ONDERZOEKSMETHODEN
HOOFDSTUK 4 – FOCUSGROEPEN, ETNOGRAFISCHE
STUDIES EN PARTICIPATIEF ONDERZOEK
FOCUSGROEPEN
Wat is een focusgroep?
= een doelgericht diepgaand groepsgesprek
Interview: via groep informatie verkrijgen
Diepte: meer gedetailleerde informatie dan bij dagelijkse interacties
Doelgericht: specifieke kwesties
Groep: bestaat uit mensen, die een interesse, ervaring enz. delen
Belangrijkste kenmerken
Moderator bepaalt agenda
De moderator faciliteert en stuurt discussie
Groepsinteractie gegevens (naturalistisch, 'uit het echte
leven')
Dynamisch en interactief
De mening van mensen is niet statisch (situationeel en
contextueel)
Deelnemers beïnvloeden elkaar
Groep = meer dan de som der delen
Individuele standpunten kunnen worden geïdentificeerd, niet
geaggregeerd
Samenstelling
- Deelnemers strategisch gekozen
- 4-8 personen (max 12)
Doel
- Impliciete “overeenkomst” dat iedereen agenda van moderator
volgt
- Niet therpateutische, soms therpautische effecten (bv. Sociale
ondersteuning)
Duur: meestal 1 moment, 1-3 uur
Wanneer gebuik je focusgroepen?
Breed begrip of overzicht
Om percepties en definities te verduidelijken
1
, Om standpunten en ervaringen te vergelijken en tegen
elkaar afzetten (niet om te categoriseren of te vergelijken)
Nieuwe ideeën genereren voor creatieve processen
Alternatieve strategieën testen (bv. TUM, gebruik van PowerPoint om
dingen uit te leggen)
Onderwerp ≠gevoelig
Mensen in vergelijkbare omstandigheden/situaties
Wanneer focusgroepen niet gebruiken?
Onderzoeken van individuele attitudes, ervaringen of besluitvorming
Verzamelen van gedetailleerd of complex feitelijk materiaal
Deelnemers = heel verschillend, hebben ongelijke status
Zeer gevoelige zaken
Met mensen die sensorische problemen hebben
Dynamiek van een groepsdiscussie
Angst overwinnen en vertrouwen opbouwen (opwarmen!)
De groepsdynamiek in fasen (Tuckman & Jenson, 1977)
- Forming: individuen kunnen gereserveerd, gespannen en
angstig zijn, en zich zorgen maken over inclusie en acceptatie
- Storming: eerste discussies ontstaan
- Norming: groepsnormen worden vastgelegd. De groep begint
samen te werken en is sterk gericht op het vinden van
gemeenschappelijke standpunten.
- Performing: de groep werkt interactief in een open discussie
over de onderzoeksonderwerpen.
Er kunnen nieuwe onderwerpen ontstaan waardoor je terug
naar de storming fase gaat
- Adjourning: de groep werkt naar een afsluiting toe en
benadrukt standpunten, of zegt dingen die ze graag nog gezegd
zouden hebbn
Het is belangrijk om als moderator mensen de tijd te geven om
afscheid te nemen (babbeltje achteraf). Ook als er spanningen
waren tijdens het groepsgesprek, zorg ervoor dat je positief
afrondt.
Leiden en fasciliteren
Toestemming opname
Gebruik introductie om
- Ijs te breken (miracle question = bv. als je kon vliegen wat zou je
dan doen)
- Informatiebasis mee te geven
- Tafelschikking (naamkaartjes) te verzorgen
2
HOOFDSTUK 4 – FOCUSGROEPEN, ETNOGRAFISCHE
STUDIES EN PARTICIPATIEF ONDERZOEK
FOCUSGROEPEN
Wat is een focusgroep?
= een doelgericht diepgaand groepsgesprek
Interview: via groep informatie verkrijgen
Diepte: meer gedetailleerde informatie dan bij dagelijkse interacties
Doelgericht: specifieke kwesties
Groep: bestaat uit mensen, die een interesse, ervaring enz. delen
Belangrijkste kenmerken
Moderator bepaalt agenda
De moderator faciliteert en stuurt discussie
Groepsinteractie gegevens (naturalistisch, 'uit het echte
leven')
Dynamisch en interactief
De mening van mensen is niet statisch (situationeel en
contextueel)
Deelnemers beïnvloeden elkaar
Groep = meer dan de som der delen
Individuele standpunten kunnen worden geïdentificeerd, niet
geaggregeerd
Samenstelling
- Deelnemers strategisch gekozen
- 4-8 personen (max 12)
Doel
- Impliciete “overeenkomst” dat iedereen agenda van moderator
volgt
- Niet therpateutische, soms therpautische effecten (bv. Sociale
ondersteuning)
Duur: meestal 1 moment, 1-3 uur
Wanneer gebuik je focusgroepen?
Breed begrip of overzicht
Om percepties en definities te verduidelijken
1
, Om standpunten en ervaringen te vergelijken en tegen
elkaar afzetten (niet om te categoriseren of te vergelijken)
Nieuwe ideeën genereren voor creatieve processen
Alternatieve strategieën testen (bv. TUM, gebruik van PowerPoint om
dingen uit te leggen)
Onderwerp ≠gevoelig
Mensen in vergelijkbare omstandigheden/situaties
Wanneer focusgroepen niet gebruiken?
Onderzoeken van individuele attitudes, ervaringen of besluitvorming
Verzamelen van gedetailleerd of complex feitelijk materiaal
Deelnemers = heel verschillend, hebben ongelijke status
Zeer gevoelige zaken
Met mensen die sensorische problemen hebben
Dynamiek van een groepsdiscussie
Angst overwinnen en vertrouwen opbouwen (opwarmen!)
De groepsdynamiek in fasen (Tuckman & Jenson, 1977)
- Forming: individuen kunnen gereserveerd, gespannen en
angstig zijn, en zich zorgen maken over inclusie en acceptatie
- Storming: eerste discussies ontstaan
- Norming: groepsnormen worden vastgelegd. De groep begint
samen te werken en is sterk gericht op het vinden van
gemeenschappelijke standpunten.
- Performing: de groep werkt interactief in een open discussie
over de onderzoeksonderwerpen.
Er kunnen nieuwe onderwerpen ontstaan waardoor je terug
naar de storming fase gaat
- Adjourning: de groep werkt naar een afsluiting toe en
benadrukt standpunten, of zegt dingen die ze graag nog gezegd
zouden hebbn
Het is belangrijk om als moderator mensen de tijd te geven om
afscheid te nemen (babbeltje achteraf). Ook als er spanningen
waren tijdens het groepsgesprek, zorg ervoor dat je positief
afrondt.
Leiden en fasciliteren
Toestemming opname
Gebruik introductie om
- Ijs te breken (miracle question = bv. als je kon vliegen wat zou je
dan doen)
- Informatiebasis mee te geven
- Tafelschikking (naamkaartjes) te verzorgen
2
