Océ François Bedrijfseconomie 2025
Bedrijfseconomie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1.1: Fundamenten ............................................................................... 1
1. Wat is bedrijfseconomie .............................................................................................................1
2. Belangrijke concepten voor bedrijfseconomie ............................................................................1
2.1. Doelen en beperkingen (basis van alles) ..............................................................................1
2.2. Belang van (economische) winst .........................................................................................1
2.3. Prikkels/incentives (effectief team-management) ...............................................................3
2.4. Marktmechanismen ............................................................................................................3
2.5. Tijdsaspect van geld ............................................................................................................3
2.6. Marginale analyse ................................................................................................................4
2.7. Datagedreven besluitvorming (datadriven management).....................................................4
Hoofdstuk 1.2: Marktwerking (vraag en aanbod) .................................................... 5
1. Belang voor managers ................................................................................................................5
2. Wet van de vraag (dalende curve) ...............................................................................................5
2.1. Veel voorkomende vraagverschuivers .................................................................................6
3. Vraagfunctie ...............................................................................................................................7
3.1. Consumentensurplus ..........................................................................................................7
4. Wet van het aanbod (positieve curve) .........................................................................................8
4.1. Veelvoorkomende aanbodverschuivers ...............................................................................8
5. Aanbodfunctie ............................................................................................................................9
5.1. Producentensurplus ............................................................................................................9
6. Marktevenwicht in perfecte competitie .................................................................................... 10
7. Marktinterventies ..................................................................................................................... 11
7.1. Overheid kan een maximumprijs instellen ......................................................................... 11
7.2. Overheid kan een minimumprijs opleggen ......................................................................... 11
8. Comparatieve statica ............................................................................................................... 12
WPO Hoofdstuk 1 .............................................................................................. 13
Hoofdstuk 2.1: Kwantitatieve Vraaganalyse ........................................................ 18
1. Nood aan kwantitatieve vraaganalyse ...................................................................................... 18
2. (Boog)elasticiteit ...................................................................................................................... 18
3. Eigen prijselasticiteit van de vraag ............................................................................................ 19
3.1. Belang elasticiteit voor managers ...................................................................................... 19
3.2. Extreme vraagelasticiteiten ............................................................................................... 20
4. Factoren die prijselasticiteiten impacteren .............................................................................. 20
5. Andere belangrijke elasticiteiten .............................................................................................. 21
1
,Océ François 2024-2025
6. Elasticiteit afleiden uit lineaire vraagfunctie ............................................................................. 21
Hoofdstuk 2.2: Consumentengedrag .................................................................. 22
1. Belang voor manager ................................................................................................................ 22
2. Consumentengedrag ................................................................................................................ 22
3. Model: voorkeuren .................................................................................................................... 22
4. Marginale substitutievoet (MRS) ............................................................................................... 23
4.1. Beperkingen ...................................................................................................................... 23
4.2. Budgetbeperkingen ........................................................................................................... 23
4.3. Veranderingen in budgetbeperkingen ................................................................................ 24
5. Marktsubsitutievoet ................................................................................................................. 24
6. Consumentenevenwicht .......................................................................................................... 24
7. Comparatieve statica ............................................................................................................... 25
8. Implicaties voor managers ....................................................................................................... 26
WPO Hoofdstuk 2 .............................................................................................. 26
Hoofdstuk 3.1: Productieproces en kosten ......................................................... 31
1. Relevantie voor managers ........................................................................................................ 31
1.2. Managers en productieproces ........................................................................................... 31
2. Productiefunctie ....................................................................................................................... 32
2.1. Algebraïsche productiefunctie .......................................................................................... 32
2.2. Isokwanten ........................................................................................................................ 32
2.3. Isokostlijnen ...................................................................................................................... 33
2.4. Isokwanten en isokostlijnen .............................................................................................. 33
3. KT vs LT beslissingen ................................................................................................................. 33
4. Maatstaven van productiviteit .................................................................................................. 33
4.1. Link tussen total, average and marginal product ................................................................ 34
5. Optimale inputsubsitutie .......................................................................................................... 34
6. Kostenfunctie ........................................................................................................................... 34
6.1. KT Kosten........................................................................................................................... 34
6.2. LT kosten ........................................................................................................................... 35
6.3. Gemiddelde en marginale kosten ...................................................................................... 35
6.4. Relatie tussen kostentypes ............................................................................................... 35
6.5. Vaste en verzonken kosten ................................................................................................ 36
7. (Dis)economies of scales.......................................................................................................... 36
8. Economies of Scope ................................................................................................................. 36
9. Kostfuncties voor meerdere outputs ......................................................................................... 36
10. Kostencomplementariteit ....................................................................................................... 36
Hoofdstuk 3.2: Organisatie van het bedrijf .......................................................... 37
1. (Optimale) Inputwerving ........................................................................................................... 37
2. Spotmarkt................................................................................................................................. 37
3. Contract ................................................................................................................................... 37
2
,Océ François 2024-2025
4. Verticale integratie ................................................................................................................... 38
5. Transactiekosten ...................................................................................................................... 38
6. Soorten gespecialiseerde investeringen ................................................................................... 38
6.1. Implicaties vangespecialiseerde investeringen ................................................................. 38
7. Hold-up .................................................................................................................................... 38
8. Principal-agent theorie ............................................................................................................. 39
8.1. Managementcompensatie ................................................................................................. 39
8.2. Werknemerscompensatie ................................................................................................. 39
9. Krachten die managers disciplineren ....................................................................................... 39
WPO Hoofdstuk 3 .............................................................................................. 39
Hoofdstuk 4.1: Nature of industry ....................................................................... 42
1. Inleiding.................................................................................................................................... 42
2. Marktstructuur ......................................................................................................................... 42
2.1. Grootte van bedrijf ............................................................................................................. 42
2.2. Concentratie industrie ....................................................................................................... 43
3. Conduct.................................................................................................................................... 44
4. Performance ............................................................................................................................. 44
5. Structure-Conduct-Performance Paradigm .............................................................................. 45
Hoofdstuk 4.2: Competitieve markten ................................................................ 45
1. Marktmacht .............................................................................................................................. 45
2. Perfecte competitie .................................................................................................................. 45
3. Marktevenwicht in perfecte competitie .................................................................................... 45
4. Consumentensurplus ............................................................................................................... 46
5. Producentensurplus ................................................................................................................. 46
6. Pareto-inefficiëntie en deadweight loss .................................................................................... 47
7. Marktvraag en vraag voor een bedrijf ........................................................................................ 47
8. Optimale outputbeslissing ....................................................................................................... 47
8.1 Korte en lange termijn ......................................................................................................... 48
9. Aanbodscurve .......................................................................................................................... 48
9.1. Korte versus lange termijn ................................................................................................. 48
Hoofdstuk 4.3: Monopolie .................................................................................. 49
1. Marktmacht .............................................................................................................................. 49
1.1. Waarom ontstaan ze .......................................................................................................... 49
2. Winstmaximalisatie .................................................................................................................. 50
3. Markup pricing .......................................................................................................................... 51
4. Paretto inefficiëntie en deadweight loss ................................................................................... 52
5. Natuurlijk monopolie ................................................................................................................ 52
3
,Océ François 2024-2025
WPO Hoofdstuk 4 .............................................................................................. 52
Hoofdstuk 5: Monopolistische competitie en prijsstrategieën ............................. 56
1. Marktmacht....................................................................................................... 56
2. Basis prijsstrategie .............................................................................................. 57
3. Prijsstrategieën .................................................................................................. 57
3.1. Eerste orde perfecte prijsdiscriminatie.............................................................................. 57
3.2. Tweede orde perfecte prijsdisciminatie ............................................................................. 58
3.3. Derde orde prijsdiscriminatie (examenvraag) .................................................................... 58
3.4. Bundelen ........................................................................................................................... 58
3.5. Tweeledige prijszetting ...................................................................................................... 59
3.5. Blokprijzing ........................................................................................................................ 59
4. Evenwicht in de monopolistische concurrentie ............................................................ 59
4.1. Korte termijn...................................................................................................................... 59
4.2. Lange termijn ..................................................................................................................... 60
WPO Hoofdstuk 5 .............................................................................................. 60
Hoofdstuk 6: Oligopolie ..................................................................................... 64
1. Marktmacht....................................................................................................... 64
2. Evenwicht ......................................................................................................... 64
3. Marktmodellen ................................................................................................... 64
3.1. Stackelberg model (hoeveelheidsleiderschap) .................................................................. 65
3.2. Cournot (simultane outputkeuze) ...................................................................................... 66
3.3. Prijsleiderschap ................................................................................................................ 66
3.4. Bertrand Model .................................................................................................................. 67
3.5. Collusie (kartel) ................................................................................................................. 67
WPO Hoofdstuk 6 .............................................................................................. 68
Hoofdstuk 7: Speltheorie / Game theory ............................................................. 70
1. Definitie ........................................................................................................... 70
2. Simultane versus sequentiële spelen ....................................................................... 70
2.1. Simultane spelen .............................................................................................................. 70
3. Dominante strategie ............................................................................................ 71
4. Veilige strategie .................................................................................................. 71
4
,Océ François 2024-2025
5. Nash-evenwicht/equilibrium .................................................................................. 71
6. Prisoner’s dilemma ............................................................................................. 72
7. Coördinatiespelen .............................................................................................. 72
8. Scenario-based choices ....................................................................................... 73
9. Sequentiële spelen met boomdiagram ...................................................................... 73
10. Herhaalde spelen .............................................................................................. 74
WPO Hoofdstuk 7 .............................................................................................. 74
Hoofdstuk 8: Investeringsanalyse ....................................................................... 79
1. Relevantie voor managers ..................................................................................... 79
2. Belang van kasstromen ............................................................................................................79
2.1. Incrementele kasstromen ................................................................................................. 79
3. Verdisconteren en oprenten .....................................................................................................79
3.1. Vuistregel van 72 ............................................................................................................... 80
3.2. Voorbeelden verdisconteren en oprenten .......................................................................... 80
4. Cost of capital berekenen in bedrijfscontext .............................................................................80
4.1. Van bedrijf vs specifiek project .......................................................................................... 80
5. Investeringen waarderen en rangschikken .................................................................................81
5.1. Net present value (NPV) ..................................................................................................... 81
5.2. Rentabiliteitsindex / profitability index (PI) ........................................................................ 81
5.3. Internal rate of return (IRR) ................................................................................................ 81
5.4. Terugverdientijd/Payback Period ....................................................................................... 81
6. Link Break-even analyse en marginale analyse ..........................................................................82
7. Break-even analyse ..................................................................................................................82
8. Beperkingen ............................................................................................................................82
9. Risico en sensitiviteitsanalyse ..................................................................................................82
10. Optimaal kapitaalsbudget ......................................................................................................83
WPO Hoofdstuk 8 .............................................................................................. 83
Hoofdstuk 9: De economie van informatie .......................................................... 87
1. Onzekerheid ............................................................................................................................87
5
,Océ François 2024-2025
1.2. Onzekerheid kan verschillende vormen aannemen: .......................................................... 88
2. Verwachte waarde ...................................................................................................................88
3. Variantie ..................................................................................................................................88
3.1. Verwachte waarde en variantie .......................................................................................... 89
4. Expected utility en attitudes tegenover risico ............................................................................89
4.1. Risicoavers/afkerig (concavend) ........................................................................................ 90
4.2. Risicozoekend (convex) ..................................................................................................... 90
4.3. Risiconeutraal (lineair) ...................................................................................................... 90
5. Prospect Theory .......................................................................................................................90
6. Onzekerheid en consumentengedrag ........................................................................................91
6.1. Zoekkosten consumenten ................................................................................................. 91
7. Onzekerheid en het management .............................................................................................92
7.1. Zoekkosten producenten ................................................................................................... 93
8. Onzekerheid en de markt ..........................................................................................................93
8.1. Adverse selectie ................................................................................................................ 93
8.2. Moral hazard ...................................................................................................................... 93
9. Signaling ..................................................................................................................................93
10. Screening ..............................................................................................................................94
11. Veilingen ................................................................................................................................94
11.1. Vier soorten veilingen ...................................................................................................... 94
WPO Hoofdstuk 9 ................................................................................................... 94
6
,Océ François Bedrijfseconomie 2025
Hoofdstuk 1.1: Fundamenten
1. Wat is bedrijfseconomie
- Economie is de wetenschap van het maken van beslissingen onder de conditie van
schaarste.
- Schaarse middelen: alle economische goederen, die beschikbaar zijn maar niet
gratis – deze zijn niet oneindig waardoor bedrijven keuzes moeten maken (vb.
financiële middelen, arbeidsmiddelen, tijd, etc.)
- Bedrijfsmanagers richten zich op het beheren en inzetten van middelen om
bepaalde doelen te bereiken.
- Bedrijfseconomie (managerial economics) is de studie van het efficiënt inzetten van
schaarse middelen om organisatiedoelen te bereiken. Begrip van economische
principes is cruciaal voor effectieve besluitvorming met oog op doel van het bedrijf,
zoals winstmaximalisatie en waardevergroting (effectief management).
2. Belangrijke concepten voor bedrijfseconomie
2.1. Doelen en beperkingen (basis van alles)
Belang van het definiëren van duidelijke doelen: grote impact op beslissingen.
Hoofddoel bedrijf is in het algemeen de maximalisatie van winst Om dit te bereiken
hebben verschillende departementen in één organisatie vaak verschillende doelen
(marketing bv). Vaak een gelaagd proces.
Beperkingen: zijn een gevolg van schaarste en creëren noodzaak voor keuzes zoals
budget (voor lonen, projecten bv), beschikbare technologie, beperking in tijd (24u in één
dag).
2.2. Belang van (economische) winst
Belang van rol economische winst in samenleving:
- Winst als signaalfunctie: signaleert waar schaarse goederen of hulpbronnen (arbeid,
kapitaal, land,…) best ingezet worden voor wat consumenten willen. De
samenleving waarschuwt ons het meest. Winst is overlevingsdoel nummer één.
Zelfs in non-profit mag de winst niet uitgekeerd worden. Ultieme doel in deze cursus
is minder op winst dus meer non-profit.
- Cruciale rol in het creëren van welvaart in een markteconomie (winstmaximalisatie =
welvaartmaximalisatie).
Boekhoudkundig vs economische winst:
- Opportuniteitskost: expliciete kost (wat je moet uitgeven om een zaal te doen),
impliciete kost (middelen hadden beter ingezet kunnen worden). Opportuniteitskost
is de best mogelijke alternatief dat je had kunnen doen met de resources.
1
,Océ François 2024-2025
- Boekhoudkundige winst: de totale inkomsten - de kosten van het produceren van
goederen of diensten die je verkoopt (expliciete kost).
- Economische winst: totale inkomsten – de totale opportuniteitskosten (expliciet en
impliciet, dus kost van best alternatief, potentiële kosten die je erbij rekent door ze
af te trekken van de opbrengst).
Opportuniteitskost bestaat dus uit de som van:
- Expliciete of boekhoudkundige kosten (totale kost van hulpbronnen om goederen te
produceren).
- Impliciete kosten: kost van het opgeven van het beste alternatieve gebuik van deze
hulpbronnen.
➔ Bv. Alternatieve besteding van eigen tijd (impliciet) en alternatief inzetten
(on)roerend goed (impliciet).
Porter’s vijfkrachtenmodel: vormt een nuttig raamwerk voor de “competitieve krachten”
die de winst beïnvloeden van een bedrijf in een industrie:
2
,Océ François 2024-2025
Andere factoren die (duurzame) winst beïnvloeden:
- (Geo)politieke (oorlog), macro-economische (inflatie, recessie), sociale en
technologische factoren (leverancier gaat failliet).
- Interne factoren: beloningsstructuur, team management, kwaliteit van investerings-
en risico analyse.
2.3. Prikkels/incentives (effectief team-management)
Het geven van de incentives/prikkels om een bepaald doel te bereiken is cruciaal want
ze beïnvloeden hoe de schaarse middelen worden ingezet. Een succesvolle manager is
zich bewust van het belang van incentives.
- Grote impact op efficiëntie van de organisatie: baten maximaliseren en kosten
minimaliseren (rationaliteit).
- Op alle levels van bedrijf, individueel en organisationeel:
➔ Managers, employees, team, hierarchie, enz.
➔ Beloning, bonus, leermogelijkheden, enz.
- Ook buiten de organisatie (staat die boetes oplegt aan bedrijven zoals Meta).
2.4. Marktmechanismen
In elke markttransactie zijn er twee partijen: koper/consument (koopt) en
verkoper/producent (maakt). Marktevenwichten hangen af van de relatieve
onderhandelingsmacht (bargaining power) van kopers en verkopers.
Macht wordt bepaald door drie vormen van rivaliteit/onderhandeling (door schaarste):
- Tussen producent en consument (B2C).
- Tussen consumenten onderling (C2C Bv. huizenmarkt, veiling).
- Tussen producenten onderling (B2B Bv. supermarkten).
Potentiële rol voor overheidsinterventie: in moderne economiëen heeft de overheid een
rol in het ‘disciplining’ van het marktproces.
2.5. Tijdsaspect van geld
De reële waarde van geld: is niet constant over tijd. 5 euro vandaag is meer waard dan 5
euro volgend jaar als de intrestrates positief zijn. “Time value of money”.
➔ Soort pportuniteitskost: de opportuniteitskost van het krijgen van 5 euro volgend jaar
versus vandaag is de interest die je verliest indien de 5 euro pas volgend jaar
verkregen wordt.
(Net) present value: hoeveel vandaag geïnvesteerd moet worden aan de interestvoet om
gelijk te zijn aan een gegeven waarde in de toekomst. Dit is basis verdiscontering.
➔ Bv. 4,55 euro vandaag is bij een geldende interestvoet van 10% evenveel waard als 5
euro volgend jaar -> de present value van het krijgen van 5 euro volgend jaar is onder
deze condities 4,55 euro.
3
, Océ François 2024-2025
2.6. Marginale analyse
Marginale analyse: is het vergelijken van de marginale (incrementele) opbrengsten van
een beslissing met de marginale (incrementele) kosten. Cruciale tool voor management
beslissingen in verschillende contexten. Wat is de optimale productie/hoeveelheid
gegeven wat het kost en wat je ervoor krijgt.
- Marginale opbrengsten: zijn de verandering in totale baten die voortkomt uit een
verandering in de variabele waarover een beslissing werd genomen. De opbrengst
als ik één extra produceer.
- Marginale kosten: betreffen de verandering in totale kosten als gevolg van een
verandering in de variabele waarover een beslissing werd genomen. De kost als ik
één extra produceer.
Optimum: wanneer marginale opbrengsten gelijk zijn aan marginale kosten (MO = MK).
➔ Zolang MK < MO: meer produceren.
➔ Wanneer MK > MO: minder produceren.
Om de maximale netto opbrengst te bekomen: moet de manager de variabele waarover
een beslissing wordt genomen veranderen tot de marginale netto opbrengst gelijk is aan
0. Wanneer die eronder gaat leidt hij verlies.
➔ Stel: je bent een marketingdirecteur en je moet een sociale mediacampagne
uitdenken. Hoeveel sociale mediaposten per uur zijn optimaal op basis van
onderstaande gegevens? --> daar waar de netto opbrengsten = 0.
➔ Verschil in totale opbrengsten = verschil in totale kosten.
➔ Helling totale kostenfunctie = helling totale opbrengstenfunctie.
- Eerste grafiek: CQ (kostcurve) en
BQ (opbrengst). Winst maximaal
als MK = MO (helling curven zijn
gelijk en evenwijdig).
- Tweede grafiek: net benefits (NBQ)
is benefits – kosten. MBQ - MCQ =
0. Helling moet horizontaal staan.
Evenwijdig met Q-as.
- Derde grafiek: MK en MO. Winst is
gelijk waar die snijden.
2.7. Datagedreven besluitvorming (datadriven management)
Goede managers baseren beslissingen op basis van data en (econometrische)
modellen, en niet alleen op gutfeeling.
4
Bedrijfseconomie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1.1: Fundamenten ............................................................................... 1
1. Wat is bedrijfseconomie .............................................................................................................1
2. Belangrijke concepten voor bedrijfseconomie ............................................................................1
2.1. Doelen en beperkingen (basis van alles) ..............................................................................1
2.2. Belang van (economische) winst .........................................................................................1
2.3. Prikkels/incentives (effectief team-management) ...............................................................3
2.4. Marktmechanismen ............................................................................................................3
2.5. Tijdsaspect van geld ............................................................................................................3
2.6. Marginale analyse ................................................................................................................4
2.7. Datagedreven besluitvorming (datadriven management).....................................................4
Hoofdstuk 1.2: Marktwerking (vraag en aanbod) .................................................... 5
1. Belang voor managers ................................................................................................................5
2. Wet van de vraag (dalende curve) ...............................................................................................5
2.1. Veel voorkomende vraagverschuivers .................................................................................6
3. Vraagfunctie ...............................................................................................................................7
3.1. Consumentensurplus ..........................................................................................................7
4. Wet van het aanbod (positieve curve) .........................................................................................8
4.1. Veelvoorkomende aanbodverschuivers ...............................................................................8
5. Aanbodfunctie ............................................................................................................................9
5.1. Producentensurplus ............................................................................................................9
6. Marktevenwicht in perfecte competitie .................................................................................... 10
7. Marktinterventies ..................................................................................................................... 11
7.1. Overheid kan een maximumprijs instellen ......................................................................... 11
7.2. Overheid kan een minimumprijs opleggen ......................................................................... 11
8. Comparatieve statica ............................................................................................................... 12
WPO Hoofdstuk 1 .............................................................................................. 13
Hoofdstuk 2.1: Kwantitatieve Vraaganalyse ........................................................ 18
1. Nood aan kwantitatieve vraaganalyse ...................................................................................... 18
2. (Boog)elasticiteit ...................................................................................................................... 18
3. Eigen prijselasticiteit van de vraag ............................................................................................ 19
3.1. Belang elasticiteit voor managers ...................................................................................... 19
3.2. Extreme vraagelasticiteiten ............................................................................................... 20
4. Factoren die prijselasticiteiten impacteren .............................................................................. 20
5. Andere belangrijke elasticiteiten .............................................................................................. 21
1
,Océ François 2024-2025
6. Elasticiteit afleiden uit lineaire vraagfunctie ............................................................................. 21
Hoofdstuk 2.2: Consumentengedrag .................................................................. 22
1. Belang voor manager ................................................................................................................ 22
2. Consumentengedrag ................................................................................................................ 22
3. Model: voorkeuren .................................................................................................................... 22
4. Marginale substitutievoet (MRS) ............................................................................................... 23
4.1. Beperkingen ...................................................................................................................... 23
4.2. Budgetbeperkingen ........................................................................................................... 23
4.3. Veranderingen in budgetbeperkingen ................................................................................ 24
5. Marktsubsitutievoet ................................................................................................................. 24
6. Consumentenevenwicht .......................................................................................................... 24
7. Comparatieve statica ............................................................................................................... 25
8. Implicaties voor managers ....................................................................................................... 26
WPO Hoofdstuk 2 .............................................................................................. 26
Hoofdstuk 3.1: Productieproces en kosten ......................................................... 31
1. Relevantie voor managers ........................................................................................................ 31
1.2. Managers en productieproces ........................................................................................... 31
2. Productiefunctie ....................................................................................................................... 32
2.1. Algebraïsche productiefunctie .......................................................................................... 32
2.2. Isokwanten ........................................................................................................................ 32
2.3. Isokostlijnen ...................................................................................................................... 33
2.4. Isokwanten en isokostlijnen .............................................................................................. 33
3. KT vs LT beslissingen ................................................................................................................. 33
4. Maatstaven van productiviteit .................................................................................................. 33
4.1. Link tussen total, average and marginal product ................................................................ 34
5. Optimale inputsubsitutie .......................................................................................................... 34
6. Kostenfunctie ........................................................................................................................... 34
6.1. KT Kosten........................................................................................................................... 34
6.2. LT kosten ........................................................................................................................... 35
6.3. Gemiddelde en marginale kosten ...................................................................................... 35
6.4. Relatie tussen kostentypes ............................................................................................... 35
6.5. Vaste en verzonken kosten ................................................................................................ 36
7. (Dis)economies of scales.......................................................................................................... 36
8. Economies of Scope ................................................................................................................. 36
9. Kostfuncties voor meerdere outputs ......................................................................................... 36
10. Kostencomplementariteit ....................................................................................................... 36
Hoofdstuk 3.2: Organisatie van het bedrijf .......................................................... 37
1. (Optimale) Inputwerving ........................................................................................................... 37
2. Spotmarkt................................................................................................................................. 37
3. Contract ................................................................................................................................... 37
2
,Océ François 2024-2025
4. Verticale integratie ................................................................................................................... 38
5. Transactiekosten ...................................................................................................................... 38
6. Soorten gespecialiseerde investeringen ................................................................................... 38
6.1. Implicaties vangespecialiseerde investeringen ................................................................. 38
7. Hold-up .................................................................................................................................... 38
8. Principal-agent theorie ............................................................................................................. 39
8.1. Managementcompensatie ................................................................................................. 39
8.2. Werknemerscompensatie ................................................................................................. 39
9. Krachten die managers disciplineren ....................................................................................... 39
WPO Hoofdstuk 3 .............................................................................................. 39
Hoofdstuk 4.1: Nature of industry ....................................................................... 42
1. Inleiding.................................................................................................................................... 42
2. Marktstructuur ......................................................................................................................... 42
2.1. Grootte van bedrijf ............................................................................................................. 42
2.2. Concentratie industrie ....................................................................................................... 43
3. Conduct.................................................................................................................................... 44
4. Performance ............................................................................................................................. 44
5. Structure-Conduct-Performance Paradigm .............................................................................. 45
Hoofdstuk 4.2: Competitieve markten ................................................................ 45
1. Marktmacht .............................................................................................................................. 45
2. Perfecte competitie .................................................................................................................. 45
3. Marktevenwicht in perfecte competitie .................................................................................... 45
4. Consumentensurplus ............................................................................................................... 46
5. Producentensurplus ................................................................................................................. 46
6. Pareto-inefficiëntie en deadweight loss .................................................................................... 47
7. Marktvraag en vraag voor een bedrijf ........................................................................................ 47
8. Optimale outputbeslissing ....................................................................................................... 47
8.1 Korte en lange termijn ......................................................................................................... 48
9. Aanbodscurve .......................................................................................................................... 48
9.1. Korte versus lange termijn ................................................................................................. 48
Hoofdstuk 4.3: Monopolie .................................................................................. 49
1. Marktmacht .............................................................................................................................. 49
1.1. Waarom ontstaan ze .......................................................................................................... 49
2. Winstmaximalisatie .................................................................................................................. 50
3. Markup pricing .......................................................................................................................... 51
4. Paretto inefficiëntie en deadweight loss ................................................................................... 52
5. Natuurlijk monopolie ................................................................................................................ 52
3
,Océ François 2024-2025
WPO Hoofdstuk 4 .............................................................................................. 52
Hoofdstuk 5: Monopolistische competitie en prijsstrategieën ............................. 56
1. Marktmacht....................................................................................................... 56
2. Basis prijsstrategie .............................................................................................. 57
3. Prijsstrategieën .................................................................................................. 57
3.1. Eerste orde perfecte prijsdiscriminatie.............................................................................. 57
3.2. Tweede orde perfecte prijsdisciminatie ............................................................................. 58
3.3. Derde orde prijsdiscriminatie (examenvraag) .................................................................... 58
3.4. Bundelen ........................................................................................................................... 58
3.5. Tweeledige prijszetting ...................................................................................................... 59
3.5. Blokprijzing ........................................................................................................................ 59
4. Evenwicht in de monopolistische concurrentie ............................................................ 59
4.1. Korte termijn...................................................................................................................... 59
4.2. Lange termijn ..................................................................................................................... 60
WPO Hoofdstuk 5 .............................................................................................. 60
Hoofdstuk 6: Oligopolie ..................................................................................... 64
1. Marktmacht....................................................................................................... 64
2. Evenwicht ......................................................................................................... 64
3. Marktmodellen ................................................................................................... 64
3.1. Stackelberg model (hoeveelheidsleiderschap) .................................................................. 65
3.2. Cournot (simultane outputkeuze) ...................................................................................... 66
3.3. Prijsleiderschap ................................................................................................................ 66
3.4. Bertrand Model .................................................................................................................. 67
3.5. Collusie (kartel) ................................................................................................................. 67
WPO Hoofdstuk 6 .............................................................................................. 68
Hoofdstuk 7: Speltheorie / Game theory ............................................................. 70
1. Definitie ........................................................................................................... 70
2. Simultane versus sequentiële spelen ....................................................................... 70
2.1. Simultane spelen .............................................................................................................. 70
3. Dominante strategie ............................................................................................ 71
4. Veilige strategie .................................................................................................. 71
4
,Océ François 2024-2025
5. Nash-evenwicht/equilibrium .................................................................................. 71
6. Prisoner’s dilemma ............................................................................................. 72
7. Coördinatiespelen .............................................................................................. 72
8. Scenario-based choices ....................................................................................... 73
9. Sequentiële spelen met boomdiagram ...................................................................... 73
10. Herhaalde spelen .............................................................................................. 74
WPO Hoofdstuk 7 .............................................................................................. 74
Hoofdstuk 8: Investeringsanalyse ....................................................................... 79
1. Relevantie voor managers ..................................................................................... 79
2. Belang van kasstromen ............................................................................................................79
2.1. Incrementele kasstromen ................................................................................................. 79
3. Verdisconteren en oprenten .....................................................................................................79
3.1. Vuistregel van 72 ............................................................................................................... 80
3.2. Voorbeelden verdisconteren en oprenten .......................................................................... 80
4. Cost of capital berekenen in bedrijfscontext .............................................................................80
4.1. Van bedrijf vs specifiek project .......................................................................................... 80
5. Investeringen waarderen en rangschikken .................................................................................81
5.1. Net present value (NPV) ..................................................................................................... 81
5.2. Rentabiliteitsindex / profitability index (PI) ........................................................................ 81
5.3. Internal rate of return (IRR) ................................................................................................ 81
5.4. Terugverdientijd/Payback Period ....................................................................................... 81
6. Link Break-even analyse en marginale analyse ..........................................................................82
7. Break-even analyse ..................................................................................................................82
8. Beperkingen ............................................................................................................................82
9. Risico en sensitiviteitsanalyse ..................................................................................................82
10. Optimaal kapitaalsbudget ......................................................................................................83
WPO Hoofdstuk 8 .............................................................................................. 83
Hoofdstuk 9: De economie van informatie .......................................................... 87
1. Onzekerheid ............................................................................................................................87
5
,Océ François 2024-2025
1.2. Onzekerheid kan verschillende vormen aannemen: .......................................................... 88
2. Verwachte waarde ...................................................................................................................88
3. Variantie ..................................................................................................................................88
3.1. Verwachte waarde en variantie .......................................................................................... 89
4. Expected utility en attitudes tegenover risico ............................................................................89
4.1. Risicoavers/afkerig (concavend) ........................................................................................ 90
4.2. Risicozoekend (convex) ..................................................................................................... 90
4.3. Risiconeutraal (lineair) ...................................................................................................... 90
5. Prospect Theory .......................................................................................................................90
6. Onzekerheid en consumentengedrag ........................................................................................91
6.1. Zoekkosten consumenten ................................................................................................. 91
7. Onzekerheid en het management .............................................................................................92
7.1. Zoekkosten producenten ................................................................................................... 93
8. Onzekerheid en de markt ..........................................................................................................93
8.1. Adverse selectie ................................................................................................................ 93
8.2. Moral hazard ...................................................................................................................... 93
9. Signaling ..................................................................................................................................93
10. Screening ..............................................................................................................................94
11. Veilingen ................................................................................................................................94
11.1. Vier soorten veilingen ...................................................................................................... 94
WPO Hoofdstuk 9 ................................................................................................... 94
6
,Océ François Bedrijfseconomie 2025
Hoofdstuk 1.1: Fundamenten
1. Wat is bedrijfseconomie
- Economie is de wetenschap van het maken van beslissingen onder de conditie van
schaarste.
- Schaarse middelen: alle economische goederen, die beschikbaar zijn maar niet
gratis – deze zijn niet oneindig waardoor bedrijven keuzes moeten maken (vb.
financiële middelen, arbeidsmiddelen, tijd, etc.)
- Bedrijfsmanagers richten zich op het beheren en inzetten van middelen om
bepaalde doelen te bereiken.
- Bedrijfseconomie (managerial economics) is de studie van het efficiënt inzetten van
schaarse middelen om organisatiedoelen te bereiken. Begrip van economische
principes is cruciaal voor effectieve besluitvorming met oog op doel van het bedrijf,
zoals winstmaximalisatie en waardevergroting (effectief management).
2. Belangrijke concepten voor bedrijfseconomie
2.1. Doelen en beperkingen (basis van alles)
Belang van het definiëren van duidelijke doelen: grote impact op beslissingen.
Hoofddoel bedrijf is in het algemeen de maximalisatie van winst Om dit te bereiken
hebben verschillende departementen in één organisatie vaak verschillende doelen
(marketing bv). Vaak een gelaagd proces.
Beperkingen: zijn een gevolg van schaarste en creëren noodzaak voor keuzes zoals
budget (voor lonen, projecten bv), beschikbare technologie, beperking in tijd (24u in één
dag).
2.2. Belang van (economische) winst
Belang van rol economische winst in samenleving:
- Winst als signaalfunctie: signaleert waar schaarse goederen of hulpbronnen (arbeid,
kapitaal, land,…) best ingezet worden voor wat consumenten willen. De
samenleving waarschuwt ons het meest. Winst is overlevingsdoel nummer één.
Zelfs in non-profit mag de winst niet uitgekeerd worden. Ultieme doel in deze cursus
is minder op winst dus meer non-profit.
- Cruciale rol in het creëren van welvaart in een markteconomie (winstmaximalisatie =
welvaartmaximalisatie).
Boekhoudkundig vs economische winst:
- Opportuniteitskost: expliciete kost (wat je moet uitgeven om een zaal te doen),
impliciete kost (middelen hadden beter ingezet kunnen worden). Opportuniteitskost
is de best mogelijke alternatief dat je had kunnen doen met de resources.
1
,Océ François 2024-2025
- Boekhoudkundige winst: de totale inkomsten - de kosten van het produceren van
goederen of diensten die je verkoopt (expliciete kost).
- Economische winst: totale inkomsten – de totale opportuniteitskosten (expliciet en
impliciet, dus kost van best alternatief, potentiële kosten die je erbij rekent door ze
af te trekken van de opbrengst).
Opportuniteitskost bestaat dus uit de som van:
- Expliciete of boekhoudkundige kosten (totale kost van hulpbronnen om goederen te
produceren).
- Impliciete kosten: kost van het opgeven van het beste alternatieve gebuik van deze
hulpbronnen.
➔ Bv. Alternatieve besteding van eigen tijd (impliciet) en alternatief inzetten
(on)roerend goed (impliciet).
Porter’s vijfkrachtenmodel: vormt een nuttig raamwerk voor de “competitieve krachten”
die de winst beïnvloeden van een bedrijf in een industrie:
2
,Océ François 2024-2025
Andere factoren die (duurzame) winst beïnvloeden:
- (Geo)politieke (oorlog), macro-economische (inflatie, recessie), sociale en
technologische factoren (leverancier gaat failliet).
- Interne factoren: beloningsstructuur, team management, kwaliteit van investerings-
en risico analyse.
2.3. Prikkels/incentives (effectief team-management)
Het geven van de incentives/prikkels om een bepaald doel te bereiken is cruciaal want
ze beïnvloeden hoe de schaarse middelen worden ingezet. Een succesvolle manager is
zich bewust van het belang van incentives.
- Grote impact op efficiëntie van de organisatie: baten maximaliseren en kosten
minimaliseren (rationaliteit).
- Op alle levels van bedrijf, individueel en organisationeel:
➔ Managers, employees, team, hierarchie, enz.
➔ Beloning, bonus, leermogelijkheden, enz.
- Ook buiten de organisatie (staat die boetes oplegt aan bedrijven zoals Meta).
2.4. Marktmechanismen
In elke markttransactie zijn er twee partijen: koper/consument (koopt) en
verkoper/producent (maakt). Marktevenwichten hangen af van de relatieve
onderhandelingsmacht (bargaining power) van kopers en verkopers.
Macht wordt bepaald door drie vormen van rivaliteit/onderhandeling (door schaarste):
- Tussen producent en consument (B2C).
- Tussen consumenten onderling (C2C Bv. huizenmarkt, veiling).
- Tussen producenten onderling (B2B Bv. supermarkten).
Potentiële rol voor overheidsinterventie: in moderne economiëen heeft de overheid een
rol in het ‘disciplining’ van het marktproces.
2.5. Tijdsaspect van geld
De reële waarde van geld: is niet constant over tijd. 5 euro vandaag is meer waard dan 5
euro volgend jaar als de intrestrates positief zijn. “Time value of money”.
➔ Soort pportuniteitskost: de opportuniteitskost van het krijgen van 5 euro volgend jaar
versus vandaag is de interest die je verliest indien de 5 euro pas volgend jaar
verkregen wordt.
(Net) present value: hoeveel vandaag geïnvesteerd moet worden aan de interestvoet om
gelijk te zijn aan een gegeven waarde in de toekomst. Dit is basis verdiscontering.
➔ Bv. 4,55 euro vandaag is bij een geldende interestvoet van 10% evenveel waard als 5
euro volgend jaar -> de present value van het krijgen van 5 euro volgend jaar is onder
deze condities 4,55 euro.
3
, Océ François 2024-2025
2.6. Marginale analyse
Marginale analyse: is het vergelijken van de marginale (incrementele) opbrengsten van
een beslissing met de marginale (incrementele) kosten. Cruciale tool voor management
beslissingen in verschillende contexten. Wat is de optimale productie/hoeveelheid
gegeven wat het kost en wat je ervoor krijgt.
- Marginale opbrengsten: zijn de verandering in totale baten die voortkomt uit een
verandering in de variabele waarover een beslissing werd genomen. De opbrengst
als ik één extra produceer.
- Marginale kosten: betreffen de verandering in totale kosten als gevolg van een
verandering in de variabele waarover een beslissing werd genomen. De kost als ik
één extra produceer.
Optimum: wanneer marginale opbrengsten gelijk zijn aan marginale kosten (MO = MK).
➔ Zolang MK < MO: meer produceren.
➔ Wanneer MK > MO: minder produceren.
Om de maximale netto opbrengst te bekomen: moet de manager de variabele waarover
een beslissing wordt genomen veranderen tot de marginale netto opbrengst gelijk is aan
0. Wanneer die eronder gaat leidt hij verlies.
➔ Stel: je bent een marketingdirecteur en je moet een sociale mediacampagne
uitdenken. Hoeveel sociale mediaposten per uur zijn optimaal op basis van
onderstaande gegevens? --> daar waar de netto opbrengsten = 0.
➔ Verschil in totale opbrengsten = verschil in totale kosten.
➔ Helling totale kostenfunctie = helling totale opbrengstenfunctie.
- Eerste grafiek: CQ (kostcurve) en
BQ (opbrengst). Winst maximaal
als MK = MO (helling curven zijn
gelijk en evenwijdig).
- Tweede grafiek: net benefits (NBQ)
is benefits – kosten. MBQ - MCQ =
0. Helling moet horizontaal staan.
Evenwijdig met Q-as.
- Derde grafiek: MK en MO. Winst is
gelijk waar die snijden.
2.7. Datagedreven besluitvorming (datadriven management)
Goede managers baseren beslissingen op basis van data en (econometrische)
modellen, en niet alleen op gutfeeling.
4
