samenvatting verdieping in de theoretische orthopedagogie 2021

INLEIDING
INHOUDELIJKE SITUERING
 Orthopedagogiek als handelingswetenschap
o Centraal: wisselwerking theorie – praktijk (aan elkaar aftoetsen)
- Buikgevoel is belangrijk, maar altijd theoretische basis nodig, buikgevoel-
acties zijn niet altijd de correcte
o Orthopedagogiek is voortdurend in beweging
 In deze lessen: 4 ≠ visies op OS
o Modellen om naar kennis en mensen te gaan kijken (mensvisie – wereldvisie)
o Alle theorieën die wel al gezien hebben, vallen binnen 1 van die 4
o Deze invalshoek vertelt veel over hoe de HV met jou als cliënt aan de slag
gaat

4 WETENSCHAPSFILOSOFISCHE KADERS/PARADIGMA’S
Empirisch-analytisch model
 Mens als kennis
 Nomologisch, kwantitatief, statisch
 Nadruk op kennis, klaarheid, verklaren
 Professional = expert
 discrepantiemodel
 Toetsen van hypothesen
 Kennis als proces van reductionisme
 Remediëring en cognitieve ontwikkeling
 Interesse in gedrag van mensen, voorspellen, optimaliseren en bijsturen van gedrag,
…
Existentieel-fenomenologisch model
 Mens als verhaal
 Ideografisch: uniciteit van mens
 Begrijpen (van levensverhaal mens)
 Interpreteren van fenomenen
 Het subjectieve
 Zinvolle actie, zinvol handelen
 Ontmoeten van de ‘ander’
 Aanraken, zorgen voor, praten
 Mens die verhaal met zich meedraagt, kijken naar innerlijke belevingswereld (en
onbewustzijn)




1

,Postmodern-kritisch model
 Mens als gerechtigheid
 Mensenrechten
 Sociale rechtvaardigheid en structurele interventies
 Sociale vaardigheid en inclusief burgerschap
 Emancipatie en empowerment
 QoL
 Van ‘rehabilitatie en zorg’ naar ‘support’
 Loskomen van sociale structuren en instituten die nefast zijn voor ontwikkeling
 Benadrukken van sterktes en mogelijkheden ipv zwaktes
 Streven naar inclusie, belang deïnstitutionaliseren
 Kritische analyse van omgevingsfactoren ie beperkingen opleveren voor
bepaalde personen
 Professional = consultant en coach
Holistisch-integratief model
 Mens als totaliteit
 Integratief/complementair
 Geen ‘grand narrative’
 Globaliteit/holistisch
 Socio-culturele en historische context
 ‘Open mindedness’ en ‘reflective daily’
 Brengt alles beetje samen (combinatie van visies)




2

,VTO H1



MENS ALS KENNIS:
EMPIRISCH-ANALYTISCH PARADIGMA
EMPIRISCHE-ANALYTISCHE BENADERING ONDER DE LOEP

ONDERZOEK: OPVOEDEN ONDERZOCHT
 Oz: effect van + ouderschap (parental positive behaviour support) op jonge kinderen
 + ouderschap = algemene theorie  operationaliseren (vertalen) naar concrete
gedragingen ouders
o Bv. in welke mate gaan ze + gedrag van kind stimuleren, in welke mate was men sensitief voor
emoties van kind, in welke mate bekrachtigde ze kind, …
 Nagaan van gedrag van kinderen
o Bv. meer/minder gedragsproblemen, minder goed/beter doen op school, stellen ze pro-
sociaal gedrag op school? …
 Finale doel: is er verband tss die 2? = ja!
 Past binnen empirisch kader:
1. Wat OZ: Vaststellen wat werkt in praktijk zodanig dat men op basis daarvan
interventies kan ontwerpen  handelingsalternatieven creëren
2. Hoe OZ: theorie toetsen in praktijk
- Zodat we handelen kunnen baseren op getoetste kennis
- Via observaties en vragenlijsten
- Verbanden zoeken
3. Gedrag bekijken in werkelijkheid
  Getoetste kennis over feiten en verbanden, oorzaken en gevolgen moet basis
zijn voor aanpak van problemen

EMPIRISCH ANALYTISCH KADER?
 Empirisch: richt zich op concrete praktijk, opvoedingswerkelijkheid
o Ideeën en theorieën toetsen aan die praktijk
 Analytisch: uit welke elementen bestaat het?
o Opvoedingswerkelijkheid beetje bij beetje interpreteren
o  Grote theorieën (totaalvisies) vertalen naar toetsbare brokstukken die men
in empirie (praktijk) gaat aftoetsen (is dit zo of is dit niet zo?)
o Toetsing moet op systematische wijze gebeuren

Dus basispremisse:
 Wetenschappelijke kennis moet gebaseerd zijn op getoetste feiten en verbanden
en dat moet basis zijn voor aanpak van problemen
 Wetenschappelijk debat moet waardenvrij zijn
 Men gaat uit vh concrete gedrag + hoe we er verbanden in kunnen zien + hoe we
het kunnen aanpassen


3

, VTO H1




DE EMPIRISCHE CYCLUS
= onderzoekscyclus of methodologie van gedragswetenschappelijk onderzoek
Stappen
 Observatie: vertrekken vanuit het concrete/de praktijk (waarneming)
o Bv. lkr stelt vast dat leerlingen die het moeilijk hebben thuis, het vaak minder goed doen op school
 Vanuit observatie gaat men via inductie (van specifieke naar algemene) 
vertalen in algemene theorie/hypothese van maken
o Bv. Lijdt sociaal-economische status tot studiesucces?
 Via deductie: algemene omzetten naar specifieke toetsbare hypothese
o Bv. Bij lln van de 3de graad lager onderwijs: leidt minder inkomen en opleidingsniveau bij de
ouders tot minder schoolsucces?  verband?
 Toetsen in de praktijk (steekproeven via vragenlijsten, observaties, …)
 Evalueren: klopt vooropgestelde stelling of niet?
 Op basis daarvan terug verder onderzoek doen

BEDENKINGEN, GEVAREN EN KNELPUNTEN
Stelling: hv’s moeten zich enkel baseren op effectief bewezen interventies?

MEERWAARDE:
 Men vertrekt vanuit praktijk
 Richt zich op objectiviteit en generaliseerbaarheid

KNELPUNTEN EN GEVAREN, ‘EVIDENCE BEEST PRACTICE’:
Overdreven nadruk op effectiviteit en veronderstelde neutraliteit
 Oz is niet waardenvrij: men maakt bepaalde keuzes om te kijken of er verband is
 Die keuzes komen voort uit bepaalde visie, waarden, normen, …
Beperkte reflectie
 Door veronderstelling van neutraliteit  beperkt reflecteren
 Geen reflectie over wat ze willen bereiken, of keuzes ook goede keuzes zijn
 Willen zich niet bezighouden met ethische discussies
 Klakkeloos nadoen wat richtlijnen zeggen  begeleiden wordt technisch iets
Decontextualisering
 Geen aandacht voor volledige context
 Toepassen van eenvoudige oorzaak-gevolg relatie op complexe, sociale problemen
o Soms dynamiek van problemen: men vereenvoudigt dit
o Geen rekening houden met wie het kind/gezin is, elke gezin is anders
o Geen oog voor waarden en normen binnen gezin
o Wat vinden zij belangrijk? Wat zijn hun talenten, mogelijkheden en werkpunten?



4