Samenvatting staatsrecht
Deel 1: Basisbeginselen van de
Grondwet
Grondwet
1. Wat is een grondwet?
● Functies:
○ Fundament/juridische van de rechtsorde
○ Hoogste en belangrijkste nationale norm (boven gewone wetten)
○ Organisatie van de machten
○ Bescherming van grondrechten /fundamentele rechten van burgers
○ De inhoud weerspiegelt vaak de politieke en maatschappelijke
geschiedenis
● Kenmerken:
○ Algemene regels, vaak abstract → ruimte voor verdere interpretatie
via andere regels, rechtspraak, grondwettelijke beginselen en
gewoonten.
○ Momentopname → reflectie van wat op dat moment belangrijk is
○ Reactie op voorgaand regime (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden)
○ Formele grondwet vs. materiële grondwet
, ○ Levend: wordt tot leven gebracht in de rechtspraak
2. Ontstaan van de Belgische grondwet
● Historische context (1815–1830): ging vooraf aan de Belgische
onafhankelijkheid, belgië maakte deel uit van het verenigd koninkrijk der
nederlanden.
○ Verenigd Koninkrijk der Nederlanden : willem I: absolutisme = onvrede
bij de burgers
○ Verzet tegen Willem I → “monsterverbond” (katholieken +
Franstaligen)
○ Belgische Revolutie: opvoering van De Stomme van Portici → aanzet
tot opstand
○ Reeds tijdens de gevechten komt er een revolutionaire regering tot
stand: het Voorlopige Bewind - roept Belgische onafhankelijkheid uit
○ Het voorlopige bewind stelt een Nationaal Congres op →
grondwetscommissie → Belgische grondwet: 7 februari 1831
● Belangrijke kenmerken:
○ Reactie op voorgaand regime → vooruitstrevend
○ Verschillende grondwetswijzigingen ingegeven vanuit bezorgdheden
van het verleden
○ inperking koninklijke macht, ministeriële verantwoordelijkheid en
rechtelijk wettigheidstoezicht, bescherming van de taalvrijheid
○ Inperking uitvoerende macht
○ Vertrouwen in wetgevende macht
○ Toezicht door rechterlijke macht
, ○ Bescherming van grondrechten
! Belangrijk: Niet enkel de gebeurtenissen van 1830-1831 zijn belangrijk om de
Grondwet te begrijpen, ook tal van andere historische en maatschappelijke
ontwikkelingen bvb. uitbreiding van het stemrecht en de evolutie van een
nachtswakerststaat naar een sociale verzorgingsstaat zijn belangrijk.
3. De inhoud van de Belgische grondwet
● Inspiratie: Franse grondwet 1830 & 1791, de fundamentele wet van het VK
der Nederlanden van 1815 en het Engelse constitutioneel recht
● Overnemen van soortgelijke bepalingen, of er net zich tegen afzetten
● Bvb. Scheiding der machten overgenomen van de Franse Grondwet van
1791
4. Formele grondwet: gaat over de vorm/procedure
● Definitie: grondwet is aan strenge wijzigingsprocedure onderhevig. Het zorgt
ervoor dat de Grondwet en de grondrechten niet voor een eenvoudige
wijziging vatbaar zijn.
● Wanneer het gaat over de geschreven bepalingen die in de eigenlijke formele
tekst van de grondwet zelf terug te vinden zijn.
● Er is geen enkel grondwetsartikel dat niet voor herziening vatbaar kan
worden verklaard. Uitzonderingen: in oorlogstijd/wanneer Wetgevende
Kamers verhinderd zijn om samen te komen.
● Artikel 195 Gw: 3 fasen
○ Preconstituante: Koning, Kamer & Senaat
- huidig parlement beslist welke artikelen herzienbaar zijn
- Stelt herzieningsverklaring op met aangeduide
grondwetsartikelen
○ Verkiezingen: ontbinding parlement → kiezer beslist
○ Constituante: nieuwe parlement legt herziening vast, 2/3e
meerderheid vereist, gebonden aan herzieningsverklaring
, ● Mogelijkheden om af te wijken van de strenge procedure in art. 195 Gw:
1. Impliciete wijzigingen: bv. art. 30 + art. 129 §1 Gw
-
- Door een ander grondwetsartikel dat wel voor herziening vatbaar
werd verklaard te wijzigen/in te voegen zodat de inhoud of
draagwijdte van een ander grondwetsartikel onrechtstreeks ook wordt
gewijzigd.
- in strijd met de grondwet , maar toegelaten omdat geen enkel
rechtscollege bevoegd is om uitspraak te doen.
2. Tijdelijke overgangsbepalingen (art. 195 Gw)
- De tweede fase (de ontbinding van het parlement) wordt
overgeslagen
3. Deconstitutionalising
- Een regel of wet die eerst in de grondwet stond, wordt eruit
gehaald en verandert in een gewone wet.
- Waarom? Omdat gewone wetten makkelijker aangepast of veranderd
kunnen worden dan grondwetsartikelen.
○ Vlinderakkoord (6e staatshervorming):
■ Deconstitutionalisering: regel uit grondwet → gewone wet →
makkelijker wijzigbaar
■ Bijzondere wetten (BWHI) = verlengstuk van de grondwet
■ Coördinatie van grondwet mogelijk → ordenen zonder inhoud
te wijzigen
De coördinatie van de grondwet
● Belgische grondwet heeft geen preambule
Deel 1: Basisbeginselen van de
Grondwet
Grondwet
1. Wat is een grondwet?
● Functies:
○ Fundament/juridische van de rechtsorde
○ Hoogste en belangrijkste nationale norm (boven gewone wetten)
○ Organisatie van de machten
○ Bescherming van grondrechten /fundamentele rechten van burgers
○ De inhoud weerspiegelt vaak de politieke en maatschappelijke
geschiedenis
● Kenmerken:
○ Algemene regels, vaak abstract → ruimte voor verdere interpretatie
via andere regels, rechtspraak, grondwettelijke beginselen en
gewoonten.
○ Momentopname → reflectie van wat op dat moment belangrijk is
○ Reactie op voorgaand regime (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden)
○ Formele grondwet vs. materiële grondwet
, ○ Levend: wordt tot leven gebracht in de rechtspraak
2. Ontstaan van de Belgische grondwet
● Historische context (1815–1830): ging vooraf aan de Belgische
onafhankelijkheid, belgië maakte deel uit van het verenigd koninkrijk der
nederlanden.
○ Verenigd Koninkrijk der Nederlanden : willem I: absolutisme = onvrede
bij de burgers
○ Verzet tegen Willem I → “monsterverbond” (katholieken +
Franstaligen)
○ Belgische Revolutie: opvoering van De Stomme van Portici → aanzet
tot opstand
○ Reeds tijdens de gevechten komt er een revolutionaire regering tot
stand: het Voorlopige Bewind - roept Belgische onafhankelijkheid uit
○ Het voorlopige bewind stelt een Nationaal Congres op →
grondwetscommissie → Belgische grondwet: 7 februari 1831
● Belangrijke kenmerken:
○ Reactie op voorgaand regime → vooruitstrevend
○ Verschillende grondwetswijzigingen ingegeven vanuit bezorgdheden
van het verleden
○ inperking koninklijke macht, ministeriële verantwoordelijkheid en
rechtelijk wettigheidstoezicht, bescherming van de taalvrijheid
○ Inperking uitvoerende macht
○ Vertrouwen in wetgevende macht
○ Toezicht door rechterlijke macht
, ○ Bescherming van grondrechten
! Belangrijk: Niet enkel de gebeurtenissen van 1830-1831 zijn belangrijk om de
Grondwet te begrijpen, ook tal van andere historische en maatschappelijke
ontwikkelingen bvb. uitbreiding van het stemrecht en de evolutie van een
nachtswakerststaat naar een sociale verzorgingsstaat zijn belangrijk.
3. De inhoud van de Belgische grondwet
● Inspiratie: Franse grondwet 1830 & 1791, de fundamentele wet van het VK
der Nederlanden van 1815 en het Engelse constitutioneel recht
● Overnemen van soortgelijke bepalingen, of er net zich tegen afzetten
● Bvb. Scheiding der machten overgenomen van de Franse Grondwet van
1791
4. Formele grondwet: gaat over de vorm/procedure
● Definitie: grondwet is aan strenge wijzigingsprocedure onderhevig. Het zorgt
ervoor dat de Grondwet en de grondrechten niet voor een eenvoudige
wijziging vatbaar zijn.
● Wanneer het gaat over de geschreven bepalingen die in de eigenlijke formele
tekst van de grondwet zelf terug te vinden zijn.
● Er is geen enkel grondwetsartikel dat niet voor herziening vatbaar kan
worden verklaard. Uitzonderingen: in oorlogstijd/wanneer Wetgevende
Kamers verhinderd zijn om samen te komen.
● Artikel 195 Gw: 3 fasen
○ Preconstituante: Koning, Kamer & Senaat
- huidig parlement beslist welke artikelen herzienbaar zijn
- Stelt herzieningsverklaring op met aangeduide
grondwetsartikelen
○ Verkiezingen: ontbinding parlement → kiezer beslist
○ Constituante: nieuwe parlement legt herziening vast, 2/3e
meerderheid vereist, gebonden aan herzieningsverklaring
, ● Mogelijkheden om af te wijken van de strenge procedure in art. 195 Gw:
1. Impliciete wijzigingen: bv. art. 30 + art. 129 §1 Gw
-
- Door een ander grondwetsartikel dat wel voor herziening vatbaar
werd verklaard te wijzigen/in te voegen zodat de inhoud of
draagwijdte van een ander grondwetsartikel onrechtstreeks ook wordt
gewijzigd.
- in strijd met de grondwet , maar toegelaten omdat geen enkel
rechtscollege bevoegd is om uitspraak te doen.
2. Tijdelijke overgangsbepalingen (art. 195 Gw)
- De tweede fase (de ontbinding van het parlement) wordt
overgeslagen
3. Deconstitutionalising
- Een regel of wet die eerst in de grondwet stond, wordt eruit
gehaald en verandert in een gewone wet.
- Waarom? Omdat gewone wetten makkelijker aangepast of veranderd
kunnen worden dan grondwetsartikelen.
○ Vlinderakkoord (6e staatshervorming):
■ Deconstitutionalisering: regel uit grondwet → gewone wet →
makkelijker wijzigbaar
■ Bijzondere wetten (BWHI) = verlengstuk van de grondwet
■ Coördinatie van grondwet mogelijk → ordenen zonder inhoud
te wijzigen
De coördinatie van de grondwet
● Belgische grondwet heeft geen preambule
