Samenvatting ontwikkelingspsychologie

Levenslooppsychologie examen

Hoofdstuk 1: ideeen uit de levenslooppsychologie
Wat is levenslooppsychologie
• De levenslooppsychologie omvat de wetenschappelijke studie van
de evolutie van het normale functioneren en gedrag van het individu
in de loop van het leven.
Meer bepaald het beschrijven en verklaren van:
• Lichamelijke ontwikkeling
• Motorische ontwikkeling
• Neurologische ontwikkeling
• Cognitieve ontwikkeling
• Morele ontwikkeling
• Affectieve ontwikkeling
• Sociale ontwikkeling
Doel= het functioneren van individuen op verschilende leeftijden in kaart
brengen
Gedrag van individu wordt bestudeerd, beschreven en verklaard
- Menswetenschap
- Ontwikkelingstaken
- Evolutie
- Progressie en regressie
- Hoe en waarom die ontwikkeling plaatsvinden, beschrijven en
verklaren
- Naast verwetenschappelijking ook aantal toonaangevende
theorieën vanuit verschillende invalshoek
 Psychodynamisch
 Gedragspsychologisch
 Cognitief
- Biologische kijk op ontwikkeling schuift naar achtergrond
- Ook aandacht voor levensfasen nà kindertijd en jeugd
- Volwassenheid en ouderdom nu ook in het vizier


° ontwikkelingspsychologie als wetenschappelijk VAKGEBIED

,Kernconcepten
Beschrijven en verklaren
Descriptieve wetenschap:
 Beschrijven van wat men ziet op welk moment (wat, waar,
wanneer, hoe)
Verklarende wetenschap:
 Werkzame processen en mechanismen verklaren (wat zijn
oorzaken, verbanden, werkzame processen)
 Waarom van die verandering
Eveneens:
 Predictie van ontwikkelingsfenomenen

De nomothetische en idiografische kijk
 Nomos – thèsis
o (wet – stelling)
o Observatie van grote groep mensen  wetmatigheden
o Idios – graphein
o (eigene – beschrijven)
o Beschrijven van individu  mechanismen
Complementair
Nomothetische aanpak= beschrijven van algemene wetmatigheden
Idiografische kijk= beschrijving gegeven van de eigenheid van het
onderzoeksobject

Processen van verfijning, samenwerking en organisatie
 Ontwikkeling verloopt via processen van
o Differentiatie
 Verfijning van capaciteiten (emoties, motoriek,…)
 Functies worden preciezer, genuanceerder
o Ongecontroleerde handbeweging -> grijpen -
> pincetgreep
o Integratie
 Samenwerking van verschillende domeinen van
functioneren
o Oog-hand coördinatie = visus + motoriek
o Organisatie
 Complexere gedragsvormen
o Tennis = lopen + zien + grijpen
Niet enkel in de richting van grotere complexiteit, ook terugval mogelijk ->
in ouderdom (fijne motoriek wordt moeilijker, autorijden moeilijker,…)

 Het nature nurture debat
 Belangrijke controverse in LL-psychologie!
 Iedereen is anders - Waarmee te maken?
Wordt ontwikkelingsverloop aangestuurd vanuit
 Nature :

, o Persoonlijkheid/vaardigheden zijn overgeërd van ouders en
grootouders (genen/biologie)
o Cfr charles darwin (evolutietheorie)
o Pedagogisch pessimisme
 Nurture
o Alles is verworven uit ervaring, leerprocessen, opvoeding
o Mens wordt geboren als ‘tabula rasa’ en groeit via omgeving
o Pedagogisch optimisme
 Intelligentie = erfelijk?
 Tweeling- en adoptieonderzoek
o Monozygote tweeling
o Dizygote tweeling
o Kritieken
o Samen opvoeden = identieke omgevingsinvloeden?
 Interactioneel model

Ontwikkelingsdeterminanten
= een deel die ontwikkelingsdeterminanten is aangeboren, deel
aangeleerd
Normatieve ontwikkelingsdeterminanten
= invloeden die iedereen in dezelfde groep ervaart of ondergaat, niet
persoonsgebonden
 Factoren die voor iedereen gelden (dus niet-persoonsgebonden)
en die inwerken op de ontwikkeling van mensen uit zelfde
leeftijdsgroep
o Leeftijdsgebonden invloeden
 Biologisch (bv lichamelijke veranderingen in puberteit) of
omgevingsbepaald (bv pensioenleeftijd op 65 jaar nav
rimaire verouderingsprocessen)
o Socioculturele invloeden
 Etnische afkomst, SES, opvoedingscontext (smartphone
generatie, tablet generatie, game generatie…)
o Historische invloeden
 Invloeden (biologisch of omgeving) bepaald door een
tijdskader (corona crisis, oorlogen,…)

Leeftijdsgebonden ontwikkelingsdeterminanten
= factoren die samenhangen met de biologiscge groei

Primaire veroudering
= achteruitgang

Socioculturele determinanten
= invloeden vanuit de sociale omgevingvb. Gsm die verstandelijke
ontwikkeling afremt

Historische ontwikkelingsdeterminqnten
= biologische invloeden die gelinkt kunnen worden aan het tijdskader
waarin de persoon opgroeit vb covid 19
Niet normatieve ontwikkelingsdeterminanten

, = persoonsgebonden factoren en dus verschillend van persoon tot
persoon vb roken tijdens zwangerschap, echtscheiding
 Specifieke, persoonsgebonden factoren
 Vb overlijden, migratie, echtscheiding, mishandeling…
 Secundaire veroudering
 Verschilt dus van persoon tot persoon
 Zelfbepaling
o Bepalende factor voor ontwikkeling naast nature en nurture
o We bepalen zelf in meerdere of in mindere mate hoe we met
alle invloeden omgaan -> ‘kunnen maar niet willen’
o = ‘zelfdeterminatievisie’: zelf het eigen levenspad bewandelen
en keuze maken
o Kritiek:
 kindkenmerk? (een volwassene kan dit misschien, maar
een kind?)
 wordt zelfbepaling niet bepaald door interactie
aanleg/omgeving?

De kritische periode
 Wat?
o Bepalende factoren in de ontwikkeling
o Periode waarin bepaalde vaardigheid verworven zou moeten
worden omdat de biologische rijping ervoor gezorgd heeft dat
in die levensfase de persoon erg ontvankelijk is voor
stimulering
 Nature/nuture debat
o Nature: biologische georiënteerde visie
 ontwikkeling is endogeen: een van binnenuit gestuurd
rijpingsproces
o Nuture: omgevingsgeoriënteerde visie
 ontwikkeling is exogeen: omgevingsinvloeden bepalen
de ontwikkeling
o Interactionistisch model:
 gevolg van geen interactie bij ontwikkeling
o ontwikkeling = resultante van interactie tussen aanleg &
milieu (invloed milieu op erfelijke aanleg is vaak vrij groot)
o Gevoelige periodes
 Biologische rijping én noodzakelijke omgevingsinvloeden
 Voor de ontwikkeling van sommige vaardigheden
is er een bepaald tijdsvenster waarbinnen de
rijping zich op een ideaal punt bevindt om door
omgevingsstimulatie die vaardigheid tot zijn ideale
ontwikkeling te laten komen
 Bv lezen en schrijven
o Kritische periodes
 Wolfskind / wilde kinderen
 van jongs af aan zonder menselijk contact zijn
opgegroeid en hebben dientengevolge nauwelijks of
geen kennis van menselijk gedrag en taal