SEKSUOLOGIE
Deel I: Inleiding
Wie komt naar een seksuoloog? Tieners aan start v seksuele ontwikkeling, 25-30 jarigen die kinderen
willen, 40’ers die niet meer partners willen kwijtraken door hun ‘probleem’
Seksualiteit bespreken in fertiliteitscentrum is heel belangrijk!
Het plezier verdwijnt: koppel wordt verteld dat ze ‘moeten’ seks hebben als de eicellen perfect
zijn op dat moment -> soms krijgen mannen erectie problemen of is er gwn geen plezier meer
Ethische vraag: stel een koppel wilt kinderen, maar vertellen dat ze geen seks willen – moeten
we deze mensen een fertiliteitstraject laten beginnen dat betaald wordt door de
gezondheidszorg?
Een verpleegster komt kamer binnen in revalidatiecentrum bij man met ruggenmergletsel dat aan het
masturberen is
Man is functies aan het testen van zijn letsel – maar zit ook al maanden vast in een centrum
zonder privacy en intimiteit, dus is het best normaal dat hij dit doet?
Vrouw van middelbare leeftijd met diabetes gebruikt een crème voor glijmiddel door schaamte van het
niet durven aankopen vh glijmiddel, waardoor ze pijn had bij het vrijen
Mensen zoeken naar oplossingen die passen binnen hun cultuur en context – maar soms zijn
het geen goede oplossingen
Na een prostatectomie komt een koppel in de 70j langs om te spreken over wegvallen van seks door
erectieverlies: prostaat is gelinkt aan erectie, penetratie wordt gelinkt aan seks en dus valt het weg
Een man met een depressie die antidepressiva (SSRI) pakt, klaagt over het feit dat hij heel veel moeite
heeft met klaarkomen
Afweging maken: hoe goed werkt de SSRI tegenover de depressie, maar hvl van het seksleven
wilt de persoon opgeven?
Vragen over seksualiteit worden dus gesteld in allerlei contexten en door personen v allerlei leeftijden
– het is altijd de moeite waard om seksualiteit te bevragen en mee te nemen in begeleiding!
Definitie van Seksualiteit/Seksuologie
Als je “seksualiteit” hoort, waaraan denk je dan? Waarmee is seksualiteit gerelateerd?
Veelgenoemde woorden gerelateerd aan seks en seksualiteit kunnen opgesplitst worden in vier hokjes:
Liefde, relatie, vertrouwen, Masturbatie, vrijen, stimulatie, voorspel,
voorkeur/aantrekking, genot, passie, libido pornografie kijken, fetishes, grenzen stellen
Klaarkomen, voortplanting, geslachtsdelen, Media, recht, seksuele opvoeding, religie,
anticonceptie, dopamine gezondheid
Seksualiteit heeft dus vier verschillende dimensies:
Vak 1 (links boven): psychologische aspecten, gevoelens
Vak 2 (links onder): biologische aspecten
Vak 3 (rechts boven): handelingen, gedrag
Vak 4 (rechts onder): cultuur, maatschappij
1
,Seksualiteit is maw biopsychosociaal bepaald, maar cultuur staat bovenaan deze aspecten:
Cultuur bepaalt hoe we kijken naar de andere drie aspecten: de eerste twee woorden die
genoemd werden in de aula waren liefde en relatie, omdat in onze cultuur er veel waarde
wordt gehecht aan seks in context van relatie en liefde
Bowlby’s hechtingstheorie maakte het idee v hechting en intimiteit in context v relaties
belangrijker – daarom de monogame cultuur
Cultuur bepaalt ook hoe en welke woorden in de aula werden genoemd -> cultuur bepaalt
gedrag
Cultuur heeft een impact op biologie: in sommige Afrikaanse culturen wordt er een feest
gegeven als een jong meisje voor het eerst menstrueert waardoor er een totaal andere
betekenis gegeven wordt aan vruchtbaarheid (huwelijk, bruidschat, kinderen, vrouw worden)
dan hier in België
Klinische seksuologie houdt dus rekening met de vier aspecten: korte relatie met een arts, psycholoog.
Seksuologen vragen naar belevingen, gedrag, lichamelijke ervaring en culturele context. Maar ook
klinische seksuologen hebben achtergrond in biologie om juist die betekenisgevingen te kunnen
koppelen aan bv de woorden van de arts
Etymologie van seks(e):
Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen
Engels – sex
o 1382 = personen van een bepaald geslacht
o 1526 = eigenschap man of vrouw te zijn
o 1929 = geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
o 1950 = gender - mannen en vrouwen (heden: meer diversiteit)
o sex - seksueel gedrag en aantrekking tot anderen (diversiteit)
Nederlands
o Sekse = biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks = gedrag en emoties (opwinding), aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt
Definitie v seks(e):
Seksualiteit, het seksuele
Sekse of geslacht, biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
Seksuele omgang, geslachtsleven
Handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
Handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk opgewonden
raakt bv ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`
Etymologie van seksualiteit:
Frans – sexualité = ‘wat gebonden is aan bepaald geslacht’.
Nederlands – seksualiteit
o 1849 = geslachtelijkheid
o 1926 = geslachtsleven
o seksualiteit = bredere betekenis (alle verschijnselen m.b.t. het seksuele leven)
o verwijzingen naar emoties, gedrag(ingen), ideeën, verlangens en neigingen.
o Seksualiteit = een eufemisme voor seks (rauwer)
2
,Definitie v seksualiteit:
Manier waarop je seks ervaart, bijv. ‘niet durven praten over seksualiteit’
Iemands seksuele emoties, ideeën en gedrag
Het bredere domein van emoties, verlangens, gedragingen, etc. die breder zijn dan de louter
paradigmatische seksuele handelingen, emoties
Geslachtelijkheid, geslachtsleven, seks
Iemands seksuele gedrag en neigingen
Het totaal van verschijnselen dat betrekking heeft op het seksuele leven
Uitingen op het gebied van het geslachtsleven of de geslachtsdrift (Grote Van Dale)
Samengevat, zijn er twee soorten definities:
Seksualiteit = alle aspecten die verwijzen naar seksuele gevoelens, fantasieën of seksueel
gedrag
Seksueel gedrag (enge definitie) = masturbatie, geslachtsgemeeschap, kussen, zoenen, strelen
Seksueel gedrag (brede definitie) = flirten, romantisch diner, zich verleidelijk kleden, Playboy
lezen, surfen op het internet op zoek naar seksueel expliciet materiaal, sexting
Gedragingen die worden gedefinieerd als ‘seksueel’ variëren sterk tussen verschillende
groepen, over de tijd en tussen verschillende culturen
o Bv een kleuter met zijn hand in zijn broek is niet bewust bezig met seks zoals iemand van zeventien
o Bv repressie/afkeuring v seksualiteit in arbeidersklasse vs veel prostitutie in hogere klasse in de
Victoriaanse periode
Het woord ‘seksueel’ is afhankelijk van
o ideeën van ‘normaliteit’ over seks (obv eigen ervaringen en de tijd)
o mannelijke en vrouwelijk rolpatronen
o sociale context
o cultuur
Schandaal v Bill Clinton: betrapt tijdens orale seks met een stagiaire, maar zei dat het ‘geen seks’ was omdat het enkel oraal
was => studie ‘would you say you had sex if…’
Zonder dat de stelling ‘genitaliën’ bevat, gaat het niet echt om seks
Oraal contact en aanraking geeft meer seks aan, maar pas bij intercourse stijgen de cijfers enorm
Onze cultuur ziet snel penetratie als seks, maar als men dan bedenkt dat de partner iemand anders zou aanraken,
dan zien we het wel sneller als seks
Kinsey (jaren 30, VS):
Vragenlijsten over seksualiteit, doel om seks te onderzoeken als menselijk en natuurlijk
gedrag
Normen over seksualiteit werden dus niet gevolgd door de meeste Amerikanen na het
onderzoeken v menselijk seksueel gedrag bv premarital sex, homoseksualiteit
Vraag wat normaal en abnormaal is, is niet beantwoordbaar via biologische standaarden
Masters & Johnson:
Grondleggers seksuele responscyclus
Onderzoek naar biologische/fysiologische basis v seksualiteit = “seksuele anatomie”
3
, Er zijn vele stakeholders mbt seksualiteit: de kerk, de wet, de psychiaters…
Psychiaters hebben de macht om te stellen welke seksualiteit normaal en abnormaal is
In jaren 70 kwamen de homoseksuelen naar voren en de APA aanvaardde hun petitie dat
homoseksualiteit geen mentale stoornis meer is
Maar definitie van normale seks was ‘seks tussen man en vrouw gericht op voortplanting’
De aanvaarding ging dus tegen de kerk in => nieuwe definitie nodig: “gezonde seks = de
meeste middelen gebruikt voor seksuele gratificatie tussen instemmende volwassenen,
onafhankelijk van het geslacht van de partners”
Vandaag wordt normale seks vaker beschreven met ‘consent’, maar ook hier worden groepen
uitgesloten bv mensen met mentale achterstand of dementie
Parafilieën worden nog steeds gezien als mentale stoornis en trans personen hebben ook een
stoornis namelijk genderdysforie
Seks gedefinieerd door ‘de wet’:
Wettelijk kader bepaalt eveneens wat normaal (legaal) is op vlak van seksualiteit
Aantal seksuele gedragingen zijn ‘strafbaar’
o illegaal = niet-instemmend
parafilieën = voyeurisme, exhibitionisme, froteurisme, …
seks met jongeren < 16 jaar (ook met instemming) = strafbaar (maar bijna
altijd geseponeerd)
verkrachting
verkrachting binnen het huwelijk is nog niet lang erkend – eens
gehuwd = instemmen met alle toekomstige seks met echtgenoot
verkrachting van mannen = nog later erkend
(seksuele) aanranding
Seks gedefinieerd door ‘het maatschappelijk gezondheids-debat’:
Debat vanaf jaren 80 door AIDS epidemie
Seks behoort ‘veilig’ te zijn ter voorkoming van seksueel overdraagbare aandoeningen en
ongeplande zwangerschap
Seks = ‘seks met een condoom’
o Paradox: diegene met de SOA moet zijn verantwoordelijkheid nemen om de andere te
beschermen én vrouwen moeten zich beschermen tegen verkrachting
dus de ‘slachtoffers’ wordt verantwoordelijk gesteld voor de eigen veiligheid,
terwijl het de fout vd dader is
Seks gedefinieerd door ‘de moraal’:
Religieuze betekenis
o seks hoort thuis binnen het huwelijk
o seks kan alleen voor de voortplanting – niet voor het plezier
o verbod rond gebruik van anticonceptie
o masturbatie, orale-, anale seks en seks tijdens de menstruatie worden afgekeurd
o celibaat wordt geprezen
o seks is door God gegeven en daardoor goed, als het gedaan wordt in richting vh doel v
voortplanting
Spirituele betekenis: tantrische seks als een vorm van rituele purificatie en viering vd eenheid
vh zijn
4
Deel I: Inleiding
Wie komt naar een seksuoloog? Tieners aan start v seksuele ontwikkeling, 25-30 jarigen die kinderen
willen, 40’ers die niet meer partners willen kwijtraken door hun ‘probleem’
Seksualiteit bespreken in fertiliteitscentrum is heel belangrijk!
Het plezier verdwijnt: koppel wordt verteld dat ze ‘moeten’ seks hebben als de eicellen perfect
zijn op dat moment -> soms krijgen mannen erectie problemen of is er gwn geen plezier meer
Ethische vraag: stel een koppel wilt kinderen, maar vertellen dat ze geen seks willen – moeten
we deze mensen een fertiliteitstraject laten beginnen dat betaald wordt door de
gezondheidszorg?
Een verpleegster komt kamer binnen in revalidatiecentrum bij man met ruggenmergletsel dat aan het
masturberen is
Man is functies aan het testen van zijn letsel – maar zit ook al maanden vast in een centrum
zonder privacy en intimiteit, dus is het best normaal dat hij dit doet?
Vrouw van middelbare leeftijd met diabetes gebruikt een crème voor glijmiddel door schaamte van het
niet durven aankopen vh glijmiddel, waardoor ze pijn had bij het vrijen
Mensen zoeken naar oplossingen die passen binnen hun cultuur en context – maar soms zijn
het geen goede oplossingen
Na een prostatectomie komt een koppel in de 70j langs om te spreken over wegvallen van seks door
erectieverlies: prostaat is gelinkt aan erectie, penetratie wordt gelinkt aan seks en dus valt het weg
Een man met een depressie die antidepressiva (SSRI) pakt, klaagt over het feit dat hij heel veel moeite
heeft met klaarkomen
Afweging maken: hoe goed werkt de SSRI tegenover de depressie, maar hvl van het seksleven
wilt de persoon opgeven?
Vragen over seksualiteit worden dus gesteld in allerlei contexten en door personen v allerlei leeftijden
– het is altijd de moeite waard om seksualiteit te bevragen en mee te nemen in begeleiding!
Definitie van Seksualiteit/Seksuologie
Als je “seksualiteit” hoort, waaraan denk je dan? Waarmee is seksualiteit gerelateerd?
Veelgenoemde woorden gerelateerd aan seks en seksualiteit kunnen opgesplitst worden in vier hokjes:
Liefde, relatie, vertrouwen, Masturbatie, vrijen, stimulatie, voorspel,
voorkeur/aantrekking, genot, passie, libido pornografie kijken, fetishes, grenzen stellen
Klaarkomen, voortplanting, geslachtsdelen, Media, recht, seksuele opvoeding, religie,
anticonceptie, dopamine gezondheid
Seksualiteit heeft dus vier verschillende dimensies:
Vak 1 (links boven): psychologische aspecten, gevoelens
Vak 2 (links onder): biologische aspecten
Vak 3 (rechts boven): handelingen, gedrag
Vak 4 (rechts onder): cultuur, maatschappij
1
,Seksualiteit is maw biopsychosociaal bepaald, maar cultuur staat bovenaan deze aspecten:
Cultuur bepaalt hoe we kijken naar de andere drie aspecten: de eerste twee woorden die
genoemd werden in de aula waren liefde en relatie, omdat in onze cultuur er veel waarde
wordt gehecht aan seks in context van relatie en liefde
Bowlby’s hechtingstheorie maakte het idee v hechting en intimiteit in context v relaties
belangrijker – daarom de monogame cultuur
Cultuur bepaalt ook hoe en welke woorden in de aula werden genoemd -> cultuur bepaalt
gedrag
Cultuur heeft een impact op biologie: in sommige Afrikaanse culturen wordt er een feest
gegeven als een jong meisje voor het eerst menstrueert waardoor er een totaal andere
betekenis gegeven wordt aan vruchtbaarheid (huwelijk, bruidschat, kinderen, vrouw worden)
dan hier in België
Klinische seksuologie houdt dus rekening met de vier aspecten: korte relatie met een arts, psycholoog.
Seksuologen vragen naar belevingen, gedrag, lichamelijke ervaring en culturele context. Maar ook
klinische seksuologen hebben achtergrond in biologie om juist die betekenisgevingen te kunnen
koppelen aan bv de woorden van de arts
Etymologie van seks(e):
Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen
Engels – sex
o 1382 = personen van een bepaald geslacht
o 1526 = eigenschap man of vrouw te zijn
o 1929 = geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
o 1950 = gender - mannen en vrouwen (heden: meer diversiteit)
o sex - seksueel gedrag en aantrekking tot anderen (diversiteit)
Nederlands
o Sekse = biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks = gedrag en emoties (opwinding), aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt
Definitie v seks(e):
Seksualiteit, het seksuele
Sekse of geslacht, biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
Seksuele omgang, geslachtsleven
Handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
Handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk opgewonden
raakt bv ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`
Etymologie van seksualiteit:
Frans – sexualité = ‘wat gebonden is aan bepaald geslacht’.
Nederlands – seksualiteit
o 1849 = geslachtelijkheid
o 1926 = geslachtsleven
o seksualiteit = bredere betekenis (alle verschijnselen m.b.t. het seksuele leven)
o verwijzingen naar emoties, gedrag(ingen), ideeën, verlangens en neigingen.
o Seksualiteit = een eufemisme voor seks (rauwer)
2
,Definitie v seksualiteit:
Manier waarop je seks ervaart, bijv. ‘niet durven praten over seksualiteit’
Iemands seksuele emoties, ideeën en gedrag
Het bredere domein van emoties, verlangens, gedragingen, etc. die breder zijn dan de louter
paradigmatische seksuele handelingen, emoties
Geslachtelijkheid, geslachtsleven, seks
Iemands seksuele gedrag en neigingen
Het totaal van verschijnselen dat betrekking heeft op het seksuele leven
Uitingen op het gebied van het geslachtsleven of de geslachtsdrift (Grote Van Dale)
Samengevat, zijn er twee soorten definities:
Seksualiteit = alle aspecten die verwijzen naar seksuele gevoelens, fantasieën of seksueel
gedrag
Seksueel gedrag (enge definitie) = masturbatie, geslachtsgemeeschap, kussen, zoenen, strelen
Seksueel gedrag (brede definitie) = flirten, romantisch diner, zich verleidelijk kleden, Playboy
lezen, surfen op het internet op zoek naar seksueel expliciet materiaal, sexting
Gedragingen die worden gedefinieerd als ‘seksueel’ variëren sterk tussen verschillende
groepen, over de tijd en tussen verschillende culturen
o Bv een kleuter met zijn hand in zijn broek is niet bewust bezig met seks zoals iemand van zeventien
o Bv repressie/afkeuring v seksualiteit in arbeidersklasse vs veel prostitutie in hogere klasse in de
Victoriaanse periode
Het woord ‘seksueel’ is afhankelijk van
o ideeën van ‘normaliteit’ over seks (obv eigen ervaringen en de tijd)
o mannelijke en vrouwelijk rolpatronen
o sociale context
o cultuur
Schandaal v Bill Clinton: betrapt tijdens orale seks met een stagiaire, maar zei dat het ‘geen seks’ was omdat het enkel oraal
was => studie ‘would you say you had sex if…’
Zonder dat de stelling ‘genitaliën’ bevat, gaat het niet echt om seks
Oraal contact en aanraking geeft meer seks aan, maar pas bij intercourse stijgen de cijfers enorm
Onze cultuur ziet snel penetratie als seks, maar als men dan bedenkt dat de partner iemand anders zou aanraken,
dan zien we het wel sneller als seks
Kinsey (jaren 30, VS):
Vragenlijsten over seksualiteit, doel om seks te onderzoeken als menselijk en natuurlijk
gedrag
Normen over seksualiteit werden dus niet gevolgd door de meeste Amerikanen na het
onderzoeken v menselijk seksueel gedrag bv premarital sex, homoseksualiteit
Vraag wat normaal en abnormaal is, is niet beantwoordbaar via biologische standaarden
Masters & Johnson:
Grondleggers seksuele responscyclus
Onderzoek naar biologische/fysiologische basis v seksualiteit = “seksuele anatomie”
3
, Er zijn vele stakeholders mbt seksualiteit: de kerk, de wet, de psychiaters…
Psychiaters hebben de macht om te stellen welke seksualiteit normaal en abnormaal is
In jaren 70 kwamen de homoseksuelen naar voren en de APA aanvaardde hun petitie dat
homoseksualiteit geen mentale stoornis meer is
Maar definitie van normale seks was ‘seks tussen man en vrouw gericht op voortplanting’
De aanvaarding ging dus tegen de kerk in => nieuwe definitie nodig: “gezonde seks = de
meeste middelen gebruikt voor seksuele gratificatie tussen instemmende volwassenen,
onafhankelijk van het geslacht van de partners”
Vandaag wordt normale seks vaker beschreven met ‘consent’, maar ook hier worden groepen
uitgesloten bv mensen met mentale achterstand of dementie
Parafilieën worden nog steeds gezien als mentale stoornis en trans personen hebben ook een
stoornis namelijk genderdysforie
Seks gedefinieerd door ‘de wet’:
Wettelijk kader bepaalt eveneens wat normaal (legaal) is op vlak van seksualiteit
Aantal seksuele gedragingen zijn ‘strafbaar’
o illegaal = niet-instemmend
parafilieën = voyeurisme, exhibitionisme, froteurisme, …
seks met jongeren < 16 jaar (ook met instemming) = strafbaar (maar bijna
altijd geseponeerd)
verkrachting
verkrachting binnen het huwelijk is nog niet lang erkend – eens
gehuwd = instemmen met alle toekomstige seks met echtgenoot
verkrachting van mannen = nog later erkend
(seksuele) aanranding
Seks gedefinieerd door ‘het maatschappelijk gezondheids-debat’:
Debat vanaf jaren 80 door AIDS epidemie
Seks behoort ‘veilig’ te zijn ter voorkoming van seksueel overdraagbare aandoeningen en
ongeplande zwangerschap
Seks = ‘seks met een condoom’
o Paradox: diegene met de SOA moet zijn verantwoordelijkheid nemen om de andere te
beschermen én vrouwen moeten zich beschermen tegen verkrachting
dus de ‘slachtoffers’ wordt verantwoordelijk gesteld voor de eigen veiligheid,
terwijl het de fout vd dader is
Seks gedefinieerd door ‘de moraal’:
Religieuze betekenis
o seks hoort thuis binnen het huwelijk
o seks kan alleen voor de voortplanting – niet voor het plezier
o verbod rond gebruik van anticonceptie
o masturbatie, orale-, anale seks en seks tijdens de menstruatie worden afgekeurd
o celibaat wordt geprezen
o seks is door God gegeven en daardoor goed, als het gedaan wordt in richting vh doel v
voortplanting
Spirituele betekenis: tantrische seks als een vorm van rituele purificatie en viering vd eenheid
vh zijn
4
