Inleiding tot de heelkunde
Inhoudsopgave
1. Definitie/ specialisme/ geschiedenis ............................................................................................................ 3
1.1. Definitie “heelkunde” .................................................................................................................................. 3
1.2. Erkende “snijdende” disciplines .................................................................................................................. 3
1.3. Enkele chirurgische mijlpalen ...................................................................................................................... 3
2. De chirurg en zijn werk ................................................................................................................................. 4
2.1. Doel van heelkundige interventies ................................................................................................................ 4
2.2. Multidisciplinaire samenwerking .................................................................................................................. 5
2.3. Heelkundige klinische activiteiten ................................................................................................................ 5
2.4. Heelkundige houding (attitude) .................................................................................................................... 5
3. De heelkundige patiënt ................................................................................................................................ 6
3.1. Profiel van de heelkundige patiënt ................................................................................................................ 6
3.2. Heelkundig risico (pt/chirurg) ....................................................................................................................... 6
3.3. Geïnformeerde besluitvorming..................................................................................................................... 8
3.4. Diagnose van een (heelkundige) aandoening ................................................................................................ 9
4. Wondbehandeling ...................................................................................................................................... 10
5. De heelkundige ingreep .............................................................................................................................. 10
5.1. Voorbereiden en plannen vd ingreep ...........................................................................................................10
5.2. Algemene en lokale maatregelen ................................................................................................................11
5.3. Kledij in operatiekwartier ............................................................................................................................12
5.4. Personeel in OK .........................................................................................................................................12
5.5. Verblijf in OK ..............................................................................................................................................13
5.6. Operatieve ingreep: stap per stap................................................................................................................13
5.7. Bijzondere maatregelen ..............................................................................................................................16
5.8. Minimaal invasieve chirurgie .......................................................................................................................17
5.9. Chirurgische toegangswegen ......................................................................................................................20
5.10. Type ingrepen ........................................................................................................................................21
5.11. Extra info ...............................................................................................................................................21
6. Heelkundige verwikkelingen ....................................................................................................................... 22
6.1. Normaal postoperatief verblijf.....................................................................................................................22
6.2. Dagelijkse zaalronde ..................................................................................................................................22
6.3. Postoperatieve problemen .........................................................................................................................24
, 6.4. Pijn ............................................................................................................................................................26
6.5. Bloeding ....................................................................................................................................................26
6.6. Wondverwikkeling ......................................................................................................................................28
6.7. Postoperatieve koorts ................................................................................................................................29
6.8. Nausea/Braken (PONV) ..............................................................................................................................31
6.9. Ileus ..........................................................................................................................................................32
6.10. Acute maagdilatatie/ gastroparese .........................................................................................................32
6.11. Obstipatie/constipatie ...........................................................................................................................33
6.12. Diep veneuze trombose (DVT) .................................................................................................................33
6.13. Decubitus (doorligwonde) ......................................................................................................................34
6.14. Specifieke heelkundige verwikkelingen ...................................................................................................35
7. Heelkundige infecties ................................................................................................................................ 39
7.1. Infectie ......................................................................................................................................................39
7.2. Acute of chronische infectie .......................................................................................................................41
7.3. Behandeling: algemene principes ...............................................................................................................41
7.4. Heelkundige infecties .................................................................................................................................41
7.4.1. Infecties met heelkundige aandacht of behandeling (pre-op) ............................................................... 41
7.4.2. Infecties veroorzaakt door heelkundige ingreep (post-op) .................................................................... 43
, 1. Definitie/ specialisme/ geschiedenis
1.1. Definitie “heelkunde”
- Genees-, heel-, en verloskunde = academische titel die vroeger werd behaald na 7j studies gnk
- Vandaag: “De kunst om te helen” - “Heelmeester” - “Master”
o Behaald over 6j
- Chirurgie: “werken met de handen”
o (Oud-Grieks: χειρ cheir = "hand, arm" en ἐργον ergon = "werk")
- Erkend als medisch specialisme
- Aparte beroepstitel (eigen RIZIV nummer 1-xxxxx-yy-140)
- Klinische competentie
- Behandeling van medische aandoeningen dmv operatie / interventie
o (Tumoren, infecties, misvormingen, dysfuncties)
1.2. Erkende “snijdende” disciplines
Allen ontsproten uit moeder discipline “algemene” chirurgie.
Hebben nu aparte erkenning met eigen RIZIV nummer.
- “Algemene” Chirurgie (1-xxxxx-yy-140)
- Plastische / Reconstructieve Chirurgie
- Neurochirurgie
- Orthopedie
- Urologie
- Gynaecologie/Verloskunde
- Maxillo-faciale chirurgie
- Neus,- keel, en oorziekten
- Oftalmologie
- Dermatologie
Subdisciplines in de “algemene” chirurgie
- Truncus communis 3 jaar + 3 jaar hogere opleiding
- Aparte beroepstitels / bijzondere bekwaamheid / bijkomende erkenning
o Cardiale Chirurgie (hart)
o Vasculaire Chirurgie (bloedvaten)
o Thoracale Chirurgie (borstkas)
o Viscerale Chirurgie
§ Gastro-enterologische (maag-darm)
§ Hepato-biliaire (lever-galblaas-pancreas)
o Traumatologie (trauma)
o Oncologische Chirurgie (weke delen tumoren)
o Endocrinologische Chirurgie ((bij-)schildklier-bijnier)
o Senologische Chirurgie (borst)
o Bariatrische/Metabole Chirurgie (obesitas)
o Pediatrische Chirurgie (kinderen)
1.3. Enkele chirurgische mijlpalen
- 1846: William Morton: ether narcose & John Warren: ingreep
o Eerste ingreep onder ether inhalatie narcose
o Ether dome in MGH, Boston = operatiezaal die je nog steeds kan bezichtigen als museum
- 1867: Joseph Lister: asepsie carbolzuur
o Ontsmetting, voorloper van een steriel veld
o Tegen infecties die mogelijks kunnen binnendringen bij een operatie
- 1886: Ernst von Bergmann: stoomsterilisatie
o Sterilisatie van instrumenten
- 1907: Karl Landsteiner: bloedgroepen en -transfusie
, o Ter compensatie van het bloedverlies, aangezien grotere en grotere ingrepen mogelijk waren
- 1912: Alexis Carrel: directe vaatanastomose
o Meer en meer ingewikkelde ingrepen mogelijk, met uiteindelijk de transplantaties
- 1913: William Halsted: chirurgische handschoenen (rubber)
o Zijn operatie assistente (Caroline Hampton) had dermatitis aan haar handen door de reiniging van
intstrumenten waardoor ze niet meer kon meewerken -> Halsted wilde niet dat ze ophield dus hij heeft
haar handen in gips gegoten
o De gipsafdrukken werden opgestuurd naar Goodyear Rubber Company in NY met het verzoek dunne
rubberen handschoenen te maken
o Dit is ook belangrijk gebleken naar steriliteit toe
- 1954: Joseph Murray: eerste niertransplantatie (twins)
- 1963: Thomas Starzl: eerste levertransplantatie
- 1963: James Hardy: eerste longtransplantatie
- 1967: Christiaan Barnard: eerste harttransplantatie
Enkele chirurgische namen: vele chirurgen hebben tot op vandaag hun bekendheid behouden door hun naam te
verbinden aan een ingreep of een chirurgisch instrument dat ze ontwikkeld hebben
- T. Billroth (1829-1894), Wenen: gastrectomie
- R. Nissen (1896-1981), Zurich: antireflux operatie
- R. Belsey (1910-2007), Bristol: antirefluxoperatie
- E. Kocher (1841-1917), Wenen: maneuver, incisie, klem
- C. Price-Thomas (1893-1973), Londen: ribspreider
- E. Finochietto (1881-1948), Buenos Aires: ribspreider
- M. Debakey (1908-2008), Houston: pincet, aortadissectie
- William and Charles Mayo: zware weefsel schaar
- Metzenbaum, Péan, Babcock, Farabeuf, Museux
- https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_eponymous_surgical_procedures
Enkele vlaamse leermeesters
- 13de eeuw: Jehan Yperman (leper) “Cyrurgia”
- °1514: Andreas van Wesel (Vesalius) (Leuven – Padua)
o Grondlegger van de moderne anatomie (dissecties)
- °1650: Jan Palfijn (Gent)
- °1866: Albin Lambiotte (Antwerpen)
- °1885: Albert Lacquet (Leuven)
- °1927: Jacques Gruwez (Leuven)
- °1945: Paul Broos (Leuven)
Video’s
- https://www.youtube.com/watch?v=uoeHtgHGqZA
- https://www.youtube.com/watch?v=iC3W_0RSJes
- https://www.youtube.com/watch?v=Qxx14RCxblg
2. De chirurg en zijn werk
2.1. Doel van heelkundige interventies
- Herstel van opgelopen schade (bv trauma)
- Acute levensbedreiging afwenden (bv spanningspneumothorax)
- Zorgen voor een langere levensverwachting (bv kanker - harttransplantatie)
Inhoudsopgave
1. Definitie/ specialisme/ geschiedenis ............................................................................................................ 3
1.1. Definitie “heelkunde” .................................................................................................................................. 3
1.2. Erkende “snijdende” disciplines .................................................................................................................. 3
1.3. Enkele chirurgische mijlpalen ...................................................................................................................... 3
2. De chirurg en zijn werk ................................................................................................................................. 4
2.1. Doel van heelkundige interventies ................................................................................................................ 4
2.2. Multidisciplinaire samenwerking .................................................................................................................. 5
2.3. Heelkundige klinische activiteiten ................................................................................................................ 5
2.4. Heelkundige houding (attitude) .................................................................................................................... 5
3. De heelkundige patiënt ................................................................................................................................ 6
3.1. Profiel van de heelkundige patiënt ................................................................................................................ 6
3.2. Heelkundig risico (pt/chirurg) ....................................................................................................................... 6
3.3. Geïnformeerde besluitvorming..................................................................................................................... 8
3.4. Diagnose van een (heelkundige) aandoening ................................................................................................ 9
4. Wondbehandeling ...................................................................................................................................... 10
5. De heelkundige ingreep .............................................................................................................................. 10
5.1. Voorbereiden en plannen vd ingreep ...........................................................................................................10
5.2. Algemene en lokale maatregelen ................................................................................................................11
5.3. Kledij in operatiekwartier ............................................................................................................................12
5.4. Personeel in OK .........................................................................................................................................12
5.5. Verblijf in OK ..............................................................................................................................................13
5.6. Operatieve ingreep: stap per stap................................................................................................................13
5.7. Bijzondere maatregelen ..............................................................................................................................16
5.8. Minimaal invasieve chirurgie .......................................................................................................................17
5.9. Chirurgische toegangswegen ......................................................................................................................20
5.10. Type ingrepen ........................................................................................................................................21
5.11. Extra info ...............................................................................................................................................21
6. Heelkundige verwikkelingen ....................................................................................................................... 22
6.1. Normaal postoperatief verblijf.....................................................................................................................22
6.2. Dagelijkse zaalronde ..................................................................................................................................22
6.3. Postoperatieve problemen .........................................................................................................................24
, 6.4. Pijn ............................................................................................................................................................26
6.5. Bloeding ....................................................................................................................................................26
6.6. Wondverwikkeling ......................................................................................................................................28
6.7. Postoperatieve koorts ................................................................................................................................29
6.8. Nausea/Braken (PONV) ..............................................................................................................................31
6.9. Ileus ..........................................................................................................................................................32
6.10. Acute maagdilatatie/ gastroparese .........................................................................................................32
6.11. Obstipatie/constipatie ...........................................................................................................................33
6.12. Diep veneuze trombose (DVT) .................................................................................................................33
6.13. Decubitus (doorligwonde) ......................................................................................................................34
6.14. Specifieke heelkundige verwikkelingen ...................................................................................................35
7. Heelkundige infecties ................................................................................................................................ 39
7.1. Infectie ......................................................................................................................................................39
7.2. Acute of chronische infectie .......................................................................................................................41
7.3. Behandeling: algemene principes ...............................................................................................................41
7.4. Heelkundige infecties .................................................................................................................................41
7.4.1. Infecties met heelkundige aandacht of behandeling (pre-op) ............................................................... 41
7.4.2. Infecties veroorzaakt door heelkundige ingreep (post-op) .................................................................... 43
, 1. Definitie/ specialisme/ geschiedenis
1.1. Definitie “heelkunde”
- Genees-, heel-, en verloskunde = academische titel die vroeger werd behaald na 7j studies gnk
- Vandaag: “De kunst om te helen” - “Heelmeester” - “Master”
o Behaald over 6j
- Chirurgie: “werken met de handen”
o (Oud-Grieks: χειρ cheir = "hand, arm" en ἐργον ergon = "werk")
- Erkend als medisch specialisme
- Aparte beroepstitel (eigen RIZIV nummer 1-xxxxx-yy-140)
- Klinische competentie
- Behandeling van medische aandoeningen dmv operatie / interventie
o (Tumoren, infecties, misvormingen, dysfuncties)
1.2. Erkende “snijdende” disciplines
Allen ontsproten uit moeder discipline “algemene” chirurgie.
Hebben nu aparte erkenning met eigen RIZIV nummer.
- “Algemene” Chirurgie (1-xxxxx-yy-140)
- Plastische / Reconstructieve Chirurgie
- Neurochirurgie
- Orthopedie
- Urologie
- Gynaecologie/Verloskunde
- Maxillo-faciale chirurgie
- Neus,- keel, en oorziekten
- Oftalmologie
- Dermatologie
Subdisciplines in de “algemene” chirurgie
- Truncus communis 3 jaar + 3 jaar hogere opleiding
- Aparte beroepstitels / bijzondere bekwaamheid / bijkomende erkenning
o Cardiale Chirurgie (hart)
o Vasculaire Chirurgie (bloedvaten)
o Thoracale Chirurgie (borstkas)
o Viscerale Chirurgie
§ Gastro-enterologische (maag-darm)
§ Hepato-biliaire (lever-galblaas-pancreas)
o Traumatologie (trauma)
o Oncologische Chirurgie (weke delen tumoren)
o Endocrinologische Chirurgie ((bij-)schildklier-bijnier)
o Senologische Chirurgie (borst)
o Bariatrische/Metabole Chirurgie (obesitas)
o Pediatrische Chirurgie (kinderen)
1.3. Enkele chirurgische mijlpalen
- 1846: William Morton: ether narcose & John Warren: ingreep
o Eerste ingreep onder ether inhalatie narcose
o Ether dome in MGH, Boston = operatiezaal die je nog steeds kan bezichtigen als museum
- 1867: Joseph Lister: asepsie carbolzuur
o Ontsmetting, voorloper van een steriel veld
o Tegen infecties die mogelijks kunnen binnendringen bij een operatie
- 1886: Ernst von Bergmann: stoomsterilisatie
o Sterilisatie van instrumenten
- 1907: Karl Landsteiner: bloedgroepen en -transfusie
, o Ter compensatie van het bloedverlies, aangezien grotere en grotere ingrepen mogelijk waren
- 1912: Alexis Carrel: directe vaatanastomose
o Meer en meer ingewikkelde ingrepen mogelijk, met uiteindelijk de transplantaties
- 1913: William Halsted: chirurgische handschoenen (rubber)
o Zijn operatie assistente (Caroline Hampton) had dermatitis aan haar handen door de reiniging van
intstrumenten waardoor ze niet meer kon meewerken -> Halsted wilde niet dat ze ophield dus hij heeft
haar handen in gips gegoten
o De gipsafdrukken werden opgestuurd naar Goodyear Rubber Company in NY met het verzoek dunne
rubberen handschoenen te maken
o Dit is ook belangrijk gebleken naar steriliteit toe
- 1954: Joseph Murray: eerste niertransplantatie (twins)
- 1963: Thomas Starzl: eerste levertransplantatie
- 1963: James Hardy: eerste longtransplantatie
- 1967: Christiaan Barnard: eerste harttransplantatie
Enkele chirurgische namen: vele chirurgen hebben tot op vandaag hun bekendheid behouden door hun naam te
verbinden aan een ingreep of een chirurgisch instrument dat ze ontwikkeld hebben
- T. Billroth (1829-1894), Wenen: gastrectomie
- R. Nissen (1896-1981), Zurich: antireflux operatie
- R. Belsey (1910-2007), Bristol: antirefluxoperatie
- E. Kocher (1841-1917), Wenen: maneuver, incisie, klem
- C. Price-Thomas (1893-1973), Londen: ribspreider
- E. Finochietto (1881-1948), Buenos Aires: ribspreider
- M. Debakey (1908-2008), Houston: pincet, aortadissectie
- William and Charles Mayo: zware weefsel schaar
- Metzenbaum, Péan, Babcock, Farabeuf, Museux
- https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_eponymous_surgical_procedures
Enkele vlaamse leermeesters
- 13de eeuw: Jehan Yperman (leper) “Cyrurgia”
- °1514: Andreas van Wesel (Vesalius) (Leuven – Padua)
o Grondlegger van de moderne anatomie (dissecties)
- °1650: Jan Palfijn (Gent)
- °1866: Albin Lambiotte (Antwerpen)
- °1885: Albert Lacquet (Leuven)
- °1927: Jacques Gruwez (Leuven)
- °1945: Paul Broos (Leuven)
Video’s
- https://www.youtube.com/watch?v=uoeHtgHGqZA
- https://www.youtube.com/watch?v=iC3W_0RSJes
- https://www.youtube.com/watch?v=Qxx14RCxblg
2. De chirurg en zijn werk
2.1. Doel van heelkundige interventies
- Herstel van opgelopen schade (bv trauma)
- Acute levensbedreiging afwenden (bv spanningspneumothorax)
- Zorgen voor een langere levensverwachting (bv kanker - harttransplantatie)
