan omgaan. Het individu neemt de uiteindelijke beslissing. De programmering
gebeurt via
- Waardering
- Opvoeding
- Normen en waarden
- Sociaisatie: leerproces binnen een groep
Geel veel van de programmering gebeurt via je opvoeding. Als je voor het eerst aan iemand
voorgesteld wordt, geef je je gand. Dat wordt je op een onge leeftijd bijgebracht. Sommige dingen
leren we door socialisatie, door met anderen om te gaan. We worden ook via allerlei normen en
waarden cultureel geprogrammerd ;Als het volgens de normen en waarden gbinnen een cultuur
gewenst is om voor een oudere op te staan in de bus, krijgen we dan een ongemakkelijk gevoel als
2
,we blijven zitten. Een deel van de programmering gebeurt ook via de waarneming. Door om ons
heen te kijken en bewust/onbewust keuzes te maken over hoe we ons willen gedragen, bouwen we
als het ware ook mee aan deze programmering.
Daarna spreekt men ook over het TOPOI model van Edwin Hoffman. Er zijn verschillende culturee
misverstanden die onderzocht worden door Edwin. Het TOPOI model biedt een houvast om de
misverstanden in de gespreksvoering op te sporen. Zijn conclusie was dat de complexiteit van
communicatie en de onvermijdelijkheid van misverstanden vooraal een onbevangen, open houdeing
van belang is in de communicatie, ook met iemand van een andere etnische achtergrond. Daarbij
dien je voorbereid te zijn op mogelijke verschillen en deze niet meteen nefatief te interpreteren. Het
uitganspunt is dat elk gedrag, hoe vreemd dan ook, ook een positieve inzet heeft. Mensen hebben
altijd goede redenen om te doen wat ze doen.
Het TOPOI model staat voor
- Taal: Het taalaspect op verbaal en non verbaal vlak.
o Verbaal: duidelijke, vastgestelde betekenissen die je in een woordenboek kan
opzoeen.
o Non-verbale taal: niet formeel vastgelegd, en kan behoorlijk verschillen in betekenis
en interpretatie
- Ordening: De zienswijze Ideologie, mening, interpretatie, inhoud, logica, referentiekader
- Personen: Relaties tussen mensen, jhiërarchie, symetrische en complementaire relaties
- Organisatie: Sociale en professionele context, procedures, regels, volgorde van handelen
- Inzet: Bedoeling, intentie, behoeftes
Er is veel overlap mogelijk. ER zijn vee handelingen of elementen van het topoi model die passen in
verschillende categorieën, waarvan dat er overlap kan zijn. Er zijn 2 sleutelvragen en tips over hoe
dat je kan omgaan met een culturele ruis
1. Wat is mijn aandeel in het misverstand?
2. Wat is het aandeel van de ander in het misverstand?
3. Wat is de invloed van de sociale omgeving?
3
, a. Waarden, normen, heersende opvattingen,…
Het ocllectief betekent niet dat heel het land zo’n grote groep is. Er zijn veel
subgroepen/subculturen waar we bij horen blijven Zo heeft iedereen een eigen programmering. De
subgroepen kunnen de volgende zijn (onder andere):
- Werelddeel - Geslacht
- Land - Leeftijd
- Ethnische groep - Beroep
- Regio - Hobby
- Stad - Bedrijfscultur
- Geloof - Vermogens, beperkingen en
- Sociale klasse neurodiversiteit
Er zijn verschillen maar ook overeenkomsten tussen subculturen, omdat culturen elkaar kunnen
overlappen.
Intersectionaliteit: Elke persoon heeft meerdere identiteiten. Deze identeiten overlappen elkaar en
kruisen elkaar in intersecties op unieke wijze. Het laat zien hoe de sociale identiteiten van onze
groepen en onze individuele identiteiten kunnen leiden tot unieke combinaties van discriminatie en
privileges. Het laat zien dat verschillende vormen van discriminatie en privilege elkaar vaak kruisen
in intersecties en opeenstapelingen van uitdagingen creëren voor mensen met meerdere
identiteiten. Inzicht in intersectionaliteit in diversiteit bevordert exclusiviteit, gelijkheid en
rechtvaardigheid voor alle individuen. Dit gaat vooral voor degenen die te maken hebben met
verschillende vormen van oneerlijke behandelijken, vooroordelen of discriminatie.
Eerlijkheid is niet hetzelfde als gelijkheid.
Gelijkheid: Iedereen krijgt wat dat die nodig hebt om hun situatie te verbeteren
Eerlijkheid: Iedereen krijgt hetzelfde.
Cultureel diverse teams kunnen beide slecht of goed zijn. Als teams niet gelijk of professioneel geleid
worden met culturele normen en begrip, kunnen er veel misverstanden komen. Mensen moeten
getraind worden in
- Interculturele communicatie
- Sensitiviteit
- Erkenning van culturele verschillen
1.4 Interculturele communicatie
Communicatie is het uitwisselen van informatie. Indien je informatie deelt, ben je de zender door
het gebruik van
- De juiste taal
- Gebaren
- Non verbale uitdrukkingen
De informatie wordt overgebracht in een medium
Mondeling: Lucht en ruimte tussen mensen
Geschreven; e-mails, papier, internet,….
Dit is het model van Lasswell.
4
1.1 Definitie van het begrip cultuur
Volgens het Van Dale Woordenboek, betekent cultuur de volgende
- Het geheel van normen, waarden, tradities, reges, kusntuitingen enz van een groep
Het is een netwerk van betekenissen en gedragingen, gecreëerd door de mens zelf. Morele en
sociale normen zijn relatief binnen hun eigen culturele context. Er is ook een verschil tussen
- Cutuur met grote C: Literatuur, kunst, muziek, theater, musea en bouwkunst
- Cultuur met kleine c: patronen van denken, voelen en handelen die we aangeleerd hebben.
Deze zijn dingen waarmee we vertrouwd zijn en die we met anderenuit onze gemenschap
delen.
o Voksfeesten, kermiskoers, …
Gert van Hofstede zegt dat cultuur hoort bij een groep en we hebben cultuur in onze groepen
aangeleerd. Er zijn verschillende definities van cultuur
1. Cultuur is dat complexe geheel dat kennis, overtuigen, kinst, moraal, wet gebruiken en alle
andere vermogens en gewoonten omvat die door de mens zijn verworven als lid van de
samenleving. Tylors maakt definite van cultuur zeer inclusief. Iedereen volgens hem heeft
cultuur en niet alleen een selecte groep. Zijn conclusies zijn
a. Cultur is iets dat aangeleerd wordt
b. Cultuur hoort bij een samenleving of eeng groep
2. Edgar Schein: Cultuur is een samenstelling van fundamentele veronderstellingen van een
bepaalde groep, bedacht of ontwikkeld tijdens een leerproces met betrekking tot externe
aanpassing en interne ingtegratie en daarom overgedragen aan nieuwe leden als juiste
manieren van waarnemen, denken en voelen. Hier merkt men ook op dat
a. Cultuur bij een bepaalde groep behoort
b. Het is bedacht en ontwikkeld tijdens een leerproces. We hebben het geleerd en
geven het door.
3. Mijn Huisjer: Cultuur is onze comfort zone, en wordt gedefineerd als: De door een groep
gedeelde normen en warden zoals uitgedrukt in het gedrag van leden van die groep.
4. Geert Hofstede: Cultuur is de collectieve mentale programmering die de leden van een
groep onderscheidt van die andere groepen. Zo zien we
a. Met een collectief wordt bedoeld dat cultuur bij een groep hoort
b. Zzn xultuur is geleerd. Hofstede noemt dat programmering en dit gebeurt via
i. Opvoeding
ii. Socialisatie
iii. Normen
iv. Waarden
v. Waarneming
1.2 Cultuur is aangeleerd
1.2.1 Zichtbare elementen
As je als toerist een land bezoekt, word je onmiddellijk geconfronteerd met de zichtbare elementen
van een cultuur, o.a.
- Chaotische verkeerssituatie in india
1
, - Straatmuzikanten in Frankrijk
- Torenhoge flatgebouwen in New York
- …
1.2.2 Onzichtbare elementen
Dit gaat over gewoonten. Deze zijn de reden waarom iemand zich gedraagt zoas hij of zij dat doet.
Tijdens de opvoeding van het kind worden er veel waarden en normen ingeprent. Daarnaast leren
we sommmige regels door de socialisatie. We worden ook opgevoed door onze peer groep. Zo ziej e
dat tieners dikwijls dezelfde soort jeans dragen, elkaar op een manier begroeten, en regels hebben
rond communicatie op sociale media.
1.2.3 De culturele ijsberg
Dit is een metafoor die dikwils gebruikt wordt om de reatie tussen de zichtbare en onzichtbare
elementen duidelijk te maken. Zo zien we maar een klein gedeelde vvan een cultuur van een and,
zoas de architectuur, verkeer, etc. Ook bij de ijsberg steekt er maar een klein gedeelde boven de
water.
De normen, waarden, overtuigingen van een cultuur zijni in de eerste instantie onzichtbaar maar
bepalen het gedrag en perceptie. Ze zijn belangrijker dan wat je denkt. 90% van een ijsberg is
onzichtbaar en je kan een andere cutuur pas begrijpen als jer er mee in interactie gaat.
De perceptie van een andere cultuur is ook beïnvloed door
- Emotionele factoren
- Zichtbare factoren
- Contact met de cultuur
Stereotype: Een vast beeld van iets of ieamnd die niet met de werkelijkheid klopt. Het is iets die vaak
een vooroordeel of negatief denkbeeld, en wordt gebruikt als rechtvaardiging van bepaalde
discriminerende acties. Adviezen die gegeven zijn om tegen stereotypen te gaan zijn
- Keep an open mind: Met een open, onbevangen bij en oordeel niet te snel.
- Ask questions: Ste vragen over verschillen die je opmerkt
- Be aware of your own cultura disposition: Wees bewust van je eigen vooroordelen en
cuturele programming
1.3 Culturele programmering
Collectieve programmering maakt ons niet tot cuturele robots. Iedere persoon is anders en kan zijn
eigen keuzes maken. De menselijke natuur is dwingend door honger, dorst, etc. Cultuur leert jou hoe
dat je daarmee kan omgaan. Het individu neemt de uiteindelijke beslissing. De programmering
gebeurt via
- Waardering
- Opvoeding
- Normen en waarden
- Sociaisatie: leerproces binnen een groep
Geel veel van de programmering gebeurt via je opvoeding. Als je voor het eerst aan iemand
voorgesteld wordt, geef je je gand. Dat wordt je op een onge leeftijd bijgebracht. Sommige dingen
leren we door socialisatie, door met anderen om te gaan. We worden ook via allerlei normen en
waarden cultureel geprogrammerd ;Als het volgens de normen en waarden gbinnen een cultuur
gewenst is om voor een oudere op te staan in de bus, krijgen we dan een ongemakkelijk gevoel als
2
,we blijven zitten. Een deel van de programmering gebeurt ook via de waarneming. Door om ons
heen te kijken en bewust/onbewust keuzes te maken over hoe we ons willen gedragen, bouwen we
als het ware ook mee aan deze programmering.
Daarna spreekt men ook over het TOPOI model van Edwin Hoffman. Er zijn verschillende culturee
misverstanden die onderzocht worden door Edwin. Het TOPOI model biedt een houvast om de
misverstanden in de gespreksvoering op te sporen. Zijn conclusie was dat de complexiteit van
communicatie en de onvermijdelijkheid van misverstanden vooraal een onbevangen, open houdeing
van belang is in de communicatie, ook met iemand van een andere etnische achtergrond. Daarbij
dien je voorbereid te zijn op mogelijke verschillen en deze niet meteen nefatief te interpreteren. Het
uitganspunt is dat elk gedrag, hoe vreemd dan ook, ook een positieve inzet heeft. Mensen hebben
altijd goede redenen om te doen wat ze doen.
Het TOPOI model staat voor
- Taal: Het taalaspect op verbaal en non verbaal vlak.
o Verbaal: duidelijke, vastgestelde betekenissen die je in een woordenboek kan
opzoeen.
o Non-verbale taal: niet formeel vastgelegd, en kan behoorlijk verschillen in betekenis
en interpretatie
- Ordening: De zienswijze Ideologie, mening, interpretatie, inhoud, logica, referentiekader
- Personen: Relaties tussen mensen, jhiërarchie, symetrische en complementaire relaties
- Organisatie: Sociale en professionele context, procedures, regels, volgorde van handelen
- Inzet: Bedoeling, intentie, behoeftes
Er is veel overlap mogelijk. ER zijn vee handelingen of elementen van het topoi model die passen in
verschillende categorieën, waarvan dat er overlap kan zijn. Er zijn 2 sleutelvragen en tips over hoe
dat je kan omgaan met een culturele ruis
1. Wat is mijn aandeel in het misverstand?
2. Wat is het aandeel van de ander in het misverstand?
3. Wat is de invloed van de sociale omgeving?
3
, a. Waarden, normen, heersende opvattingen,…
Het ocllectief betekent niet dat heel het land zo’n grote groep is. Er zijn veel
subgroepen/subculturen waar we bij horen blijven Zo heeft iedereen een eigen programmering. De
subgroepen kunnen de volgende zijn (onder andere):
- Werelddeel - Geslacht
- Land - Leeftijd
- Ethnische groep - Beroep
- Regio - Hobby
- Stad - Bedrijfscultur
- Geloof - Vermogens, beperkingen en
- Sociale klasse neurodiversiteit
Er zijn verschillen maar ook overeenkomsten tussen subculturen, omdat culturen elkaar kunnen
overlappen.
Intersectionaliteit: Elke persoon heeft meerdere identiteiten. Deze identeiten overlappen elkaar en
kruisen elkaar in intersecties op unieke wijze. Het laat zien hoe de sociale identiteiten van onze
groepen en onze individuele identiteiten kunnen leiden tot unieke combinaties van discriminatie en
privileges. Het laat zien dat verschillende vormen van discriminatie en privilege elkaar vaak kruisen
in intersecties en opeenstapelingen van uitdagingen creëren voor mensen met meerdere
identiteiten. Inzicht in intersectionaliteit in diversiteit bevordert exclusiviteit, gelijkheid en
rechtvaardigheid voor alle individuen. Dit gaat vooral voor degenen die te maken hebben met
verschillende vormen van oneerlijke behandelijken, vooroordelen of discriminatie.
Eerlijkheid is niet hetzelfde als gelijkheid.
Gelijkheid: Iedereen krijgt wat dat die nodig hebt om hun situatie te verbeteren
Eerlijkheid: Iedereen krijgt hetzelfde.
Cultureel diverse teams kunnen beide slecht of goed zijn. Als teams niet gelijk of professioneel geleid
worden met culturele normen en begrip, kunnen er veel misverstanden komen. Mensen moeten
getraind worden in
- Interculturele communicatie
- Sensitiviteit
- Erkenning van culturele verschillen
1.4 Interculturele communicatie
Communicatie is het uitwisselen van informatie. Indien je informatie deelt, ben je de zender door
het gebruik van
- De juiste taal
- Gebaren
- Non verbale uitdrukkingen
De informatie wordt overgebracht in een medium
Mondeling: Lucht en ruimte tussen mensen
Geschreven; e-mails, papier, internet,….
Dit is het model van Lasswell.
4
