Samenvatting strafrecht

Strafrecht
Hfst 1 de strafwet

1. Wat is het strafrecht?

1.1 Strafrecht is publiekrecht
 Overheid stelt bepaalde gedragingen strafbaar en bepaalt sancties
 Publiek recht want openbaar ,inisterie die persoon ter verantwoording roept
omdat hij de normen die in maatschappij gesteld zijn heeft overtreedt
bv sociaalzekerheidsrecht
 Strafrecht is niet slachtoffer tegenover verdachte, is geen partij in
strafproces
 MAAR kan zich als burgerlijke partij stellen, als die schadevergoeding eist

1.2 Welke gedragingen zijn strafbaar
 Menselijke gedragingen:
- actieve handelingen: gedragingen die op zich strafbaar gesteld is
bv slagen en verwondingen, diefstal
- nalaten om een bepaalde handeling te stellen
bv het nalaten hulp te bieden aan persoon in nood
 Gedragen die op zich niet strafbaar is, maar strafbaar wordt door ongewilde
gevolg
bv bij verkeersongeval waarbijiemand gewond geraakt en waarbij sprake
kan zijn van ernstig gebrek aan voorzichtigheid of voorzorg; zware fout (art
7 Sw)
 Dieren vallen niet onder strafrecht  eigenaar aansprakelijk getseld
 Gedragingen van rechtspersonen kunnen strafbaar zijn
o aansprakelijkheid stellen op strafbare gedragingen die intrinsiek
verband hebben met verwezelijking van voorwerp of waarneming van
zijn belangen of voor zijn rekening zijn geleegd
o dat sluit wel verantwoordelijkheid van daders niet uit (art 18 Sw)
o zowel publiek- als privaatrechtelijke rechtspersonen
 voor sommige publieke rechtspersoenen betsaan er beperkingen aan
hun verantwoordelijkheid en tegen hen volgens art 40 Sw enkel
veroordeling bij schuldverlaring kan worden uitgesproken en geen
andere straf
o wel onder toepassing van strafwet:
- maatschappen
-vernnootschappen in oprichting

1.3 Onder welke voorwaarden
 Wet bepaald voorwaarden om te zeggen of gedraging misdrijf is
 al de voorwaarden moeten aanwezig zijn om van misdrijf te spreken

, Bv valsheid in geschriften (art 451 Sw): enkel strafbaar als gepleegd met
bedrieglijk opzet of oogmerk om te schaden

1.4 in welke omstandigheden
 omstandigheden kunenn maken dat gedraging wel of niet strafbaar is
 omstandigheden kunnen maken dat straf zwaarder of milder wordt
 straffen die gegeven worden na dezelfde feiten, kunnen variëren naargelang
omstandigheden:
o gewelddaden en doodslag: niet strafbaar  wettige zelfverdedeging (art
14 Sw)
o langere straf als sprake van uitlokking (art 103 Sw)
o straf verhoogd als er verzwarende bestanddelen zijn
bv moord vanuit discriminerende drijfveer (art 99 Sw)
o foltering gepleegd door persoon met openbare functie in uitoefening van
die functie  straf van niveau hoger (art 114 Sw)
o verzwarende factoren  binnen strafniveau een hogere straf
- dader is bloedverwant
- slachtoffer is minderjarig
- gepleegd op persoon met maatschappelijke functie
- gepleegd door 2 of meer personen gezamenlijk
- met behulp van wapen
- gepleegd vanuit culturele drijfveren, gewoontes, tradities, religie of
zogenaamde ‘eer’
o andere omstandigheden die zwaarte van straf bepalen zijn:
- rechtsvaardigingsgronden
- verschoningsgronden
- poging
-samenloop
-…

1.5 tegenover welke personen
 hoedanigheid van slechtoffer en/of dader kunnen invloed hebben op misdrijf
en/of straf
o bv invloed op misdrijf: aanslag op koning, kindermoord
o bv invloed op straf: slachtoffer is minderjarig, slachtoffer tijdends
uitvoerende functie
o personen met maatschappelijke functie (magistraten, assisenjury,…) 
slachtoffer tijdens uitvoeren van hun functie  straf zwaarder (art 79)
!enkel alleen in uitvoeren van functie, niet in zijn normale hoedanigheid

1.6 sancties en/of maatregelen
 er zijn gedragingen die moreel afgekeurd worden mr niet strafbaar
bv prostitutie
 gedragingen die strafbaar zijn om orde in maatschappij te behouden

,  essentieel in strafrecht: voorschriften die op dat ogenblik in maatschappij
gelden + door overheid ingesteld en maken dat bepaalde gedragingen
aanleiding gevne aan sancties en/of maatregelen
 evolutie van straf
o repressieve vrijheidsberovende straffen (bv gevangenis)
o alternatieve straffen (bv elektronisch toezicht, werkstraf, autonome
probatie straf)
 hoofdbestraffingen is bepaalde voorwaarden naleven
o herstellende en preventieve straffen
 vrijheidsberoving moet ‘ultimum remedium’ zijn
 Elke straf moet aangepast zijn aan persoon van veroordeelde  strafniveaus
waarbinnen rechter kan werken om aangepaste straf uit te spreken

1.7 welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd en op welke manier
 Onderscheid formeel en materieel strafrecht
o Materieel strafrecht = geheel van rechtsregels die strafbare
gedragingen beschrijven en sancties die daarop van toepassing zijn
 strafwetboek en bijzondere strafwetten
 - diefstal is strafbaar
- gewelddaden tegen personen is strafbaar
- gebruik en verhandelen van illegale drukgs is strafbaar
o Formeel strafrecht (strafprocesrecht) = beschrijft wie bevoegd is om
over gedragingen te oordelen en op welke manier
 beschreven in wetboek v strafvordering
 Strafuitvoeringsrecht: naleven van straf

2 Het legaliteitsbeginsel
Art 1: legaliteitsbeginsel

 Nullum crimen sine lege, nulla poenasine lege: algemeen beginsel (art 12
en 14 Gw, art 11, §2, art 7,1 EVRM)

Nullum crimen sine lege: geen misdrijf zonder wet
 Gedraging is pas strafbaar als in wet beschreven staat
 Geeft moeilijkheden bij nieuwe misdrijven bv cybercriminaliteit
 bv zaak ‘Red Attack’: iemand brak in de computersystemen van
ministerie, en strafwet was daar niet op voorzien

Nulla poena sine lege:geen straf zonder wet
 Enkel sancties die in strafwet staan kunnen door rechter worden opgelegd
 Rechter moet binnen door strafwet opgelegde grenzen blijven
 mag niet strenger zijn dan voorzien en geen alternatieve straffen
toepassen die niet beschreven zijn in wet
 Creativiteit in hoofde van rechter is mogelijk bij voorwaarden
 bv bezoek aan auschwitz bij veroordeling voor negationistische uitspraken
(= opschorting: misdrijf gepleed maar geen straf geven, pas als men erna

, nog zo denkt eventueel dan wel)



Legaliteitsbeginsel heeft aantal gevolgen
 Bronnen van strafrecht zijn enkel terug te vinden in wet
 gewoonte geen bron van strafrecht
 Strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden
 geen ruimte voor analoge of vrije interpretatie
 Strafwet kan niet terugwerken in tijd: enkel wet die op dat ogenblik bestaat
kan toegepast worden op strafbare gedragingen
 Belgische strafwet is van toepassing op Belgische grondgebied (soms Belgen
in buitenland)
 Burger moet weten welke handelingen verboden en toegelaten zijn

3.Toepassing van strafwet in tijd: niet-retroactiviteit van strafwet
 Art 2: Toepassinh ban strafwet in tijd
 Strafwet geldt vanaf inwerkingtreding tot opheffing/ vernietiging van wet
 Gedraging kan enkel strafbaar zijn als ze op dat ogenblik strafbaar werd
gesteld door wet
 niet-retroactiviteit van strafwet: kan niet terugwerken in tijd
 Probleem: wetswijzigingen  hoe werkt de strafwet in tijd?
 Wetswijzigingen leiden tot conflicten: welke strafwet moet toegepast
worden
 2 principes
1) niet-retroactiviteit van strengere strafwet
2) retroactiviteit van mildere strafwet
 altijd in voordeel van verdachte
 Uitzonderingen waar niet-retroactiviteit niet van toepassing is
o Beveiligingsmaatregelen: mogen onmiddellijk toegepast worden, want
gaat niet om eigenlijek straffen
o Tuchtmaatregelen: zijn geen strafsancties
o Interpretatieve wetten: feiten valle onder vroegere wet, en latere
interpretatieve wet maakt vroegere wet duidelijk
o Uitleveringsverdragen: werken niet verzwarend voor bestaande sancties
o Wetten betreffende bevoegdheid en rechtspleging
o …
 Uitzonderingen regel van retroactiviteit van mildere strafwet
o Verkeersinbreuken
o Tijdelijke wetten
o …
 Samenvattend
 uitgaan van tijdstip van feiten
 minst zware straf kiezen ten gusnte van misdadiger
 beginsel van niet-retroactiviteit van strafwet geldt niet vr