Volledige samenvatting thema 6: cognitieve benadering

Thema 6: de cognitieve benadering
Kennismaking met de psychologie

1.Uitgangspunten en basisbegrippen

Gedrag, gedachten, gevoelens en interacties bepaald door cognitieve processen

- Bestuderen bewerking en ontwikkeling van kennis en informatie
- Functies dat rol spelen: oriëntatie, geheugen, waarneming, …
- Gestuurd door wat we weten, denken en geloven
- Mensen gezien als individuen die zelfstandig, actief en creatief informatie
opnemen en verwerken en zo richting geven aan gedrag, gevoelens, …
- Taal belangrijk om ww te benoemen en omgeving vorm te geven

Bij waarneming en in herinneringen

- Selectiemechanismen
- Vervormingsmechanismen
- Correctiemechanismen
 Construeren eigen subjectieve ww

Gedrag, gedachten, gevoelens en interacties bepaald vanuit black box

- Oorsprong cognitieve psychologie ligt bij twijfel aan houdbarheid van S-R
schema
 Behavioristen: black box valt niet te bestuderen
 Cognitieve psychologie: uitgangspunt voor verklaren menselijk
gedrag
- S-R schema vervangen door S-P-R schema
 P = personen en cognitieve processen
 S = prikkels
 R = reageren
- Manier waarop mensen prikkels percipiëren,
selecteren en interpreteren, die bepaalt hoe we
reageren.
- Het gaat om betekenis dat mensen geven aan wat ze meemaken, unieke
en subjectieve interpretatie van prikkels.
 Mens centraal

Cognitieve benadering gaat uit van informatieverwerkingsmodel

- Proberen inzicht te krijgen in functioneren van mens door naar computer te
kijken
- Gedragingen, … bekijken als informatieverwerkingsproces: input,
verwerking en output
- Vooral aandacht op manier waarop mensen
 Informatie opnemen uit omgeving (input)



1

,  Informatie actief bewerken, betekenis geven en eventueel opslaan
(verwering)
 O.b.v. die informatie beslissingen nemen of handelingen stellen
(output).
- In tegenstelling tot computer is mens
 Actief en creatief dat gedrag, gevoelens, … bepaalt terwijl computer
passief uitvoert wat software zegt.
 Wezen dat eigen informatie verwerkt, computer doet dit altijd en
overal op dezelfde manier.

Cognitieve schema’s

- Verzamelingen van samenhangende betekenisvolle informatie met
emotionele kleuring van personen, voorwerpen, … zonder dat we bewust
zijn.
 Bevatten essentiële kenmerken en persoonlijke info
- Spontaan en automatisch opgeroepen bij confrontatie
- Beïnvloeden manier waarop we info over andere verwerken

Kenmerken cognitieve schema’s

- Essentiële kenmerken van personen, voorwerpen of situaties, ook
persoonlijke informatie dat we daaraan linken.
- Vast in geheugen en gebaseerd op persoonlijke selectie van informatie
 Netwerk van kenniselementen, beelden, overtuigingen
- Statistische structuren die vrij stabiel blijven
 Past moeizaam aan
 Als we iemand iets nieuws leren aansluiten bij bestaande schema’s
- Verschillen van persoon tot persoon, afhankelijk van schema’s dat we
hanteren
 Hoe meer kennis en ervaring  sterkere schema’s
- Verschillen van cultuur tot cultuur
 Doorgegeven van gezin, beelden media
 In zelfde doelgroep: schema’s gelijkenissen + persoonlijke accenten
- Impliciet
 Stilzwijgend aangenomen

In verschillende situaties automatisch geactiveerd

- Bepalen wat we wel/niet opmerken
- Bepalen wat we onthouden en denken te onthouden
- Bepalen hoe we datgene wat we opmerken, interpreteren en betekenis
geven
- Bepalen onze verwachtingen
- Vullen gaten op in onze kennis
- Helpen om wereld te begrijpen

Mensen proberen alles te doen passen in schema’s: vervormen waarnemingen en
herinneringen Objectieve weergave is wat gebeurd is.

 Helpen relevante in irrelevante zaken te onderscheiden

2

,  Selectieve waarneming + bevestigen van vooroordelen

Cognitieve benadering gaat uit van wetenschapsmodel gebaseerd op
kwantitatieve en kwalitatieve methoden

Combinatie methoden

- Helpt wetenschappers inzicht krijgen in mentale processen die aan
grondslag liggen.
- Groter beeld van aard van gedragingen
- Vergoot validiteit en betrouwbaarheid onderzoek
- Hypotheses uit kwalitatief onderzoek  gezocht naar kwantitatieve
bevestiging
- Kwalitatieve gegevens analyseren resultaten kwantitatief onderzoek:
concreter

Via experimenten manipuleren onderzoekers om invloed cognitieve processen
te begrijpen

- Via manier van presenteren stimuli of veranderen van volgorde van taken
effecten daarvan op geheugen of aandacht bestuderen.
- Door meten of scores te berekenen gegevens verzameld m.b.t. cognitieve
processen

Observeren gedrag in natuurlijke omgeving

- Beter begrip cognitieve processen
- Diepte-interviews kunnen ook gebruikt worden: bij aspecten dat moeilijk te
kwantificeren zijn.
- Soms gebruik computational modeling: onderzoekers ontwikkelen
computermodellen om processen te begrijpen. Deze modellen kunnen
hypothesen genereren en testen.

2. hedendaagse denkers

Neobehaviorisme

E.C. Tolman en C.L. Hull gericht op meetbare gedragsveranderingen

Sinds revolutie (1950-1960)

- Psychologen richtte zich op studie van interne mentale processen
- Cognitieve psychologie ontwikkelden zich als aparte stroming

Ve r b a n d e n m i n d f u l n e s s e n c o g n i t i e v e p s y c h o l o g i e

- Veel overeenstemming tussen boeddhisme van Dalai Lama en cognitieve
therapie
 Boeddhisme laat mensen via meditatie stilstaan om emoties toe te
laten
 Cognitief therapeuten leren cliënten
o Bewust te zijn van wat er in hen omgaat
o D.m.v. zelfinstructie emoties te leren beheersen

3