Virologie
H1: Inleiding
1.1. Algemene eigenschappen
Behoren niet tot de 5 klassen van Whittacker
Bouw: RNA of DNA genoom, ingesloten in eiwitomhulsel (capside)
Vermenigvuldiging:
- Altijd intracellulair → afhv cel (parasiet)
- Initiële stap = adsorptie en penetratie in cel
- Eclipse fase: virus niet opspoorbaar, replicatie genoom + eiwitcapside
- Maturatie
- Groot aantal nieuw bijgemaakte virusdeeltjes komen vrij uit cel
Afmetingen: 20-300 nm
- Uitz. Mimivirus = 400 nm = Mimicking microbe virus
Virussen = heterogene groep = verschillen onderling in:
- Morfologie
- Gastheercellen die ze kunnen infecteren
- Gevolgen infectie voor de cellen: necrose, latente infectie, tumoren, …
1.2. Morfologie virussen
Virion = volwaardig infectieus virusdeeltje dat buiten de gastheercel kristalliseerbaar is
Bouw:
- Eiwithulsel of capside: uit verschillende capsomeren + omhult het genoom
o Capside + genoom = nucleocapside
- Kan alleen voorkomen = ‘naakt’
- Kan omringd zijn door uitwendige lagen = enveloppe
1.2.1. Eenvoudige virussen: ‘naakte’ nucleocapsiden
Tabaksmozaïekvirus (TMV):
- Staafvormig
- Capside = holle eiwitcilinder uit helixvormig gerangschikte capsomeren
- Id holle buis zit RNA
Sferische virussen: Adenovirus
- Capside vormt 20-vlak (icosahedron)
- Nucleïnzuur zit in capside
1
,Virologie
1.2.2. Virussen met ‘enveloppe’
Bvb Influenza virus (griep)
Nucleocapside omringd door membraan uit eiwitten, koolhydraten, lipiden
- Soms hemagglutines (kunnen rbc agglutineren) en soms enzymes
- Delen van membraan vd gastheercel
1.2.3. Complexe virussen
Vb bacteriofaag, vaccinia
Fagen: capside ingewikkelder van bouw
- Kop/staart morfologie
- Kop: tvg met capside v sferische virussen (bevat
genoom)
- Staart: holle buis waardoor genoom passeert bij infectie cel
- Soms ‘pootjes’: op einde van staart draden → vasthechtingen aan gastheercel
Pokkenvirussen: DNA vormt centraal gelegen biconcave schijf, omringd door verschillende
membranen die EW en lipiden bevatten
2
,Virologie
H2: Benaming en indeling van virussen
Officiële indeling virussen: ‘International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV):
- Klasse (-virales)
o Familie (-viridae)
▪ Subfamilie (-virinae)
• Genus (-virus)
o Species (eg: tabacco mosaic virus)
Nu: Baltimore classificatie (!!):
- Klasse I: ds DNA, cyoplasmatisch gerepliceerd
o Zonder enveloppe
o Met enveloppe
- Klasse II: ssDNA, waarvan na infectie complementaire streng gesynthetiseerd wordt
o Zonder enveloppe
- Klasse III: dsRNA
o Zonder enveloppe
- Klasse IV: ss positief (sense) RNA, direct infectieus
o Zonder enveloppe
o Met enveloppe
- Klasse V: ss negatief (anti-sense) RNA, niet direct infectieus
o Zijn ook gevaarlijk, hebben enkel extra stap nodig
o Zonder enveloppe
o Met enveloppe
- Klasse VI: Retrovirussen
o Kunnen vanuit ss positief RNA na infectie dmv reverse transcriptase dsDNA vormen
- Klasse VII: dsDNA met RNA als intermediair → ook afhv reverse transcriptase
2.1. Klasse I: ds DNA
2.1.1. Zonder enveloppe
FAMILIE P APOVAVIRUSSEN
Naam: Papilloma, Polyoma, Vacuolating (SV40)
Genus vd Papillomavirussen
Genus van de Polyomavirussen
Nu: 2 aparte families: Familie Papillomaviridae en Familie Polyomaviridae
FAMILLIE PAPILLOMAVIRIDAE
Bvb. Humaan papillomavirus (HPV): wratten
- Meer dan 150 verschillende HPV’s
- Gewone huidpapilloma’s: vb. HPV1 voeten, HPV 2 handen
- Genitale papilloma’s: vb. HPV 6 en 11
- Baarmoederhalskanker: vb. HPV 16, 18, 31 en 45
3
, Virologie
FAMILIE POLYOMAVIRIDAE
Vb.
Muis polyomavirus: veroorzaakt kanker in muizen
Simian virus 40 (SV40):
- Vermenigvuldiging in apenieren, niet pathogeen, kankerverwekkend in hamsters
- In menselijke populatie verspreid via besmet polioaccin in ‘60
FAMILIE ADENOVIRIDAE
86 types bekend bij mens
Milde ziekteverschijnselen:
- Luchtweginfecties, vnl bij kinderen
- Conjunctivitis
Gebruikt om virale vaccins te maken
2.1.2. Met enveloppe
FAMILIE HERPESVIRIDAE
Opvallende eigenschap: latente aanwezigheid → recidiverende infecties (terugkerend)
Herpes Simplex I en II
- Orale en genitale herpes (koortsblazen)
- Vaccin in ontwikkeling
Varicella-Zoster: windpokken, zoster = heropflakkering (zona/gordelroos)
- Levend verzwakt virus vaccin (> 50j)
Cytomegalovirus (CMV)
- Meestal asymptomatisch, gevaarlijk tijdens zwangerschap
- Afwijking foetus:
o Gehoors- en gezichtsvermindering
o Mentale retardatie
- Nog geen vaccin
Epstein-Barr virus
- Asymptomatisch of als ‘griepje’
- Pubers, jong-volwassenen: mononucleosis infectiosa = klierkoorts = ziekte van Pfeiffer
- Geassocieerd met ontstaan lymfomen
- Geen vaccin
FAMILIE POXVIRIDAE
Variola-major: Zwarte pokken (20% mortailiteit)
Viriola-minor: Witte pokken (2% mortaliteit)
- Overdracht via inademing, etter van puisten (matrassen)
- Incubatie: 6-22 dagen
- 1e 4 dagen geen puisten, wel grieperig, dan pas ûisten
4
H1: Inleiding
1.1. Algemene eigenschappen
Behoren niet tot de 5 klassen van Whittacker
Bouw: RNA of DNA genoom, ingesloten in eiwitomhulsel (capside)
Vermenigvuldiging:
- Altijd intracellulair → afhv cel (parasiet)
- Initiële stap = adsorptie en penetratie in cel
- Eclipse fase: virus niet opspoorbaar, replicatie genoom + eiwitcapside
- Maturatie
- Groot aantal nieuw bijgemaakte virusdeeltjes komen vrij uit cel
Afmetingen: 20-300 nm
- Uitz. Mimivirus = 400 nm = Mimicking microbe virus
Virussen = heterogene groep = verschillen onderling in:
- Morfologie
- Gastheercellen die ze kunnen infecteren
- Gevolgen infectie voor de cellen: necrose, latente infectie, tumoren, …
1.2. Morfologie virussen
Virion = volwaardig infectieus virusdeeltje dat buiten de gastheercel kristalliseerbaar is
Bouw:
- Eiwithulsel of capside: uit verschillende capsomeren + omhult het genoom
o Capside + genoom = nucleocapside
- Kan alleen voorkomen = ‘naakt’
- Kan omringd zijn door uitwendige lagen = enveloppe
1.2.1. Eenvoudige virussen: ‘naakte’ nucleocapsiden
Tabaksmozaïekvirus (TMV):
- Staafvormig
- Capside = holle eiwitcilinder uit helixvormig gerangschikte capsomeren
- Id holle buis zit RNA
Sferische virussen: Adenovirus
- Capside vormt 20-vlak (icosahedron)
- Nucleïnzuur zit in capside
1
,Virologie
1.2.2. Virussen met ‘enveloppe’
Bvb Influenza virus (griep)
Nucleocapside omringd door membraan uit eiwitten, koolhydraten, lipiden
- Soms hemagglutines (kunnen rbc agglutineren) en soms enzymes
- Delen van membraan vd gastheercel
1.2.3. Complexe virussen
Vb bacteriofaag, vaccinia
Fagen: capside ingewikkelder van bouw
- Kop/staart morfologie
- Kop: tvg met capside v sferische virussen (bevat
genoom)
- Staart: holle buis waardoor genoom passeert bij infectie cel
- Soms ‘pootjes’: op einde van staart draden → vasthechtingen aan gastheercel
Pokkenvirussen: DNA vormt centraal gelegen biconcave schijf, omringd door verschillende
membranen die EW en lipiden bevatten
2
,Virologie
H2: Benaming en indeling van virussen
Officiële indeling virussen: ‘International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV):
- Klasse (-virales)
o Familie (-viridae)
▪ Subfamilie (-virinae)
• Genus (-virus)
o Species (eg: tabacco mosaic virus)
Nu: Baltimore classificatie (!!):
- Klasse I: ds DNA, cyoplasmatisch gerepliceerd
o Zonder enveloppe
o Met enveloppe
- Klasse II: ssDNA, waarvan na infectie complementaire streng gesynthetiseerd wordt
o Zonder enveloppe
- Klasse III: dsRNA
o Zonder enveloppe
- Klasse IV: ss positief (sense) RNA, direct infectieus
o Zonder enveloppe
o Met enveloppe
- Klasse V: ss negatief (anti-sense) RNA, niet direct infectieus
o Zijn ook gevaarlijk, hebben enkel extra stap nodig
o Zonder enveloppe
o Met enveloppe
- Klasse VI: Retrovirussen
o Kunnen vanuit ss positief RNA na infectie dmv reverse transcriptase dsDNA vormen
- Klasse VII: dsDNA met RNA als intermediair → ook afhv reverse transcriptase
2.1. Klasse I: ds DNA
2.1.1. Zonder enveloppe
FAMILIE P APOVAVIRUSSEN
Naam: Papilloma, Polyoma, Vacuolating (SV40)
Genus vd Papillomavirussen
Genus van de Polyomavirussen
Nu: 2 aparte families: Familie Papillomaviridae en Familie Polyomaviridae
FAMILLIE PAPILLOMAVIRIDAE
Bvb. Humaan papillomavirus (HPV): wratten
- Meer dan 150 verschillende HPV’s
- Gewone huidpapilloma’s: vb. HPV1 voeten, HPV 2 handen
- Genitale papilloma’s: vb. HPV 6 en 11
- Baarmoederhalskanker: vb. HPV 16, 18, 31 en 45
3
, Virologie
FAMILIE POLYOMAVIRIDAE
Vb.
Muis polyomavirus: veroorzaakt kanker in muizen
Simian virus 40 (SV40):
- Vermenigvuldiging in apenieren, niet pathogeen, kankerverwekkend in hamsters
- In menselijke populatie verspreid via besmet polioaccin in ‘60
FAMILIE ADENOVIRIDAE
86 types bekend bij mens
Milde ziekteverschijnselen:
- Luchtweginfecties, vnl bij kinderen
- Conjunctivitis
Gebruikt om virale vaccins te maken
2.1.2. Met enveloppe
FAMILIE HERPESVIRIDAE
Opvallende eigenschap: latente aanwezigheid → recidiverende infecties (terugkerend)
Herpes Simplex I en II
- Orale en genitale herpes (koortsblazen)
- Vaccin in ontwikkeling
Varicella-Zoster: windpokken, zoster = heropflakkering (zona/gordelroos)
- Levend verzwakt virus vaccin (> 50j)
Cytomegalovirus (CMV)
- Meestal asymptomatisch, gevaarlijk tijdens zwangerschap
- Afwijking foetus:
o Gehoors- en gezichtsvermindering
o Mentale retardatie
- Nog geen vaccin
Epstein-Barr virus
- Asymptomatisch of als ‘griepje’
- Pubers, jong-volwassenen: mononucleosis infectiosa = klierkoorts = ziekte van Pfeiffer
- Geassocieerd met ontstaan lymfomen
- Geen vaccin
FAMILIE POXVIRIDAE
Variola-major: Zwarte pokken (20% mortailiteit)
Viriola-minor: Witte pokken (2% mortaliteit)
- Overdracht via inademing, etter van puisten (matrassen)
- Incubatie: 6-22 dagen
- 1e 4 dagen geen puisten, wel grieperig, dan pas ûisten
4
