Zenuwstelsel en zintuigen – neuroanatomie
INHOUD
1. Microscopie ................................................................................................................................... 2
1.1 Mediale kant van de hersenen .................................................................................................... 2
1.2 Convexiteit van de hersenschors ................................................................................................ 5
1.3 Coronale snede van de hersenen ................................................................................................ 6
1.4 Ruggenmerg .............................................................................................................................. 8
2. Craniale zenuwen ........................................................................................................................... 9
2.1 Nervus olfactorius ..................................................................................................................... 9
2.2 Nervus opticus ........................................................................................................................ 12
2.3, 2.4, 2.6 Nervus 346 ................................................................................................................. 15
2.5 Nervus trigeminus ................................................................................................................... 22
2.7 nervus facialis ......................................................................................................................... 28
2.8a nervus vestibulo(cochlearis) .................................................................................................. 36
2.8b nervus (vestibulo)cochlearis .................................................................................................. 39
2.9 nervus glossopharyngeus ......................................................................................................... 42
2.10 nervus vagus ......................................................................................................................... 47
2.11 Nervus accessorius ............................................................................................................... 51
2.12 Nervus hypoglossus ............................................................................................................... 52
Klinisch neurologisch onderzoek van craniale zenuwen .................................................................. 55
3. Motoriek ....................................................................................................................................... 57
4. Somatosensoriek .......................................................................................................................... 62
5. Meningen ..................................................................................................................................... 66
6. Extrapyramidale tracti ................................................................................................................... 71
7. Vascularisatie ............................................................................................................................... 73
8. Basale ganglia .............................................................................................................................. 81
9. Cerebellum .................................................................................................................................. 84
10. Ventrikels ................................................................................................................................... 87
11. Autonoom zenuwstelsel .............................................................................................................. 91
12. Formatio reticularis ..................................................................................................................... 93
13. Hypothalamus ............................................................................................................................ 95
Examen.......................................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
1
, Zenuwstelsel en zintuigen – neuroanatomie
1. MICROSCOPIE
1.1 MEDIALE KANT VAN DE HERSENEN
Algemene structuur
- Hersenhemisferen worden gescheiden door fissura longitudinalis medialis
- Sulci en gyri verdelen hersenschors in functionele gebieden
Vierde ventrikel en omgeving
- Vierde ventrikel: tentvormig, gelegen tussen pons en medulla oblongata
o Dak: velum medullare superior (witte stof) en velum medullare inferior (pia mater
en tela choroidea, vlies met bloedvaten dat plexus choroideus draagt,
verantwoordelijk voor productie van hersenvocht)
- Hoogste punt van het dak: fastigium
- Voorzijde grenst aan aqueduct van Sylvius
o Verbindt 3e met 4e ventrikel
- Boven velum: vierheuvelplaat met colliculi superiores (visueel) en inferiores (auditief)
Cerebellum
- Achter vierde ventrikel, verbonden via vermis (wormvormige structuur)
- Binnenin: arbor vitae (boomvormige witte stof)
- Bedekt door cortex cerebelli
- Hersenenstam: mesencefalon, pons, medulla oblongata
Corpus callosum en commissuren
- Corpus callosum: grootste verbinding tussen hemisferen
o Onderdelen: splenium, rostrum
- Kleine commissuren:
o Commissura anterior en posterior
- Onder corpus callosum: septum pellucidum (dun vlies tussen laterale ventrikels)
Limbisch systeem
- Lymbische kwab = gyrus cinguli + gyrus parahippocampalis
- Uncus: haakvormig uiteinde van gyrus parahippocampalis
- Corpora mamillaria → vezels naar fornix → verbinding met hippocampus
- Onder fornices bevindt derde ventrikel
2
, Zenuwstelsel en zintuigen – neuroanatomie
Centrale en andere sulci
- Centrale sulcus: scheidt frontale en pariëtale kwab; scheidt motorische en sensorische
cortex; ligt voor ramus marginalis (mri)
- Sulcus cinguli: loopt boven corpus callosum; goed zichtbaar op NMR en CT
- Sulcus calcarina: in occipitale kwab, bevat primaire visuele cortex
- Gyrus cuneus: wigvormige structuur rond sulcus calcarina
- Fissura parieto-occipitalis: scheidt pariëtale en occipitale kwab
Derde ventrikel en hypothalamus
- Ligging: tussen thalamus en hypothalamus
- Belangrijke structuren:
o Thalamus: sensorische schakel
▪ Met adhasio interthalamica
o Hypothalamus: regelt autonome functies
o Foramen van Monro: verbinding naar laterale ventrikels
o Foramen van Luschka: lateraal in vierde ventrikel
o Foramen van Magendie: op middellijn van velum medullare inferior
o Commissura mediana: verbindt beide thalami (= adhasio interthalamica)
o Chiasma opticum: kruising oogzenuwen (nn. opticus)
o Commissura habenularum: verbindt habenula-kernen
o Recessus infundibularis in infundibulum van hypofyse (met neurohypofyse en
adenohypofyse)
o Recessus supraopticus boven chiasma
Habenula
- Habenula: zeer oud hersenstructuurtje, aanwezig bij alle vertebraten
- Vorm: langwerpig (Latijn: teugeltje)
- Functie:
o Controleert motivatie en speelt rol in know-do gap (je weet wat je moet doen, maar
doet het niet)
o Wordt in verband gebracht met depressie en verslaving
- Recent onderzoek toont dat het cruciale rol speelt in gedragsregulatie en
beloningssystemen
3
, Zenuwstelsel en zintuigen – neuroanatomie
Circulatie van hersenvocht via ventrikelsysteem
- Laterale ventrikels produceren ongeveer 0,5 liter hersenvocht per dag
- Hersenvocht stroomt via foramen van Monroe naar derde ventrikel
- Vervolgens gaat het via het aqueduct naar vierde ventrikel
- Vanuit vierde ventrikel verlaat vocht het ventrikelsysteem via foramen van Luschka en
foramen van Magendie
Klinische relevantie
- Centrale sulcus: belangrijk voor lokalisatie van motorische cortex bij tumoren of letsels
- Occipitale structuren: betrokken bij visuele verwerking
- Limbisch systeem en habenula: cruciaal voor geheugen, emotie en motivatie
4
INHOUD
1. Microscopie ................................................................................................................................... 2
1.1 Mediale kant van de hersenen .................................................................................................... 2
1.2 Convexiteit van de hersenschors ................................................................................................ 5
1.3 Coronale snede van de hersenen ................................................................................................ 6
1.4 Ruggenmerg .............................................................................................................................. 8
2. Craniale zenuwen ........................................................................................................................... 9
2.1 Nervus olfactorius ..................................................................................................................... 9
2.2 Nervus opticus ........................................................................................................................ 12
2.3, 2.4, 2.6 Nervus 346 ................................................................................................................. 15
2.5 Nervus trigeminus ................................................................................................................... 22
2.7 nervus facialis ......................................................................................................................... 28
2.8a nervus vestibulo(cochlearis) .................................................................................................. 36
2.8b nervus (vestibulo)cochlearis .................................................................................................. 39
2.9 nervus glossopharyngeus ......................................................................................................... 42
2.10 nervus vagus ......................................................................................................................... 47
2.11 Nervus accessorius ............................................................................................................... 51
2.12 Nervus hypoglossus ............................................................................................................... 52
Klinisch neurologisch onderzoek van craniale zenuwen .................................................................. 55
3. Motoriek ....................................................................................................................................... 57
4. Somatosensoriek .......................................................................................................................... 62
5. Meningen ..................................................................................................................................... 66
6. Extrapyramidale tracti ................................................................................................................... 71
7. Vascularisatie ............................................................................................................................... 73
8. Basale ganglia .............................................................................................................................. 81
9. Cerebellum .................................................................................................................................. 84
10. Ventrikels ................................................................................................................................... 87
11. Autonoom zenuwstelsel .............................................................................................................. 91
12. Formatio reticularis ..................................................................................................................... 93
13. Hypothalamus ............................................................................................................................ 95
Examen.......................................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
1
, Zenuwstelsel en zintuigen – neuroanatomie
1. MICROSCOPIE
1.1 MEDIALE KANT VAN DE HERSENEN
Algemene structuur
- Hersenhemisferen worden gescheiden door fissura longitudinalis medialis
- Sulci en gyri verdelen hersenschors in functionele gebieden
Vierde ventrikel en omgeving
- Vierde ventrikel: tentvormig, gelegen tussen pons en medulla oblongata
o Dak: velum medullare superior (witte stof) en velum medullare inferior (pia mater
en tela choroidea, vlies met bloedvaten dat plexus choroideus draagt,
verantwoordelijk voor productie van hersenvocht)
- Hoogste punt van het dak: fastigium
- Voorzijde grenst aan aqueduct van Sylvius
o Verbindt 3e met 4e ventrikel
- Boven velum: vierheuvelplaat met colliculi superiores (visueel) en inferiores (auditief)
Cerebellum
- Achter vierde ventrikel, verbonden via vermis (wormvormige structuur)
- Binnenin: arbor vitae (boomvormige witte stof)
- Bedekt door cortex cerebelli
- Hersenenstam: mesencefalon, pons, medulla oblongata
Corpus callosum en commissuren
- Corpus callosum: grootste verbinding tussen hemisferen
o Onderdelen: splenium, rostrum
- Kleine commissuren:
o Commissura anterior en posterior
- Onder corpus callosum: septum pellucidum (dun vlies tussen laterale ventrikels)
Limbisch systeem
- Lymbische kwab = gyrus cinguli + gyrus parahippocampalis
- Uncus: haakvormig uiteinde van gyrus parahippocampalis
- Corpora mamillaria → vezels naar fornix → verbinding met hippocampus
- Onder fornices bevindt derde ventrikel
2
, Zenuwstelsel en zintuigen – neuroanatomie
Centrale en andere sulci
- Centrale sulcus: scheidt frontale en pariëtale kwab; scheidt motorische en sensorische
cortex; ligt voor ramus marginalis (mri)
- Sulcus cinguli: loopt boven corpus callosum; goed zichtbaar op NMR en CT
- Sulcus calcarina: in occipitale kwab, bevat primaire visuele cortex
- Gyrus cuneus: wigvormige structuur rond sulcus calcarina
- Fissura parieto-occipitalis: scheidt pariëtale en occipitale kwab
Derde ventrikel en hypothalamus
- Ligging: tussen thalamus en hypothalamus
- Belangrijke structuren:
o Thalamus: sensorische schakel
▪ Met adhasio interthalamica
o Hypothalamus: regelt autonome functies
o Foramen van Monro: verbinding naar laterale ventrikels
o Foramen van Luschka: lateraal in vierde ventrikel
o Foramen van Magendie: op middellijn van velum medullare inferior
o Commissura mediana: verbindt beide thalami (= adhasio interthalamica)
o Chiasma opticum: kruising oogzenuwen (nn. opticus)
o Commissura habenularum: verbindt habenula-kernen
o Recessus infundibularis in infundibulum van hypofyse (met neurohypofyse en
adenohypofyse)
o Recessus supraopticus boven chiasma
Habenula
- Habenula: zeer oud hersenstructuurtje, aanwezig bij alle vertebraten
- Vorm: langwerpig (Latijn: teugeltje)
- Functie:
o Controleert motivatie en speelt rol in know-do gap (je weet wat je moet doen, maar
doet het niet)
o Wordt in verband gebracht met depressie en verslaving
- Recent onderzoek toont dat het cruciale rol speelt in gedragsregulatie en
beloningssystemen
3
, Zenuwstelsel en zintuigen – neuroanatomie
Circulatie van hersenvocht via ventrikelsysteem
- Laterale ventrikels produceren ongeveer 0,5 liter hersenvocht per dag
- Hersenvocht stroomt via foramen van Monroe naar derde ventrikel
- Vervolgens gaat het via het aqueduct naar vierde ventrikel
- Vanuit vierde ventrikel verlaat vocht het ventrikelsysteem via foramen van Luschka en
foramen van Magendie
Klinische relevantie
- Centrale sulcus: belangrijk voor lokalisatie van motorische cortex bij tumoren of letsels
- Occipitale structuren: betrokken bij visuele verwerking
- Limbisch systeem en habenula: cruciaal voor geheugen, emotie en motivatie
4
