College 5: Augustinus
Late Oudheid
Context
- Schaalvergroting
o Hellenisme
o Romeinse Rijk
→ Kosmopolitisme
→ Ethiek
- Wetenschappelijke bloei (Alexandrië)
- Scholen (‘filosofie als een manier van leven’):
o Stoa
o Epicurisme
o Neoplatonisme
Stoa
Betekend nu kalmte
- Vroege stoa:
- Zeno van Citium (ca. 334-262 v.C.)
o Moto: ‘Leven overeenkomstig de natuur’ (leef volgend de natuur)
→Zo word je gelukkig.
▪ Rede/ logos (alles wat is is rationeel) = natuur
• Dus als je leeft via de principes v/d rationaliteit word je
gelukkig
▪ Apatheia/ passie → moeten we bannen.
• Enkel inladen met rationaliteit
→als de rede zich gaat bedwelmen door de passie, slaagt zij
er niet meer in de juiste beslissingen te nemen.
- late stoa:
- Seneca (ca. 4 v.C.-65 n.C.)
- Epictetus (50-130 n.C.)
- Marcus Aurelius (121-180 n.C.)
o ‘Enkel nastreven wat in onze macht ligt’
→je verdeelt de wereld onder in 2 zaken
Zaken waar je controle over hebt >< zaken waar je geen controle over hebt
o Als je gaat stressen over dingen waar je geen controle over hebt word je er
niet gelukkig van.
, ▪ Indifferentia: mensen die onverschillig zijn
• Kata physin: in overeenstemming met de natuur.
o Rijkdom/ gezondheid
• Para physin: niet in overeenstemming met de natuur
o Armoede/ ziekte
▪ Kosmopolitische solidariteit (oikeiôsis)
• Wat je als eigen beschouwd, daar draag je zorg voor.
= de plicht dat he diezelfde zorg verspreid tot de hele kosmos.
→de enige drijfveer van onze gehechtigheid zou moeten
bestaan in een solidariteit tussen alle redelijke wezens,
aangezien voor iedereen de sleutel tot geluk ligt in redelijkheid.
Epictetus, Encheiridion, 1
“Al wat bestaat is in twee categorieën te verdelen: de ene valt binnen ons bereik, de
andere niet. Zaken als opvattingen en neiging, verlangens en afkeer, kortom alles waarin
wij een actieve rol hebben, vallen erbinnen, maar ons lichaam, bezit, reputatie en positie
– dus alles wat niet ons eigen werk is – vallen erbuiten. De eerste groep is van nature vrij
en wordt door niets of niemand gehinderd of aan banden gelegd; maar wat buiten ons
bereik valt, bezit geen eigen kracht, is slaafs, belemmerd en steeds van anderen
afhankelijk. Stel dat je alles wat van nature slaafs is, vrij noemt, en wat van anderen is
als eigen beschouwt, houd er dan maar rekening mee dat je op verzet zult stuiten, tot je
verdriet volledig van slag zult raken en goden én mensen verwijten gaat maken. Maar
wanneer je alleen dat wat van jou is als je eigen bezit ziet en wat aan anderen toebehoort
met recht andermans eigendom noemt, zal niemand dwang op je uitoefenen en kan
geen mens je ooit dwarsbomen…”
Heel rationeel (wakker liggen van dingen waar je geen vat/controle op hebt heeft geen
nut) → word je niet gelukkig van
Epictetus, Encheiridion, 3
“Vergeet niet om, telkens als iets je fascineert, van nut is of dierbaar, even stil te staan
bij de waarde van het object. Begin maar helemaal onderop. Stel, je bent aan een potje
gehecht. Zeg dan: ‘Aan een pótje, meer niet, ben ik gehecht.’ Mocht dat ooit breken, dan
raak je niet van streek. En stel dat je je kind of je vrouw kust, dan is het: ‘Een sterveling,
meer niet, geef ik een kus.’ Komt die ooit te overlijden, dan raak je namelijk niet van
streek.”
→Kritiek op die rationalisering
Late Oudheid
Context
- Schaalvergroting
o Hellenisme
o Romeinse Rijk
→ Kosmopolitisme
→ Ethiek
- Wetenschappelijke bloei (Alexandrië)
- Scholen (‘filosofie als een manier van leven’):
o Stoa
o Epicurisme
o Neoplatonisme
Stoa
Betekend nu kalmte
- Vroege stoa:
- Zeno van Citium (ca. 334-262 v.C.)
o Moto: ‘Leven overeenkomstig de natuur’ (leef volgend de natuur)
→Zo word je gelukkig.
▪ Rede/ logos (alles wat is is rationeel) = natuur
• Dus als je leeft via de principes v/d rationaliteit word je
gelukkig
▪ Apatheia/ passie → moeten we bannen.
• Enkel inladen met rationaliteit
→als de rede zich gaat bedwelmen door de passie, slaagt zij
er niet meer in de juiste beslissingen te nemen.
- late stoa:
- Seneca (ca. 4 v.C.-65 n.C.)
- Epictetus (50-130 n.C.)
- Marcus Aurelius (121-180 n.C.)
o ‘Enkel nastreven wat in onze macht ligt’
→je verdeelt de wereld onder in 2 zaken
Zaken waar je controle over hebt >< zaken waar je geen controle over hebt
o Als je gaat stressen over dingen waar je geen controle over hebt word je er
niet gelukkig van.
, ▪ Indifferentia: mensen die onverschillig zijn
• Kata physin: in overeenstemming met de natuur.
o Rijkdom/ gezondheid
• Para physin: niet in overeenstemming met de natuur
o Armoede/ ziekte
▪ Kosmopolitische solidariteit (oikeiôsis)
• Wat je als eigen beschouwd, daar draag je zorg voor.
= de plicht dat he diezelfde zorg verspreid tot de hele kosmos.
→de enige drijfveer van onze gehechtigheid zou moeten
bestaan in een solidariteit tussen alle redelijke wezens,
aangezien voor iedereen de sleutel tot geluk ligt in redelijkheid.
Epictetus, Encheiridion, 1
“Al wat bestaat is in twee categorieën te verdelen: de ene valt binnen ons bereik, de
andere niet. Zaken als opvattingen en neiging, verlangens en afkeer, kortom alles waarin
wij een actieve rol hebben, vallen erbinnen, maar ons lichaam, bezit, reputatie en positie
– dus alles wat niet ons eigen werk is – vallen erbuiten. De eerste groep is van nature vrij
en wordt door niets of niemand gehinderd of aan banden gelegd; maar wat buiten ons
bereik valt, bezit geen eigen kracht, is slaafs, belemmerd en steeds van anderen
afhankelijk. Stel dat je alles wat van nature slaafs is, vrij noemt, en wat van anderen is
als eigen beschouwt, houd er dan maar rekening mee dat je op verzet zult stuiten, tot je
verdriet volledig van slag zult raken en goden én mensen verwijten gaat maken. Maar
wanneer je alleen dat wat van jou is als je eigen bezit ziet en wat aan anderen toebehoort
met recht andermans eigendom noemt, zal niemand dwang op je uitoefenen en kan
geen mens je ooit dwarsbomen…”
Heel rationeel (wakker liggen van dingen waar je geen vat/controle op hebt heeft geen
nut) → word je niet gelukkig van
Epictetus, Encheiridion, 3
“Vergeet niet om, telkens als iets je fascineert, van nut is of dierbaar, even stil te staan
bij de waarde van het object. Begin maar helemaal onderop. Stel, je bent aan een potje
gehecht. Zeg dan: ‘Aan een pótje, meer niet, ben ik gehecht.’ Mocht dat ooit breken, dan
raak je niet van streek. En stel dat je je kind of je vrouw kust, dan is het: ‘Een sterveling,
meer niet, geef ik een kus.’ Komt die ooit te overlijden, dan raak je namelijk niet van
streek.”
→Kritiek op die rationalisering
