BEROEPSGERELATEERDE WETGEVING
H1: WILS-EN OF HANDELINGSONBEKWAME ZO
BEKWAAMHEID VAN DE PERSOON
Soorten bewkaamheid:
Feitelijke bekwaamheid (“kunnen”) = feitelijk in staat zijn (capaciteit hebben) om iets te
doen (voertuig besturen)
2 specifieke vormen:
1. Toerekeningsvatbaarheid = feitelijke bewkaamheid om schuld te hebben aan
bepaalde gedragingen; verstandig genoeg om gevolgen van z’n daad in te zien &
z’n wil voldoende onder controle heeft belangrijk in gevallen of hij een straf moet
krijgen, of hij niet geïnterneerd kan worden…
2. Wilsbekwaamheid = feitelijke bekwaamheid om vrij en weldoordacht zijn wil te
vormen (= beslissingen kunnen nemen) en die te uiten
In staat om info te begrijpen die relevant is vr beslissing en die info te knn
toepassen op eigen situatie, de voor-en nadelen van verschillende
keuzemogelijkheden afwegen en uiteindelijke keuze te knn communiceren
(verbaal of non-verbaal)
Toestand die in concreto moet beoordeeld worden = beslissing per beslissing
(mss wilsonbekwaam voor beslissing A, maar wil niet zeggen ook voor
beslissing B)
Hangt ook af van impact dat de beslissing zal hebben op de persoon
Rechtsbekwaamheid (“mogen”) = over mogelijkheid beschikken om rechten & plichten te
hebben
Alle personen (natuurlijke als rechtspersonen, geen zaken)
Sommige genieten niet alle rechten: vreemdelingen en minderjarigen zijn niet
rechtsbekwaam om te stemmen
Handelingsbekwaamheid (“zelf & zelfstandig mogen”) = over de mogelijkheid
beschikken om rechten & plichten die men heeft, zelf & zelfstandig uit te oefenen
Iedereen is handelingsbekwaam ook wnr hij feitelijk wilsonbekwaam is (rechter kan vr
sommige wel privaatrechtelijk beschermingsstatuut plaatsen of uitzonderingen (vr
minderjarigen bv)
Volledige handelingsonbekwaamheid Beperkte handelingsonbewkaamheid
= iemand mag bepaalde rechten niet zelf = betrokkene kan wel zelf, maar niet
uitvoeren zelfstandig de rechten uitoefenen
Persoon moet worden Geen sprake van vertegenwoordiging,
vertegenwoordigd: vertegenwoordiger wel:
oefent in naam van betrokkene de - Bijstand = bij stellen van
rechten uit rechtshandelingen moet
handelingsobekwame bijgestaan
worden door andere persoon die
1
, hem handelt
- Toestemming = bij stellen
rechtshandelingen moet
handelingsobekwame vooraf
toestemming bekomen van andere
persoon (vb minderjarigen ikv
huwen)
- Verzet = andere personen hebben
mogelijkheid om achteraf verzet aan
te tekenen tegen een door de
betrokkene gestelde
rechtshandeling
Voor welke rechtshandelingen?
Handelingsonbekwaamheid = in abstracto (= meteen vr alle rechtshandelingen of vr een
grote groep rechtshandelingen beoordeelt) ipv in concreto
Handelingsonbekwaam voor zaken die hun vermogen betreffen (= kopen, verkope,
schenken, huren…)
Of voor handelingen die meer met hun persoon te maken hebben (= huwen, echtscheiding
vragen, naamswijziging vragen, adoptie, kind erkennen…)
Kort samengevat:
Wilsonbekwaam Handelingsonbekwaam
= niet vrij en weldoordacht wil vormen en = niet zelf of zelfstandig rechten kunnen
uiten uitoefenen en rechtshandelingen stellen
Door arts (bij patiëntenrechten, eender Door wetgever of rechter
welke arts) In abstracto; specifieke rechten
In concreto; geval per geval
ONBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
PRIVAATRECHTELIJKE BESCHERMINGSSTATUTEN
Volgens rechter zijn meerderjarigen handelingsbekwaam -> MOGEN rechten zelf en
zelfstandig uitvoeren, maar wat als ze dit niet op een verantwoorde manier KUNNEN?
Tgv geestesstoornis, dementie, coma…
Iemand vanuit hun omgeving stapt nr rechter om hen onder privaatrechtelijk statuut te
plaatsen -> inperkingen of opheffing handelingsbekwaamheid
Nieuw globaal beschermingsstatuut voor meerderjarige personen:
- Alleen vrederechter heeft bevoegdheid om te oordelen = één globaal statuut
- Statuut w opgelegd aan mensen owv hun gezondheidstoestand die niet in staat zijn
hun belangen zelf te beheren
- Aanvraging/ verzoek door de te beschermen persoon zelf, familie of procureur des
Konings + geneeskundig verslag
- Statuut bouwt verder op het vroegere statuut van voorlopig bewind; bewindvoerder
kan aangesteld worden (familie of prof. bewindvoerder) + jaarverslag + vergoeding
aan bewindvoerder vr inspanningen
2
,In welke zin is de opdracht van de bewindvoerder afgebakend en beperkt? bewindvoerder
kan niet de bestuurs-of personeelsleden van de instelling waar de beschermende persoon
verblijft zijn
Verschilpunten met vroegere statuut van voorlopig bewind:
- Subsidiariteit (nu) = bewindvoerder wordt enkel aangesteld voor zover er geen
voldoende “buitengerechterlijke bescherming” is voor de betrokkene -> zorgvolmacht
opgesteld door betrokkene = lastgevingsovereenkomst waarbij iemand anders
(=lasthebber) er zich toe verbindt om voor betrokkene (lastgever) één of meerdere
rechtshandelingen te stellen -> wnr lastgever wilsonbekwaam is
lichaamswilsbekwaam bij tekenen, treedt in werking wnr lichaamsonbekwaam
- Proportionaliteit = beschermingsmaatregel die vrederechter oplegt mag niet verder
gaan dan wat nodig is => afgemeten aan concrete beschermingsbehoefte van
betrokkene, op maat gesneden
- Bescherming bij zowel rechtshandelingen die goederen van betrokkene betreffen maar
ook bij handelingen die de persoon van de betrokkene raken (uitoefenen van
patiëntenrechten…) bewindvoerder over de persoon naats het vermogen van de
betrokkene
- Vrederechter beoordeeld of er sprake is van beperkte of volledige
handelingsonbekwaamheid
- Bepaalde rechtshandelingen zijn NOOIT vatbaar voor vertegenwoordiging of bijstand,
bv. huwen, scheiden,…
- Voorafgaande machtiging alvorens als bewindvoerder optreden, o.a. juridische
procedures, aankoop OG, pat.rechten rechtshandelingen waar bewindvoerder WEL
mag optreden
WILSBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
- Handelingsonbekwaam meestal ook wilsonbekwaam
- Wilsonbekwaam niet noodzakelijk handelingsonbekwaam
Het is niet omdat iemand op een bepaald moment voor een concrete beslissing niet
wilsbekwaam is, dat iemand uit zijn omgeving onmiddellijk naar de rechter snelt om een
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te vragen.
Comateuze mensen, dementie… blijven handelingsbekwaam
Wat doen we met een patiënt die niet meer zelf kan beslissen?
- Artikel 14 patientenrechtenwet!
- Is de pat wilsbekwaam? Ja – patient zelf / neen- vertegenwoordiger zoeken
- Vooraf iemand aangeduid? Ja – die persoon gaat het doen/ Neen- is hij nog
handelingsbekwaam over zijn persoon
- Bewindvoering (sws door iemand meerderjarig want kinderen zijn
handelingsonbekwaam)
Stel ze hebben 3 kinderen (eerst zelf in overleg gaan – als ze niet er uit
kunnen komen gaat de arts kiezen naar belang van de patient)
ONBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
Door wie?
a. Uitoefening van de patiëntenrechten van handelingsonbekwame ZO
3
, HandelingsONbekwame, wilsONbekwame patiënten = NIET zelf en zelfstandig optreden bij
patiëntenrechten
4 Zelf aangeduide vertegenwoordiger
4 Geen vertegenwoordiger aangeduid
- Bewindvoerder over persoon
- Informele vertegenwoordiger uit de cascaderegeling: partner, meerderjarig kind,
ouder, zus/broer, beroepsbeoefenaar
Volgens Wet vd Patiëntenrechten in 2013 is er een belangrijke wijziging ondergaan: nieuw art
14: eenieder die wilsbekwaam is, kan zijn pt-rechten zelf en zelfstandig uitoefenen, geldt ook
voor ZO die via privaatrechtelijk becshermingsstatuut handelingsonbekwaam zijn verklaard
Beoordeling wilsbekwaamheid is geval per geval, beslissing per beslissing beoordeeld door
de arts
Oordeel arts weegt dus zwaarder dan eerder oordeel van rechter om iemand onder
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te plaatsen!
b. Uitoefening van patiëntenrechten van handelingsonbekwame maar wilsonbekwame ZO
HandelingsBEkwame (niet onder beschermingsstatuut,) wel wilsONbekwame patiënten (door
arts zo bevonden):
4 Zelf aangeduide vertegenwoordiger
4 Informele vertegenwoordiger uit de cascaderegeling
4 Bewindvoerder hier niet want geen beschermingsstattuut
Hoe?
4 Op dezelfde wijze, in dezelfde mate als patiënt zelf zou uitoefenen
4 Grenzen
Recht op inzage of afschrift (kan geweigerd worden)
Recht op toestemming (kan vanaf geweken worden tenzij voorafgaandelijk
uitdrukkelijke wilsverklaring van de patiënt)
Artikel 14: “de patiënt wordt zoveel mogelijk en in verhouding tot zijn
begripsvermogen betrokken bij de uitoefening van zijn rechten”
Is de patiënt wilsbekwaam?
- Ja => patiëntenrechten worden zelf
uitgevoerd door patiënt
- Neen => heeft hij iemand aangeduid => ja-
die persoon gaat de rechten uitvoeren/ neen-
is de pat handelingsbekwaam over zijn
persoon?
Ja – informele cascade regeling
- de samenwonende echtgenoot, de wettelijk
samenwonende partner of de feitelijk
samenwonende partner.
4
H1: WILS-EN OF HANDELINGSONBEKWAME ZO
BEKWAAMHEID VAN DE PERSOON
Soorten bewkaamheid:
Feitelijke bekwaamheid (“kunnen”) = feitelijk in staat zijn (capaciteit hebben) om iets te
doen (voertuig besturen)
2 specifieke vormen:
1. Toerekeningsvatbaarheid = feitelijke bewkaamheid om schuld te hebben aan
bepaalde gedragingen; verstandig genoeg om gevolgen van z’n daad in te zien &
z’n wil voldoende onder controle heeft belangrijk in gevallen of hij een straf moet
krijgen, of hij niet geïnterneerd kan worden…
2. Wilsbekwaamheid = feitelijke bekwaamheid om vrij en weldoordacht zijn wil te
vormen (= beslissingen kunnen nemen) en die te uiten
In staat om info te begrijpen die relevant is vr beslissing en die info te knn
toepassen op eigen situatie, de voor-en nadelen van verschillende
keuzemogelijkheden afwegen en uiteindelijke keuze te knn communiceren
(verbaal of non-verbaal)
Toestand die in concreto moet beoordeeld worden = beslissing per beslissing
(mss wilsonbekwaam voor beslissing A, maar wil niet zeggen ook voor
beslissing B)
Hangt ook af van impact dat de beslissing zal hebben op de persoon
Rechtsbekwaamheid (“mogen”) = over mogelijkheid beschikken om rechten & plichten te
hebben
Alle personen (natuurlijke als rechtspersonen, geen zaken)
Sommige genieten niet alle rechten: vreemdelingen en minderjarigen zijn niet
rechtsbekwaam om te stemmen
Handelingsbekwaamheid (“zelf & zelfstandig mogen”) = over de mogelijkheid
beschikken om rechten & plichten die men heeft, zelf & zelfstandig uit te oefenen
Iedereen is handelingsbekwaam ook wnr hij feitelijk wilsonbekwaam is (rechter kan vr
sommige wel privaatrechtelijk beschermingsstatuut plaatsen of uitzonderingen (vr
minderjarigen bv)
Volledige handelingsonbekwaamheid Beperkte handelingsonbewkaamheid
= iemand mag bepaalde rechten niet zelf = betrokkene kan wel zelf, maar niet
uitvoeren zelfstandig de rechten uitoefenen
Persoon moet worden Geen sprake van vertegenwoordiging,
vertegenwoordigd: vertegenwoordiger wel:
oefent in naam van betrokkene de - Bijstand = bij stellen van
rechten uit rechtshandelingen moet
handelingsobekwame bijgestaan
worden door andere persoon die
1
, hem handelt
- Toestemming = bij stellen
rechtshandelingen moet
handelingsobekwame vooraf
toestemming bekomen van andere
persoon (vb minderjarigen ikv
huwen)
- Verzet = andere personen hebben
mogelijkheid om achteraf verzet aan
te tekenen tegen een door de
betrokkene gestelde
rechtshandeling
Voor welke rechtshandelingen?
Handelingsonbekwaamheid = in abstracto (= meteen vr alle rechtshandelingen of vr een
grote groep rechtshandelingen beoordeelt) ipv in concreto
Handelingsonbekwaam voor zaken die hun vermogen betreffen (= kopen, verkope,
schenken, huren…)
Of voor handelingen die meer met hun persoon te maken hebben (= huwen, echtscheiding
vragen, naamswijziging vragen, adoptie, kind erkennen…)
Kort samengevat:
Wilsonbekwaam Handelingsonbekwaam
= niet vrij en weldoordacht wil vormen en = niet zelf of zelfstandig rechten kunnen
uiten uitoefenen en rechtshandelingen stellen
Door arts (bij patiëntenrechten, eender Door wetgever of rechter
welke arts) In abstracto; specifieke rechten
In concreto; geval per geval
ONBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
PRIVAATRECHTELIJKE BESCHERMINGSSTATUTEN
Volgens rechter zijn meerderjarigen handelingsbekwaam -> MOGEN rechten zelf en
zelfstandig uitvoeren, maar wat als ze dit niet op een verantwoorde manier KUNNEN?
Tgv geestesstoornis, dementie, coma…
Iemand vanuit hun omgeving stapt nr rechter om hen onder privaatrechtelijk statuut te
plaatsen -> inperkingen of opheffing handelingsbekwaamheid
Nieuw globaal beschermingsstatuut voor meerderjarige personen:
- Alleen vrederechter heeft bevoegdheid om te oordelen = één globaal statuut
- Statuut w opgelegd aan mensen owv hun gezondheidstoestand die niet in staat zijn
hun belangen zelf te beheren
- Aanvraging/ verzoek door de te beschermen persoon zelf, familie of procureur des
Konings + geneeskundig verslag
- Statuut bouwt verder op het vroegere statuut van voorlopig bewind; bewindvoerder
kan aangesteld worden (familie of prof. bewindvoerder) + jaarverslag + vergoeding
aan bewindvoerder vr inspanningen
2
,In welke zin is de opdracht van de bewindvoerder afgebakend en beperkt? bewindvoerder
kan niet de bestuurs-of personeelsleden van de instelling waar de beschermende persoon
verblijft zijn
Verschilpunten met vroegere statuut van voorlopig bewind:
- Subsidiariteit (nu) = bewindvoerder wordt enkel aangesteld voor zover er geen
voldoende “buitengerechterlijke bescherming” is voor de betrokkene -> zorgvolmacht
opgesteld door betrokkene = lastgevingsovereenkomst waarbij iemand anders
(=lasthebber) er zich toe verbindt om voor betrokkene (lastgever) één of meerdere
rechtshandelingen te stellen -> wnr lastgever wilsonbekwaam is
lichaamswilsbekwaam bij tekenen, treedt in werking wnr lichaamsonbekwaam
- Proportionaliteit = beschermingsmaatregel die vrederechter oplegt mag niet verder
gaan dan wat nodig is => afgemeten aan concrete beschermingsbehoefte van
betrokkene, op maat gesneden
- Bescherming bij zowel rechtshandelingen die goederen van betrokkene betreffen maar
ook bij handelingen die de persoon van de betrokkene raken (uitoefenen van
patiëntenrechten…) bewindvoerder over de persoon naats het vermogen van de
betrokkene
- Vrederechter beoordeeld of er sprake is van beperkte of volledige
handelingsonbekwaamheid
- Bepaalde rechtshandelingen zijn NOOIT vatbaar voor vertegenwoordiging of bijstand,
bv. huwen, scheiden,…
- Voorafgaande machtiging alvorens als bewindvoerder optreden, o.a. juridische
procedures, aankoop OG, pat.rechten rechtshandelingen waar bewindvoerder WEL
mag optreden
WILSBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
- Handelingsonbekwaam meestal ook wilsonbekwaam
- Wilsonbekwaam niet noodzakelijk handelingsonbekwaam
Het is niet omdat iemand op een bepaald moment voor een concrete beslissing niet
wilsbekwaam is, dat iemand uit zijn omgeving onmiddellijk naar de rechter snelt om een
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te vragen.
Comateuze mensen, dementie… blijven handelingsbekwaam
Wat doen we met een patiënt die niet meer zelf kan beslissen?
- Artikel 14 patientenrechtenwet!
- Is de pat wilsbekwaam? Ja – patient zelf / neen- vertegenwoordiger zoeken
- Vooraf iemand aangeduid? Ja – die persoon gaat het doen/ Neen- is hij nog
handelingsbekwaam over zijn persoon
- Bewindvoering (sws door iemand meerderjarig want kinderen zijn
handelingsonbekwaam)
Stel ze hebben 3 kinderen (eerst zelf in overleg gaan – als ze niet er uit
kunnen komen gaat de arts kiezen naar belang van de patient)
ONBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
Door wie?
a. Uitoefening van de patiëntenrechten van handelingsonbekwame ZO
3
, HandelingsONbekwame, wilsONbekwame patiënten = NIET zelf en zelfstandig optreden bij
patiëntenrechten
4 Zelf aangeduide vertegenwoordiger
4 Geen vertegenwoordiger aangeduid
- Bewindvoerder over persoon
- Informele vertegenwoordiger uit de cascaderegeling: partner, meerderjarig kind,
ouder, zus/broer, beroepsbeoefenaar
Volgens Wet vd Patiëntenrechten in 2013 is er een belangrijke wijziging ondergaan: nieuw art
14: eenieder die wilsbekwaam is, kan zijn pt-rechten zelf en zelfstandig uitoefenen, geldt ook
voor ZO die via privaatrechtelijk becshermingsstatuut handelingsonbekwaam zijn verklaard
Beoordeling wilsbekwaamheid is geval per geval, beslissing per beslissing beoordeeld door
de arts
Oordeel arts weegt dus zwaarder dan eerder oordeel van rechter om iemand onder
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te plaatsen!
b. Uitoefening van patiëntenrechten van handelingsonbekwame maar wilsonbekwame ZO
HandelingsBEkwame (niet onder beschermingsstatuut,) wel wilsONbekwame patiënten (door
arts zo bevonden):
4 Zelf aangeduide vertegenwoordiger
4 Informele vertegenwoordiger uit de cascaderegeling
4 Bewindvoerder hier niet want geen beschermingsstattuut
Hoe?
4 Op dezelfde wijze, in dezelfde mate als patiënt zelf zou uitoefenen
4 Grenzen
Recht op inzage of afschrift (kan geweigerd worden)
Recht op toestemming (kan vanaf geweken worden tenzij voorafgaandelijk
uitdrukkelijke wilsverklaring van de patiënt)
Artikel 14: “de patiënt wordt zoveel mogelijk en in verhouding tot zijn
begripsvermogen betrokken bij de uitoefening van zijn rechten”
Is de patiënt wilsbekwaam?
- Ja => patiëntenrechten worden zelf
uitgevoerd door patiënt
- Neen => heeft hij iemand aangeduid => ja-
die persoon gaat de rechten uitvoeren/ neen-
is de pat handelingsbekwaam over zijn
persoon?
Ja – informele cascade regeling
- de samenwonende echtgenoot, de wettelijk
samenwonende partner of de feitelijk
samenwonende partner.
4
