College 9: Immanuel kant
Moderniteit
Kritisch idealisme (Kant)
Immanuel Kant (1724–1804)
Context
- Aufklärung
“Verlichting is het uittreden van de mens uit de onmondigheid die hij aan
zichzelf te danken heeft. Onmondigheid is het onvermogen om zich van
zijn verstand te bedienen zonder de leiding van een ander. … Sapere aude.
(Was ist Aufklärung? §1)
Pas door zelf te denken komt het subject tot autonomie en kan het zich
emanciperen.
- rede-lijkheid: op 2 vlakken actief:
o Theoretische kennis = wetenschap
Kritik der reinen Vernunft
o Redelijkheid in handelen = moraliteit
Kritik der praktischen Vernunft
- Kritisch = noodzakelijke mogelijkheidsvoorwaarden
o Het kritische ligt telkens hierin dat kant de grenzen van de
redelijkheid aftast en vraagt naar de noodzakelijke
voorwaarden die de theoretische en praktische rede
mogelijk maken.
Uitgangspunt
- rationalisme vs. empirisme
- scepticisme (causale inferentie)
o is ondraaglijk maar niet gefundeerd
- hoe is wetenschap mogelijk?
o universele en noodzakelijke ware uitspraken
hoe zijn deze uitspraken mogenlijk.
Bv: “water kookt op 100°c
Water is het subject
Predicaat is kookt op 100°
- Classificatie van uitspraken:
a priori: universeel geldig, noodzakelijk waar zonder aan de
zintuigen getoetst
, a posteriori: niet universeel of noodzakelijk waar, komt uit de
zintuigen
Analytisch: het predicaat wordt losgemaakt uit de definitie
Synthetisch: ik ken nieuwe informatie toe die niet uit de
definitie komt.
o Synthetisch a posteriori
Nieuwe informatie met betrekking tot een subject met
betrekking tot de zintuigen
Bv: de stoel buiten is nat
o Analytisch a priori
Ik haal het uit de definitie en het is universeel geldig
en noodzakelijk waar
Bv: alle vrijgezelle zijn ongehuwd
o Synthetisch a priori
Nieuwe informatie in het predicaat maar niet uit de
zintuigen en voor mij als universeel wezen universeel
waar.
Bv: water kookt op 100°C
o Analytisch a posteriori: uitgesloten
Een analytisch oordeel kan nooit a posteriori zijn.
Hoe zijn synthetische a priori-uitspraken mogelijk?
o Is het wel mogelijk kennis over de wereld te verwerven die
de empirie overstijgt?
o Kant: ze affirmeren iets nieuws en maken aanspraak op
universele geldigheid, zonder dat ze in elk afzonderlijk
geval empirisch moeten worden geverifieerd.
Descartes, Locke & Hume
Descartes Locke
Hume blaast alles op: geen zekerheden.
Moderniteit
Kritisch idealisme (Kant)
Immanuel Kant (1724–1804)
Context
- Aufklärung
“Verlichting is het uittreden van de mens uit de onmondigheid die hij aan
zichzelf te danken heeft. Onmondigheid is het onvermogen om zich van
zijn verstand te bedienen zonder de leiding van een ander. … Sapere aude.
(Was ist Aufklärung? §1)
Pas door zelf te denken komt het subject tot autonomie en kan het zich
emanciperen.
- rede-lijkheid: op 2 vlakken actief:
o Theoretische kennis = wetenschap
Kritik der reinen Vernunft
o Redelijkheid in handelen = moraliteit
Kritik der praktischen Vernunft
- Kritisch = noodzakelijke mogelijkheidsvoorwaarden
o Het kritische ligt telkens hierin dat kant de grenzen van de
redelijkheid aftast en vraagt naar de noodzakelijke
voorwaarden die de theoretische en praktische rede
mogelijk maken.
Uitgangspunt
- rationalisme vs. empirisme
- scepticisme (causale inferentie)
o is ondraaglijk maar niet gefundeerd
- hoe is wetenschap mogelijk?
o universele en noodzakelijke ware uitspraken
hoe zijn deze uitspraken mogenlijk.
Bv: “water kookt op 100°c
Water is het subject
Predicaat is kookt op 100°
- Classificatie van uitspraken:
a priori: universeel geldig, noodzakelijk waar zonder aan de
zintuigen getoetst
, a posteriori: niet universeel of noodzakelijk waar, komt uit de
zintuigen
Analytisch: het predicaat wordt losgemaakt uit de definitie
Synthetisch: ik ken nieuwe informatie toe die niet uit de
definitie komt.
o Synthetisch a posteriori
Nieuwe informatie met betrekking tot een subject met
betrekking tot de zintuigen
Bv: de stoel buiten is nat
o Analytisch a priori
Ik haal het uit de definitie en het is universeel geldig
en noodzakelijk waar
Bv: alle vrijgezelle zijn ongehuwd
o Synthetisch a priori
Nieuwe informatie in het predicaat maar niet uit de
zintuigen en voor mij als universeel wezen universeel
waar.
Bv: water kookt op 100°C
o Analytisch a posteriori: uitgesloten
Een analytisch oordeel kan nooit a posteriori zijn.
Hoe zijn synthetische a priori-uitspraken mogelijk?
o Is het wel mogelijk kennis over de wereld te verwerven die
de empirie overstijgt?
o Kant: ze affirmeren iets nieuws en maken aanspraak op
universele geldigheid, zonder dat ze in elk afzonderlijk
geval empirisch moeten worden geverifieerd.
Descartes, Locke & Hume
Descartes Locke
Hume blaast alles op: geen zekerheden.
