Fysiologie van het mannelijk
voortplantingsstelsel
Inhoud
1. Erectie, ejaculatie en orgasme............................................................................ 4
1.1. Erectie ....................................................................................................... 4
1.1.1. Hydraulica van de corpora cavernosa (CC) ............................................ 4
1.1.2. De neurofysiologie van de corpora cavernosa ........................................ 7
1.2. Emissie en ejaculatie ................................................................................ 14
1.3. Invloed van het centraal zenuwstelsel op de seksuele functie ...................... 18
1.3.1. Centrale catecholamines........................................................................ 19
1.3.2. Dopamine .............................................................................................. 19
1.3.3. Serotonine ............................................................................................. 20
2. Fysiologie van de seksuele organen .................................................................. 21
2.1. De tubuli seminiferi .................................................................................. 23
2.2. De tubuli e erentes .................................................................................. 23
2.3. De epididymis .......................................................................................... 24
2.3.1. Spermacel maturatie – functie 1 ......................................................... 24
2.3.2. Spermacel transport – functie 2 .......................................................... 24
2.3.3. Spermacel concentratie – functie 3 ..................................................... 25
2.3.4. Sperma opslag – functie 4 .................................................................. 25
2.3.5. Secretoire functie – functie 5 .............................................................. 25
2.4. De prostaat .............................................................................................. 26
2.5. De vesiculae seminalis ............................................................................. 26
2.6. De bulbo-urethrale klieren......................................................................... 27
3. Hypothalemische-hypofysaire-gonadale as ...................................................... 27
4. De Leydig-cel functie ....................................................................................... 29
4.1. De levenscyclus van de Leydig-cel ............................................................. 29
4.2. Hormonale regulatie van de volwassen Leydig-cel ...................................... 31
4.2.1. Acute LH-stimulatie: .......................................................................... 31
4.2.2. Chronische LH-stimulatie .................................................................. 32
1
, 4.2.3. Paracriene factoren ........................................................................... 32
4.3. Rol van testosteron ................................................................................... 32
5. De Sertoli-cel functie ....................................................................................... 33
5.1. Functie van de verschillende structuren van de Sertoli-cel .......................... 33
5.1.1. De bloed-testis barrière (BTB) ............................................................. 33
5.1.2. Productie van de spermacellen (zie spermatogenese) .......................... 33
5.1.3. ‘Nurse cell’ functie (zeer belangrijk!) ................................................... 33
5.1.4. Meesterregulator ............................................................................... 34
5.2. Hormonale regeling van de sertoli-cel ........................................................ 34
5.2.1. Rol van FSH ....................................................................................... 34
5.2.2. Rol van testosteron ............................................................................ 35
6. De spermatogenese ........................................................................................ 35
6.1. Organisatie van de spermatogenese in de testis.......................................... 36
6.2. Hormonale regeling van de spermatogenese (zie hoofdstukken hierboven) ... 36
2
,CREMASTER REFLEX:
Dit reflex trekt de teelballeen naar omhoog en richting het lichaam (lieskanaal).
Dit is cruciaal voor de bescherming en de warmteoverdracht vanuit de romp.
De teelballen hangen vast aan het scrotum d.m.v. Het gubernaculum. Dit is een
embryogenale restant van tijdens de foetale testisindaling, wat de teelballen naar het
scrotum begeleidde.
Het cremaster reflex is niet alleen een mechanische reactie, maar een
neurologische boog. Dit is hoe artsen het testen:
1) Men strijkt over de binnenkant van het bovenbeen (de prikkel).
2) De n. genitofemoralis (L1-L2) wordt geactiveerd (de zenuwbaan).
3) De m. cremaster trekt samen, waardoor de testis aan die zijde naar omhoog
schiet.
Het ontbreken van dit reflex kan wijzen op een TESTICULAIRE TORSIE. Dit is gedraaide
teelbal waardoor het bloedtoevoer in gedrang komt. Het kan zelf ontstaan door een zeer
heftige cremaster reflex waardoor de teelbal rond zijn as draait. Omdat het de
bloedtoevoer afsnijdt, is dit een medische urgentie en moet dit binnen de 6 uur
teruggedraaid worden (vaak operatief).
3
, 1. Erectie, ejaculatie en orgasme
1.1. Erectie
1.1.1. Hydraulica van de corpora cavernosa (CC)
De CC worden arterieel bevloeid langs de aa. pudendae internae, eindtakken van de aa.
Iliacae internae. Van de aa. Pudendae internae splitst de peniele eindtak in 4 takken:
1) 1 tak voor de bulbus urethralis = a. bulbi penis
2) 1 voor het corpus spongiosum = a. urethralis
3) 1 voor het corpus cavernosum = a. cavernosa
4) 1 voor het dorsum van de penis = a. dorsalis penis
De a. cavernosa (3) bevloeit de CC via verschillende weerstandsarteriolen (= helicine of
kurken-trekker arteriolen). Deze monden rechtstreeks uit in de sinusoïdale ruimtes.
4
,Veneus bloed wordt gedraineerd via de subtunicale venulen, gelegen tussen de
sinusoïdale ruimte en de tunica albuginea.
De kleine subtunicale venulen vloeien samen in deze grotere (emissaire) venen, en deze
perforeren (doorboren) de tunica albuginea. De perforerende venen verzamelen zich
vooral in:
- De diepe v. dorsalis penis (deep dorsal vein)
- De crurale venen (circumflex vein)
Ze voeren het veneus bloed af naar:
- De periprostatische plexus van Santorini
- De v. pudenda interna
De erectie treedt op ten gevolgen van:
- Hoge PS tonus
- Lage OS tonus
Deze beide tonussen resulteren in relaxatie van de gladde spiercellen van de CC. Het
gevolg van dit mechanisme is:
- Enerzijds een verhoogde arteriële instroom in de sinusoïdale ruimte
- Anderzijds een sterk verhoogde weerstand tegen de veneuze uitstroom
De relaxatie van de gladde spiercellen zou elongatie en compressie van de subtunicale
venulen tegen de tunica albuginea veroorzaken. Hierdoor is er een toename van
weerstand tegen de bloedstroom doorheen deze venulen.
Als de arteriële instroom groter is dan de veneuze uitstroom, ontwikkeld zich een lengte
en volumetoename van de corpora cavernosa. De druk in de CC stijgt tot boven het
niveau van de diastolische bloeddruk (80 tot 100 mmHg).
5
, Eens de maximale rigiditeit bekomen is, bestaat opnieuw een evenwichtssituatie: de
arteriële instroom wordt gelijk aan de veneuze uitstroom.
Bij normaal functionerende CC, welke gerelaxeerd zijn bij erectie (hoge PS en lage OS)
en een hoge weerstand hebben tegen de uitstroom, kan de rigiditeit behouden worden
met een minimale arteriële instroom (3 tot 5 ml/min = puur voor oxygenatie ); ongeveer
gelijk aan de instroom bij flacciditeit (niet erecte penis het maken van een erectie kost
veel moeite, het behouden van een erectie niet = 3-5 ml/min).
Detumescentie treedt op als de gladde spiercellen van de corpora cavernosa opnieuw
contraheren tengevolge van een ↓ PS prikkel en/of een ↑ OS prikkel met een
verminderde weerstand tegen de veneuze uitstroom.
Hierbij word de veneuze uitstroom groter dan de arteriële instroom en de rigiditeit en
tumescentie nemen af.
6
voortplantingsstelsel
Inhoud
1. Erectie, ejaculatie en orgasme............................................................................ 4
1.1. Erectie ....................................................................................................... 4
1.1.1. Hydraulica van de corpora cavernosa (CC) ............................................ 4
1.1.2. De neurofysiologie van de corpora cavernosa ........................................ 7
1.2. Emissie en ejaculatie ................................................................................ 14
1.3. Invloed van het centraal zenuwstelsel op de seksuele functie ...................... 18
1.3.1. Centrale catecholamines........................................................................ 19
1.3.2. Dopamine .............................................................................................. 19
1.3.3. Serotonine ............................................................................................. 20
2. Fysiologie van de seksuele organen .................................................................. 21
2.1. De tubuli seminiferi .................................................................................. 23
2.2. De tubuli e erentes .................................................................................. 23
2.3. De epididymis .......................................................................................... 24
2.3.1. Spermacel maturatie – functie 1 ......................................................... 24
2.3.2. Spermacel transport – functie 2 .......................................................... 24
2.3.3. Spermacel concentratie – functie 3 ..................................................... 25
2.3.4. Sperma opslag – functie 4 .................................................................. 25
2.3.5. Secretoire functie – functie 5 .............................................................. 25
2.4. De prostaat .............................................................................................. 26
2.5. De vesiculae seminalis ............................................................................. 26
2.6. De bulbo-urethrale klieren......................................................................... 27
3. Hypothalemische-hypofysaire-gonadale as ...................................................... 27
4. De Leydig-cel functie ....................................................................................... 29
4.1. De levenscyclus van de Leydig-cel ............................................................. 29
4.2. Hormonale regulatie van de volwassen Leydig-cel ...................................... 31
4.2.1. Acute LH-stimulatie: .......................................................................... 31
4.2.2. Chronische LH-stimulatie .................................................................. 32
1
, 4.2.3. Paracriene factoren ........................................................................... 32
4.3. Rol van testosteron ................................................................................... 32
5. De Sertoli-cel functie ....................................................................................... 33
5.1. Functie van de verschillende structuren van de Sertoli-cel .......................... 33
5.1.1. De bloed-testis barrière (BTB) ............................................................. 33
5.1.2. Productie van de spermacellen (zie spermatogenese) .......................... 33
5.1.3. ‘Nurse cell’ functie (zeer belangrijk!) ................................................... 33
5.1.4. Meesterregulator ............................................................................... 34
5.2. Hormonale regeling van de sertoli-cel ........................................................ 34
5.2.1. Rol van FSH ....................................................................................... 34
5.2.2. Rol van testosteron ............................................................................ 35
6. De spermatogenese ........................................................................................ 35
6.1. Organisatie van de spermatogenese in de testis.......................................... 36
6.2. Hormonale regeling van de spermatogenese (zie hoofdstukken hierboven) ... 36
2
,CREMASTER REFLEX:
Dit reflex trekt de teelballeen naar omhoog en richting het lichaam (lieskanaal).
Dit is cruciaal voor de bescherming en de warmteoverdracht vanuit de romp.
De teelballen hangen vast aan het scrotum d.m.v. Het gubernaculum. Dit is een
embryogenale restant van tijdens de foetale testisindaling, wat de teelballen naar het
scrotum begeleidde.
Het cremaster reflex is niet alleen een mechanische reactie, maar een
neurologische boog. Dit is hoe artsen het testen:
1) Men strijkt over de binnenkant van het bovenbeen (de prikkel).
2) De n. genitofemoralis (L1-L2) wordt geactiveerd (de zenuwbaan).
3) De m. cremaster trekt samen, waardoor de testis aan die zijde naar omhoog
schiet.
Het ontbreken van dit reflex kan wijzen op een TESTICULAIRE TORSIE. Dit is gedraaide
teelbal waardoor het bloedtoevoer in gedrang komt. Het kan zelf ontstaan door een zeer
heftige cremaster reflex waardoor de teelbal rond zijn as draait. Omdat het de
bloedtoevoer afsnijdt, is dit een medische urgentie en moet dit binnen de 6 uur
teruggedraaid worden (vaak operatief).
3
, 1. Erectie, ejaculatie en orgasme
1.1. Erectie
1.1.1. Hydraulica van de corpora cavernosa (CC)
De CC worden arterieel bevloeid langs de aa. pudendae internae, eindtakken van de aa.
Iliacae internae. Van de aa. Pudendae internae splitst de peniele eindtak in 4 takken:
1) 1 tak voor de bulbus urethralis = a. bulbi penis
2) 1 voor het corpus spongiosum = a. urethralis
3) 1 voor het corpus cavernosum = a. cavernosa
4) 1 voor het dorsum van de penis = a. dorsalis penis
De a. cavernosa (3) bevloeit de CC via verschillende weerstandsarteriolen (= helicine of
kurken-trekker arteriolen). Deze monden rechtstreeks uit in de sinusoïdale ruimtes.
4
,Veneus bloed wordt gedraineerd via de subtunicale venulen, gelegen tussen de
sinusoïdale ruimte en de tunica albuginea.
De kleine subtunicale venulen vloeien samen in deze grotere (emissaire) venen, en deze
perforeren (doorboren) de tunica albuginea. De perforerende venen verzamelen zich
vooral in:
- De diepe v. dorsalis penis (deep dorsal vein)
- De crurale venen (circumflex vein)
Ze voeren het veneus bloed af naar:
- De periprostatische plexus van Santorini
- De v. pudenda interna
De erectie treedt op ten gevolgen van:
- Hoge PS tonus
- Lage OS tonus
Deze beide tonussen resulteren in relaxatie van de gladde spiercellen van de CC. Het
gevolg van dit mechanisme is:
- Enerzijds een verhoogde arteriële instroom in de sinusoïdale ruimte
- Anderzijds een sterk verhoogde weerstand tegen de veneuze uitstroom
De relaxatie van de gladde spiercellen zou elongatie en compressie van de subtunicale
venulen tegen de tunica albuginea veroorzaken. Hierdoor is er een toename van
weerstand tegen de bloedstroom doorheen deze venulen.
Als de arteriële instroom groter is dan de veneuze uitstroom, ontwikkeld zich een lengte
en volumetoename van de corpora cavernosa. De druk in de CC stijgt tot boven het
niveau van de diastolische bloeddruk (80 tot 100 mmHg).
5
, Eens de maximale rigiditeit bekomen is, bestaat opnieuw een evenwichtssituatie: de
arteriële instroom wordt gelijk aan de veneuze uitstroom.
Bij normaal functionerende CC, welke gerelaxeerd zijn bij erectie (hoge PS en lage OS)
en een hoge weerstand hebben tegen de uitstroom, kan de rigiditeit behouden worden
met een minimale arteriële instroom (3 tot 5 ml/min = puur voor oxygenatie ); ongeveer
gelijk aan de instroom bij flacciditeit (niet erecte penis het maken van een erectie kost
veel moeite, het behouden van een erectie niet = 3-5 ml/min).
Detumescentie treedt op als de gladde spiercellen van de corpora cavernosa opnieuw
contraheren tengevolge van een ↓ PS prikkel en/of een ↑ OS prikkel met een
verminderde weerstand tegen de veneuze uitstroom.
Hierbij word de veneuze uitstroom groter dan de arteriële instroom en de rigiditeit en
tumescentie nemen af.
6
