Hoofdstuk 10 : Middelen die inwerken op het
zenuwstelsel
10.1. Hypnotica, sedativa en anxiolytica
Anxiolytica of tranquillizers (sedativa)
- Voornamelijk bestaand uit de benzodiazepinen (benzo’s), gebruikt als
anxiolytica en hypnotica
10.1.1. Benzodiazepines
Werkingsmechanisme
- Binding van benzo aan GABA-receptor versterkt effect: demping
prikkeloverdracht
Effecten en indicaties:
- Anticonvulsief; vb: onderbreken epileptisch insult
- Anxiolytisch; vb: sederen vóór onderzoek en interventie + aanvullend
bij analgesie (angst↘ pijn↘)
- Slaapbevorderend; vb: slaapmiddelen
- Spierrelaxerend; vb: bij discushernia
- Behandeling en voorkomen van delirium tremens (derving van alcohol)
Benzodiazepine hypnotica
- Kortwerkend! Lage dosering! Niet langer dan 2 weken regelmatig
gebruik! Intermitterend gebruik tot 12 tabletten per maand kan wel.
1
, Benzodiazepine anxiolytica
- ANGST = Langwerkende producten! Lage dosering! Maximaal 6 tot 8
weken!
Benzodiazepines bijwerkingen !!! (de meeste komen niet veel voor)
- Verminderd reactievermogen (daarom na onderzoek geen auto
besturen)
- Hang-over effect (slaperigheid gedurende de dag na inname)
- Ademhalingsdepressie bij COPD (anders weinig voorkomend)
- Paradoxale effecten (agitatie en agressie)
- Gewenning (na ongeveer 5 dagen)
- Lichamelijke en psychische afhankelijkheid (angst, onrust,
prikkelbaarheid, hoofdpijn, nausea, tremor, zweten)
- Reboundeffect na langdurig gebruik (oorspronkelijke indicatie komt
sterker terug)
- Suïcidegedachten
- Valincidentie ↗ bij ouderen toename kans op heupfractuur van 50%!
Benzodiazepines misbruik
- Grote groep chronische gebruikers (veel ouderen)
- In omloop als party drugs (jongeren)
Benzodiazepines vs fenobarbital
2
, 10.1.2. Z-producten
10.1.3. Andere middelen
10.2. Antipsychotica
Medicijnen bij de aanwezigheid van een psychose
Vroeger: neuroleptica
Psychose
Antipsychotica
- Werking gebaseerd op blokkade van dopamine - 2 receptoren, onder
andere in het mesolimbische systeem (emoties)
- Ze dempen angst, agressie en agitatie en verminderen hallucinaties en
wanen
- Indeling in twee groepen: typische (klassieke) en atypische
Typische tegen positieve klachten, bijw. Parkinsonisme
Atypische invloed op positieve en negatieve symptomen; bijw
Metabool syndroom (Clozapine)
- De nieuwere antipsychotica binden zich ook op serotoninereceptoren
- Veel bijwerkingen (!) door blokkade ≠ receptoren:
Cardiovasculair (hypotensie, palpitaties, duizeligheid) door blokkade
α-adrenerge receptoren)
Sedatie en gewichtstoename door blokkade van
histaminereceptoren
Droge mond, urineretentie en visusklachten door blokkade van
acetylcholinereceptoren
Endocriene bijwerkingen (gynaecomastie, ejaculatiestoornissen,
menstruatiestoornissen, galactorroe) door blokkade van
dopaminereceptoren
Extrapiramidale bijwerkingen
3
zenuwstelsel
10.1. Hypnotica, sedativa en anxiolytica
Anxiolytica of tranquillizers (sedativa)
- Voornamelijk bestaand uit de benzodiazepinen (benzo’s), gebruikt als
anxiolytica en hypnotica
10.1.1. Benzodiazepines
Werkingsmechanisme
- Binding van benzo aan GABA-receptor versterkt effect: demping
prikkeloverdracht
Effecten en indicaties:
- Anticonvulsief; vb: onderbreken epileptisch insult
- Anxiolytisch; vb: sederen vóór onderzoek en interventie + aanvullend
bij analgesie (angst↘ pijn↘)
- Slaapbevorderend; vb: slaapmiddelen
- Spierrelaxerend; vb: bij discushernia
- Behandeling en voorkomen van delirium tremens (derving van alcohol)
Benzodiazepine hypnotica
- Kortwerkend! Lage dosering! Niet langer dan 2 weken regelmatig
gebruik! Intermitterend gebruik tot 12 tabletten per maand kan wel.
1
, Benzodiazepine anxiolytica
- ANGST = Langwerkende producten! Lage dosering! Maximaal 6 tot 8
weken!
Benzodiazepines bijwerkingen !!! (de meeste komen niet veel voor)
- Verminderd reactievermogen (daarom na onderzoek geen auto
besturen)
- Hang-over effect (slaperigheid gedurende de dag na inname)
- Ademhalingsdepressie bij COPD (anders weinig voorkomend)
- Paradoxale effecten (agitatie en agressie)
- Gewenning (na ongeveer 5 dagen)
- Lichamelijke en psychische afhankelijkheid (angst, onrust,
prikkelbaarheid, hoofdpijn, nausea, tremor, zweten)
- Reboundeffect na langdurig gebruik (oorspronkelijke indicatie komt
sterker terug)
- Suïcidegedachten
- Valincidentie ↗ bij ouderen toename kans op heupfractuur van 50%!
Benzodiazepines misbruik
- Grote groep chronische gebruikers (veel ouderen)
- In omloop als party drugs (jongeren)
Benzodiazepines vs fenobarbital
2
, 10.1.2. Z-producten
10.1.3. Andere middelen
10.2. Antipsychotica
Medicijnen bij de aanwezigheid van een psychose
Vroeger: neuroleptica
Psychose
Antipsychotica
- Werking gebaseerd op blokkade van dopamine - 2 receptoren, onder
andere in het mesolimbische systeem (emoties)
- Ze dempen angst, agressie en agitatie en verminderen hallucinaties en
wanen
- Indeling in twee groepen: typische (klassieke) en atypische
Typische tegen positieve klachten, bijw. Parkinsonisme
Atypische invloed op positieve en negatieve symptomen; bijw
Metabool syndroom (Clozapine)
- De nieuwere antipsychotica binden zich ook op serotoninereceptoren
- Veel bijwerkingen (!) door blokkade ≠ receptoren:
Cardiovasculair (hypotensie, palpitaties, duizeligheid) door blokkade
α-adrenerge receptoren)
Sedatie en gewichtstoename door blokkade van
histaminereceptoren
Droge mond, urineretentie en visusklachten door blokkade van
acetylcholinereceptoren
Endocriene bijwerkingen (gynaecomastie, ejaculatiestoornissen,
menstruatiestoornissen, galactorroe) door blokkade van
dopaminereceptoren
Extrapiramidale bijwerkingen
3
