Volledige samenvatting Gerechtelijk recht 2de jaar module 3

GERECHTELIJK RECHT II
Lector: P. Thiriar
S.A.

, INHOUDSTAFEL
TITEL I. HERHALING................................................................................................................................... 10

HOOFDSTUK 1: GEDINGSREGELS ..................................................................................................................... 10
vormvoorschriften........................................................................................................................................... 10
tijdsafspraken ................................................................................................................................................. 10
berekeningswijze........................................................................................................................................................... 11
in dagen ................................................................................................................................................................ 11
in maanden of jaren ............................................................................................................................................. 12
voorbeelden .............................................................................................................................................................. 12
kennisgeving .................................................................................................................................................................. 13
exceptie van nietigheid ................................................................................................................................... 14
Toepassingsgebied van de nietigheidsleer ................................................................................................................... 14
De toetsing van de nietigheid: opeenvolgende ordes.............................................................................................. 14
Eerste orde: legaliteit ........................................................................................................................................... 15
Tweede orde: legitimiteit – belangenschade ....................................................................................................... 15
Derde orde: opwerping in limine litis ................................................................................................................... 15
Vierde orde: herstel en regularisatie ................................................................................................................... 15

TITEL II. RECHTSHULP EN RECHTSBIJSTAND ................................................................................................ 16

HOOFDSTUK 1: KOSTELOOSHEID .................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 2: JURIDISCHE BIJSTAND .............................................................................................................. 16
HOOFDSTUK 3: RECHTSBIJSTAND ................................................................................................................... 17
Voorwaarden en begunstigden ...................................................................................................................... 17
Bevoegd bureau .............................................................................................................................................. 18
Procedure ........................................................................................................................................................ 18
Voorschot door de Staat en terugvordering ................................................................................................... 18

TITEL III. DE RECHTSINGANG ..................................................................................................................... 18

HOOFDSTUK 1: DAGVAARDING (ART. 700 GER.W.) ........................................................................................... 18
HOOFDSTUK 2: DAGVAARDINGSEXPLOOT ......................................................................................................... 19
inhoud en vermeldingen ................................................................................................................................. 19
voorbeeld .................................................................................................................................................................. 20
betekening van de dagvaarding ..................................................................................................................... 20
tijdstip van betekening (art. 47 Ger.W.) ......................................................................................................... 22
dagvaardingstermijn (wachttermijn) en verkorting ....................................................................................... 22
rolstelling ........................................................................................................................................................ 22
HOOFDSTUK 3: VRIJWILLIGE VERSCHIJNING (ART. 706 GER.W.) ............................................................................. 23
HOOFDSTUK 4: VERZOEKSCHRIFT OP TEGENSPRAAK (ART. 1034BIS–1034SEXIES GER.W.) ............................................ 24
inhoud en vermeldingen ................................................................................................................................. 24
voorbeeld .................................................................................................................................................................. 25
neerlegging en rechtspleging ......................................................................................................................... 25
HOOFDSTUK 5: EENZIJDIG VERZOEKSCHRIFT (ART. 1025–1034 GER.W.)................................................................. 26
inhoud en vermeldingen ................................................................................................................................. 26
neerlegging en rechtspleging ......................................................................................................................... 26

TITEL IV. DE INLEIDENDE ZITTING .............................................................................................................. 27

HOOFDSTUK 1: BEPALING VAN DE DATUM ........................................................................................................ 28
HOOFDSTUK 2: AFROEPING VAN DE ZAKEN ....................................................................................................... 28
HOOFDSTUK 3: VERSCHIJNING VAN DE PARTIJEN................................................................................................. 28

, in persoon verschijnen .................................................................................................................................... 28
bij vertegenwoordiging verschijnen................................................................................................................ 29
door een adovcaat ........................................................................................................................................................ 29
bij volmacht ................................................................................................................................................................... 29
bij schriftelijke verschijning............................................................................................................................. 30
HOOFDSTUK 4: TEGENSPRAAK....................................................................................................................... 30
korte debatten ................................................................................................................................................ 30
procedure ...................................................................................................................................................................... 31
verzoek van één partij .......................................................................................................................................... 31
verzoek van beide partijen ................................................................................................................................... 31
vermoeden van korten debatten ......................................................................................................................... 31
onsplitsbare geschillen ......................................................................................................................................... 32
behandeling met korte debatten ......................................................................................................................... 32
korte debatten in hoger beroep ................................................................................................................................... 32
kalenderregeling ............................................................................................................................................. 33
verzending naar de bijzondere rol .................................................................................................................. 33
verdaging ........................................................................................................................................................ 33
HOOFDSTUK 5: VERSTEK .............................................................................................................................. 34
toepassingsgevallen........................................................................................................................................ 34
inleidende zitting ........................................................................................................................................................... 34
latere zitting .................................................................................................................................................................. 36
1. Niet-verschijnende partij is niet verschenen op de inleidende zitting ....................................................... 36
2. Niet-verschijnende partij is wel verschenen op de inleidende zitting ........................................................ 36
3. Niet-verschijnende partij heeft conclusies neergelegd .............................................................................. 36
toepassing van art. 730 Ger.W. ...................................................................................................................... 36
verstekvonnis .................................................................................................................................................. 37
Van tegenspraak naar verstek en van verstek naar tegenspraak .................................................................. 37
taak van de rechter ......................................................................................................................................... 38
bij verstek van de verweerder ...................................................................................................................................... 38
bij verstek van de eiser.................................................................................................................................................. 39

TITEL V. DE BEHANDELING VAN DE ZAAK OP TEGENSPRAAK ....................................................................... 39

HOOFDSTUK 1: MEDEDELING VAN STUKKEN ...................................................................................................... 39
stukken ............................................................................................................................................................ 39
wijze van mededeling ..................................................................................................................................... 39
termijn............................................................................................................................................................. 40
bijkomende stukken ...................................................................................................................................................... 40
sanctie ........................................................................................................................................................................... 40
inventaris ........................................................................................................................................................ 40
sanctie ........................................................................................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 2: CONCLUSIE........................................................................................................................... 41
verplichting ..................................................................................................................................................... 41
vermeldingen .................................................................................................................................................. 41
formele vermeldingen................................................................................................................................................... 41
structuur ........................................................................................................................................................................ 42
1. kop ............................................................................................................................................................... 42
2. feiten ........................................................................................................................................................... 42
3. aanspraken .................................................................................................................................................. 42
4. middelen ...................................................................................................................................................... 43
5. beschikkend gedeelte .................................................................................................................................. 43
neerlegging en mededeling ............................................................................................................................ 44
syntheseconclusie ........................................................................................................................................... 44

, uitzonderingen .............................................................................................................................................................. 45
weerslag op de rechterlijke beslissing .......................................................................................................................... 45
HOOFDSTUK 3: INSTAATSTELLING................................................................................................................... 46
1. instaatstelling bij overeenkomst............................................................................................................. 46
2. instaatstelling via rechtelijke kalender ................................................................................................... 48
procedure ...................................................................................................................................................................... 48
beschikking .................................................................................................................................................................... 49
rechtsmiddel ................................................................................................................................................................. 49
onsplitsbare geschillen .................................................................................................................................................. 49
verkorte rechterlijke termijnregeling............................................................................................................................ 49
stukken .......................................................................................................................................................................... 50
dwingende termijnen .................................................................................................................................................... 50
tegenspraak ................................................................................................................................................................... 50
3. de vrije instaatstelling............................................................................................................................. 50
naar de rol ..................................................................................................................................................................... 51
rechtsdag ....................................................................................................................................................................... 51
verdaging ....................................................................................................................................................................... 52
4. bijkomende conclusies ............................................................................................................................ 52
verboden zone .............................................................................................................................................................. 52
uitzonderingen .............................................................................................................................................................. 53
A. actualisering van de eis ............................................................................................................................... 53
B. akkoord van de partijen .............................................................................................................................. 53
C. regelmatigheid van de procedure ............................................................................................................... 53
nieuw stuk of feit .......................................................................................................................................................... 54
initiatief ................................................................................................................................................................ 54
vorm ..................................................................................................................................................................... 54
termijn verzoek .................................................................................................................................................... 54
procedure ............................................................................................................................................................. 55
beschikking ........................................................................................................................................................... 55

TITEL VI. DE TERECHTZITTING .................................................................................................................... 55

HOOFDSTUK 1: OPENBAARHEID ..................................................................................................................... 55
HOOFDSTUK 2: NEERLEGGING VAN DE STUKKEN ................................................................................................. 56
HOOFDSTUK 3: BEHANDELING .................................................................................................................. 57
HET PLEIDOOI.................................................................................................................................................. 57
RECHT OM TE PLEITEN .................................................................................................................................... 57
voortzetting ................................................................................................................................................................... 58
interactief debat ............................................................................................................................................. 59
HOOFDSTUK 4: SCHRIFTELIJKE BEHANDELING ..................................................................................................... 60
Voorwaarden voor een schriftelijke behandeling ........................................................................................... 60
procedure ........................................................................................................................................................ 60
uitspraak en mondelinge toelichting .............................................................................................................. 61

TITEL VII. DE BERECHTING VAN DE ZAAK.................................................................................................... 61

HOOFDSTUK 1: SLUITING EN HEROPENING VAN DE DEBATTEN ................................................................................. 61
1. sluiting van de debatten ......................................................................................................................... 61
tijdstip............................................................................................................................................................................ 61
wijze .............................................................................................................................................................................. 62
gevolgen ........................................................................................................................................................................ 62
2. heropening van de debatten................................................................................................................... 62
Op verzoek van een verschijnende partij (art. 772 Ger.W.) ......................................................................................... 63
A. Verschijnende partij .................................................................................................................................... 63
B. Voor het vonnis is uitgesproken .................................................................................................................. 63

, C. Nieuw stuk of feit van overwegend belang................................................................................................. 63
Procedure ............................................................................................................................................................. 63
Ambtshalve (art. 774 Ger.W.) ....................................................................................................................................... 64
Vonnis tot heropening van de debatten ....................................................................................................................... 64
Gevolgen van de heropening van de debatten ............................................................................................................. 65
HOOFDSTUK 2: MEDEDELING AAN HET OPENBAAR MINISTERIE (OM) ........................................................... 65
soorten mededeelbaarheid............................................................................................................................. 65
mededelingsplicht en advies ........................................................................................................................... 66
repliekrecht van de partijen ............................................................................................................................ 66
HOOFDSTUK 3: BERAADSLAGING ................................................................................................................... 66
beraad ............................................................................................................................................................. 66
termijn............................................................................................................................................................. 67
wijze van beraad ............................................................................................................................................. 68
HOOFDSTUK 4: UITSPRAAK........................................................................................................................... 68
soorten uitspraken .......................................................................................................................................... 68
volgens de rechter......................................................................................................................................................... 68
volgens de beslissing ..................................................................................................................................................... 68
1. eindvonnissen .............................................................................................................................................. 68
2. uitspraken alvorens recht te doen .............................................................................................................. 69
3. Maatregelen van inwendige aard ............................................................................................................... 69
vorm ................................................................................................................................................................ 69
uitspraken in burgerlijke zaken ..................................................................................................................................... 69
openbaarheid ................................................................................................................................................................ 70
motivering ..................................................................................................................................................................... 70
vermeldingen ................................................................................................................................................................ 70
minuut en afschrift ........................................................................................................................................................ 71
informatieblad ............................................................................................................................................................... 72
uitlegging, verbetering en aanvulling ............................................................................................................. 72
A. uitlegging .............................................................................................................................................................. 72
B. verbetering ........................................................................................................................................................... 72
C. aanvulling ............................................................................................................................................................. 73
procedure ...................................................................................................................................................................... 73
HOOFDSTUK 5: BETEKENING EN KENNISGEVING .................................................................................................. 74
betekening ...................................................................................................................................................... 74
kennisgeving ................................................................................................................................................... 74
Elektronische communicatie tussen actoren van justitie ............................................................................... 74

TITEL VIII. DE GERECHTSKOSTEN................................................................................................................ 74

HOOFDSTUK 1: DE RECHTSPLEGINGSVERGOEDING ............................................................................................... 75
HOOFDSTUK 2: VEREFFENING........................................................................................................................ 76
HOOFDSTUK 3: VERWIJZING IN DE KOSTEN........................................................................................................ 76
In het ongelijk gestelde partij ......................................................................................................................... 76
verdeling van de kosten .................................................................................................................................. 76
uitzonderingen ................................................................................................................................................ 76

TITEL IX. DE INCIDENTEN ........................................................................................................................... 77

HOOFDSTUK 1: TUSSENGESCHILLEN MET BETREKKING TOT DE INGESTELDE EIS ............................................................. 77
wijziging van de oorspronkelijke hoofdeis ...................................................................................................... 77
nieuwe eis ....................................................................................................................................................... 78
actualisering van de eis .................................................................................................................................. 78
tegeneis........................................................................................................................................................... 78
HOOFDSTUK 2: TUSSENGESCHILLEN MET BETREKKING TOT DE PARTIJEN .................................................................... 79

, eis in tussenkomst........................................................................................................................................... 79
1. vrijwillige tussenkomst ......................................................................................................................................... 80
2. gedwongen tussenkomst ..................................................................................................................................... 80
HOOFDSTUK 3: ONRECHTMATIG PROCESGEBRUIK (PROCESRECHTSMISBRUIK) ............................................................. 81
Schadevergoeding wegens procesrechtsmisbruik .......................................................................................... 81
Geldboete wegens procesrechtmisbruik......................................................................................................... 82

TITEL X. HET BEWIJSRECHT ........................................................................................................................ 82

HOOFDSTUK 1: ALGEMENE INLEIDING.............................................................................................................. 82
bronnen........................................................................................................................................................... 83
eigenschappen ................................................................................................................................................ 84
basisbeginselen ............................................................................................................................................... 84
HOOFDSTUK 2: HET VOORWERP VAN HET BEWIJS................................................................................................ 84
betwistingslast ................................................................................................................................................ 84
aard van het recht en van de rechtspleging ................................................................................................... 84
Bewijslastvrijstellingen ................................................................................................................................... 85
HOOFDSTUK 3: BEWIJSLAST .......................................................................................................................... 85
medewerkingslast ........................................................................................................................................... 85
taak van de rechter ......................................................................................................................................... 86
HOOFDSTUK 4: BEWIJSMIDDELEN................................................................................................................... 86
Bewijs(on)vrijheid ........................................................................................................................................... 86

TITEL XI. DE RECHTSMIDDELEN .................................................................................................................. 87

HOOFDSTUK 1: ALGEMENE BEGINSELEN ........................................................................................................... 87
Geen grondrecht op dubbele aanleg .............................................................................................................. 87
openbare orde ................................................................................................................................................ 87
Termijnen om een rechtsmiddel in te stellen .................................................................................................. 88
Rechtspleging.................................................................................................................................................. 88
HOOFDSTUK 2: BESLISSINGEN WAARTEGEN GEEN RECHTSMIDDEL KAN WORDEN AANGEWEND ........................................ 89
Akkoordvonnissen ........................................................................................................................................... 89
Beslissingen waarin partijen hebben berust ................................................................................................... 89
Beslissingen of maatregelen van inwendige aard .......................................................................................... 90
HOOFDSTUK 3: GEWONE RECHTSMIDDELEN ...................................................................................................... 90
1. verzet ...................................................................................................................................................... 90
Beslissingen vatbaar voor verzet .................................................................................................................................. 91
Partijen door wie en tegen wie verzet kan worden gedaan ......................................................................................... 91
De termijn om verzet te doen ....................................................................................................................................... 92
De bevoegde rechter..................................................................................................................................................... 92
vorm .............................................................................................................................................................................. 92
De rechtspleging op verzet ........................................................................................................................................... 93
De gevolgen van het verzet ........................................................................................................................................... 93
2. hoger beroep........................................................................................................................................... 94
Beslissingen vatbaar voor hoger beroep ...................................................................................................................... 94
Uitzonderingen en nuanceringen: ............................................................................................................................ 95
A. Akkoordvonnissen, beslissingen waarin werd berust en beslissingen of maatregelen van inwendige aard
95
B. beslissingen alvorens recht te doen ............................................................................................................ 95
C. beslissingen inzake bevoegdheid ................................................................................................................ 96
D. andere beslissingen ..................................................................................................................................... 97
aanleg ............................................................................................................................................................................ 97
Partijen door en tegen wie hoger beroep ingesteld kan worden ................................................................................. 98
belang ................................................................................................................................................................... 98

, geen rechtsmisbruik ............................................................................................................................................. 99
incidenteel beroep ...................................................................................................................................................... 100
Wie kan incidenteel beroep instellen?............................................................................................................... 100
Tegen wie kan het incidenteel beroep worden gericht? ................................................................................... 101
Beslissingen waartegen het incidenteel beroep kan worden gericht................................................................ 101
Tijdstip waarop incidenteel beroep kan worden ingesteld ............................................................................... 101
Lot van het incidenteel beroep wanneer het hoofdberoep nietig of laattijdig is ............................................. 102
vorm ................................................................................................................................................................... 102
Onsplitsbare geschillen ............................................................................................................................................... 102
Termijn om hoger beroep in te stellen ....................................................................................................................... 103
Vertrekpunt van de termijn................................................................................................................................ 104
Betekening ..................................................................................................................................................... 104
Kennisgeving .................................................................................................................................................. 104
Uitspraak ........................................................................................................................................................ 105
Duur van de termijn ........................................................................................................................................... 105
Termijn van het incidenteel beroep ................................................................................................................... 105
uitgelokt hoger beroep ............................................................................................................................................... 105
akte van het hoger beroep .......................................................................................................................................... 106
vorm ................................................................................................................................................................... 106
inhoud ................................................................................................................................................................ 107
De uiteenzetting van de grieven .................................................................................................................... 108
de rechtspleging in hoger beroep ............................................................................................................................... 108
de gevolgen van het hoger beroep ............................................................................................................................. 108
1. (Geen) schorsende werking....................................................................................................................... 108
A. Op tegenspraak gewezen vonnissen .................................................................................................... 108
B. Bij verstek gewezen vonnissen ............................................................................................................. 109
C. Vonnissen alvorens recht te doen ........................................................................................................ 109
D. Vonnissen gewezen door de familierechtbank .................................................................................... 109
E. Vonnissen gewezen in tuchtzaken ........................................................................................................ 110
2. relatieve werking ....................................................................................................................................... 110
A. De grenzen van het hoger beroep ........................................................................................................ 110
B. Relatieve werking stricto sensu ............................................................................................................ 111
3. Devolutieve werking .................................................................................................................................. 111
Uitzondering op de devolutieve werking: bevestiging van een onderzoeksmaatregel ................................ 112
4. Hoger beroep tegen een vonnis inzake bevoegdheid ............................................................................... 113
HOOFDSTUK 4: BUITENGEWONE RECHTSMIDDELEN ........................................................................................... 114
1. Voorziening in cassatie ......................................................................................................................... 114
Opdracht van het Hof van Cassatie ............................................................................................................................. 114
Ontvankelijkheid van het cassatieberoep ................................................................................................................... 115
A. De verplichte tussenkomst van een advocaat bij het Hof van Cassatie in burgerlijke zaken ................... 115
B. Tegen welke beslissingen kan cassatieberoep worden ingesteld? ........................................................... 115
D. Eindbeslissingen .................................................................................................................................... 115
E. In laatste aanleg gewezen ..................................................................................................................... 115
F. Door Belgische rechtsmachten ............................................................................................................. 116
G. ‘Pourvoi sur pourvoi ne vaut’................................................................................................................ 116
C. Door wie en tegen wie kan cassatieberoep worden ingesteld? ............................................................... 116
2. Tegen wie kan of moet cassatieberoep worden ingesteld? ..................................................................... 116
termijnen ..................................................................................................................................................................... 116
Vorm van het cassatieberoep ..................................................................................................................................... 117
Cassatiemiddelen ........................................................................................................................................................ 117
de vernietiging............................................................................................................................................................. 118
de omvang van de vernietiging .......................................................................................................................... 118
de gevolgen van de vernietiging ........................................................................................................................ 119
Gevolgen van de vernietiging wat betreft reeds genomen uitvoeringsmaatregelen ....................................... 120
2. derdenverzet ......................................................................................................................................... 120

, 3. Herroeping van het gewijsde ................................................................................................................ 121

TITEL XII. HET EXECUTIERECHT ................................................................................................................ 122

HOOFDSTUK 1: INLEIDING .......................................................................................................................... 122
rechtstreekse executie .................................................................................................................................. 123
uitvoerbare titel ............................................................................................................................................ 123
Voorwaarde voor tenuitvoerlegging ............................................................................................................. 124
bijkomende beschermingsmaatregelen ....................................................................................................... 124
HOOFDSTUK 2: VOORLOPIGE TENUITVOERLEGGING ........................................................................................... 124
HOOFDSTUK 3: BESLAG ............................................................................................................................. 125
HOOFDSTUK 4: BESLAGRECHTER .................................................................................................................. 126
HOOFDSTUK 5: BESLAGBAARHEID - VOOR BESLAG VATBARE GOEDEREN ................................................................. 127
Beperkingen op de beslagbaarheid .............................................................................................................. 127
1. Onbeslagbare goederen door hun aard ............................................................................................................. 128
2. Wettelijke bescherming van noodzakelijke goederen (art. 1408 Ger.W.) ........................................................ 128
procedure bij betwisting .................................................................................................................................... 128
3. Bescherming van loon en inkomsten ................................................................................................................. 128
uitzondering: alimentatieschulden .................................................................................................................... 129
4. Bescherming van de gezinswoning van de zelfstandige .................................................................................... 129
5. Onbeslagbaarheid van overheidsgoederen ....................................................................................................... 129
HOOFDSTUK 6: BEWAREND BESLAG .............................................................................................................. 129
begrip en voorwaarden ................................................................................................................................ 129
1. Zekere, vaststaande en opeisbare schuldvordering .......................................................................................... 130
2. Urgentie of hoogdringendheid........................................................................................................................... 130
3. Rechterlijke toelating ......................................................................................................................................... 131
procedure ...................................................................................................................................................... 131
Gevolgen van het bewarend beslag ............................................................................................................. 131
soorten .......................................................................................................................................................... 132
1. Bewarend beslag op roerend goed .................................................................................................................... 132
Vermoeden van eigendom ................................................................................................................................. 132
Procedure ........................................................................................................................................................... 132
Bijzondere gevallen ............................................................................................................................................ 132
2. Bewarend beslag op onroerend goed ................................................................................................................ 132
Procedure en vereisten ...................................................................................................................................... 133
Uitvoering en publiciteit ..................................................................................................................................... 133
Samenloop van beslagen.................................................................................................................................... 133
3. uitvoerend beslag ............................................................................................................................................... 133
procedure ........................................................................................................................................................... 134
uitvoerend beslag op roerende goederen ......................................................................................................... 135
Uitvoerend beslag op onroerende goederen..................................................................................................... 135
4. beslag onder derden .......................................................................................................................................... 137
Bewarend beslag onder derden ......................................................................................................................... 138
Uitvoerend beslag onder derden ....................................................................................................................... 138
Voor de onbeschikbaarheid en de verplichtingen van de derde-beslagene gelden dezelfde regels als bij
bewarend derdenbeslag: ................................................................................................................................... 139
Het beslag moet binnen 8 dagen worden aangezegd aan de schuldenaar (art. 1539 Ger.W.). Vanaf die
aanzegging heeft hij 15 dagen om verzet aan te tekenen bij de beslagrechter via dagvaarding van de
beslaglegger. Die dagvaarding moet ook aan de derde-beslagene worden aangezegd. De beslissing van de
beslagrechter moet eveneens aan de derde worden betekend........................................................................ 139
kantonnement .............................................................................................................................................. 139
bij bewarend beslag .................................................................................................................................................... 139
bij uitvoerend beslag ................................................................................................................................................... 140
Minnelijk kantonnement ............................................................................................................................................. 141

, HOOFDSTUK 7: DE DWANGSOM................................................................................................................... 141
Dwangsomrechter ........................................................................................................................................ 142
Verbeurte ...................................................................................................................................................... 142

EXAMENVRAGEN.................................................................................................................................... 144

VRAAG 1 ............................................................................................................................................... 144
VRAAG 2 ............................................................................................................................................... 144
VRAAG 3 ............................................................................................................................................... 144
VRAAG 4 ............................................................................................................................................... 144
VRAAG 5 ............................................................................................................................................... 145
VRAAG 6 ............................................................................................................................................... 145
VRAAG 7 ............................................................................................................................................... 145
VRAAG 8 ............................................................................................................................................... 145
VRAAG 9 ............................................................................................................................................... 146
VRAAG 10 ............................................................................................................................................. 146

, TITEL I. HERHALING

HOOFDSTUK 1: GEDINGSREGELS
Gedingregels, ook wel procesregels genoemd, maken deel uit van het gerechtelijk recht en beheersen in
belangrijke mate het verloop van het geding. Het gaat om vooraf bij wet vastgestelde procesnormen die
betrekking hebben op vormvoorschriften, tijdsafspraken (termijnen) en loyaliteitsregels. De rechter ziet in de
regel toe op de naleving van deze regels en kan, indien nodig, sancties opleggen, met eerbiediging van het
legaliteitsbeginsel (art. 860 Ger.W.), het legitimiteitsbeginsel (art. 861 Ger.W.) en het proportionaliteits- of
evenredigheidsbeginsel.

Binnen de gedingregels worden voornamelijk 2 grote categorieën onderscheiden:

− De vormvoorschriften;
− De tijdsafspraken of termijnen.

VORMVOORSCHRIFTEN
Vormvoorschriften bepalen de wijze waarop proceshandelingen moeten worden gesteld. In beginsel is een
proceshandeling slechts rechtsgeldig wanneer zij voldoet aan de wettelijk voorgeschreven vereisten. Het
Gerechtelijk Wetboek bevat talrijke bepalingen die deze vormvereisten vastleggen. Zo bepalen de art. 43 en 45
Ger.W. de verplichte vermeldingen van gerechtsdeurwaardersexploten, terwijl art. 702 Ger.W. de vereiste
vermeldingen van een dagvaardingsexploot opsomt. Ook de wijze van betekening is strikt gereglementeerd (art.
32 e.v. Ger.W.).

Daarnaast bevat het Gerechtelijk Wetboek vormvereisten voor eenzijdige en contradictoire verzoekschriften
(art. 1026 en 1034ter Ger.W.), voor vonnissen (art. 780 Ger.W.) en voor de akte van hoger beroep (art. 1057
Ger.W.). Slechts bij hoge uitzondering is een proceshandeling nagenoeg vormloos.

TIJDSAFSPRAKEN
Naast vormvoorschriften spelen ook tijdsafspraken of termijnen een centrale rol in het geding. Het geding is bij
uitstek een tijdsgebonden gebeuren en het naleven van termijnen vormt de basis van een ordelijke
procesvoering. De wetgever voorziet in een ruime catalogus van tijdsafspraken, uitgedrukt in uren, dagen,
maanden en jaren, maar ook via formuleringen zoals “uiterlijk”, “ten minste”, “binnen”, “dadelijk”, “onverwijld”
of “terstond”. Ook bepalingen die vereisen dat een handeling vóór een ander middel of in een bepaalde conclusie
wordt gesteld, houden een tijdsbepaling in.

In beginsel bepaalt enkel de wetgever de termijnen waaraan proceshandelingen zijn onderworpen. De rechter
en de procespartijen mogen slechts uitzonderlijk zelf termijnen vaststellen (art. 49 Ger.W.). De wet maakt een
onderscheid tussen minimum- of wachttermijnen en maximum- of vervaltermijnen.
Wachttermijnen gaan het stellen van een proceshandeling vooraf en beogen onder meer de bescherming van
het recht van verdediging, zoals de dagvaardings- of verschijningstermijn.

Vervaltermijnen daarentegen bepalen de uiterste termijn waarbinnen een proceshandeling moet worden
gesteld, vb. bij het instellen van een rechtsmiddel. Deze termijnen kunnen worden voorgeschreven op straffe
van verval, nietigheid, een specifieke sanctie of soms zonder uitdrukkelijk bepaalde sanctie (termijnen van orde).

Vervaltermijnen mogen in principe niet worden verkort of verlengd, zelfs niet met instemming van de
procespartijen (art. 50 Ger.W.). De wet voorziet evenwel in enkele uitzonderingen, zoals bij termijnen die
beginnen en verstrijken tijdens de gerechtelijke vakantie of bij partijen zonder woonplaats of verblijfplaats in
België. Daarnaast kan overmacht aanleiding geven tot een verlenging van vervaltermijnen, voor zover sprake is
van een onvoorzienbare en onweerstaanbare gebeurtenis die niet aan de procespartij kan worden toegerekend.
Voor termijnen die niet op straffe van verval zijn bepaald, kan de rechter onder de voorwaarden van art. 51
Ger.W. wel een verkorting of verlenging toestaan.


10