H1 PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
Inleiding
De psycholoog is voor de meeste mensen een psychisch helderziende. Het is niet eenvoudig om uit
te leggen wat psychologie is, omdat elk mens verschilt en omdat er verschillende stromingen zijn
binnen de psychologie. Er is geen eenheidstheorie. De stromingen kunnen ook moeilijk met elkaar
communiceren.
Er zijn verschillende stromingen:
- Psychoanalyse
- Behaviorisme
- Humanistische psychologie
- Systeemdenken
- Cognitieve psychologie
- Evolutiepsychologie
- ….
1. Kenmerken van wetenschap
Psychologie is een wetenschap die zich bezighoudt met het menselijk gedrag, van wat ze denken
en voelen. Elk mens is zelf het onderwerp van onderzoek, dit is dan ook de sterke en zwakte van
psychologie.
Psyché = ziel en logos = rede, woord, gedachte.
Domein
o Een domein is het onderwerp van een wetenschap of discipline.
o Het algemeen domein van psychologie is de mens met zijn innerlijke psyché & gedragingen
en de interactie met de context waarin hij leefde/ leeft.
o Iedere stroming heeft een specifiek domein waarover ze kennis proberen te verwerven.
o Niet elk domein oogt wetenschappelijk.
Bv.
- Behaviorisme → observeert gedrag
- Cognitieve psychologie → problemen verklaren vanuit denkpatronen
- Systeemdenken → communicatie
- Psychoanalyse → onbewuste ( alles wat we zelf niet weten)
- …
1
,Hypothesen en theorieën
Elke wetenschap steunt op hypothese (veronderstelling) en theorieën. Een theorie is opgebouwd uit
getoetste stellingen en inzichten, bij voorkeur causale verbanden die hiërarchisch en systematisch
geordend zijn.
Een hypothese is een wetenschappelijke stelling/ veronderstelling die nog niet bewezen is. (wat
gebeurt er in de samenleving? We gaan er een hypothese over maken) Hypothesen en theorieën
hangen samen met een bepaald gebied van de werkelijkheid (domein). De overvloed aan
psychologische theorieën ondermijnt enerzijds de psychologie als een solide wetenschap en
anderzijds is er voor elk wat wils.
Bv. Hypothese over wel of niet gevaccineerde studenten
→Niet gevaccineerde studenten kunnen mensen zijn met angst, kritische kijk, invloed van de
omgeving, … = hypothese. Men gaat verband zoeken tussen variabelen en kan dit toetsen door
bijvoorbeeld een persoonlijkheidstest.
Bv. Hypothese over gamers.
→Wie veel gewelddadige games speelt is agressiever in omgang of juist niet? Men gaat er onderzoek
naar doen.
Als er bewijs is, integreren we die in een theorie.
Reductie (= vereenvoudiging van de werkelijkheid)
o Wetenschap (altijd een reductie) is een vereenvoudiging van de totale werkelijkheid
= reductionistisch.
o De kracht van de wetenschap ligt in het isoleren van deelsystemen.
• Vb. beweging van orkaan, geluid van een bel
• Vb. voor de psychologie : ruzie tussen 2 partners, angst voor falen van een examen
o We proberen het bewustzijn te verklaren door het te vertalen naar fundamentele
deelfacetten. Een reductionistische verklaring laat factoren buiten beschouwing.
Werkelijkheid: water → kan je drinken, de zee, zwemmen, douche, …
Wetenschap = H2O
Bij het beschrijven of verklaren van het bewustzijn is dit probleem van vereenvoudiging nog acuter.
VB. ‘What’s it like to be a bat?’ → dit kan nooit volledig beantwoord worden. Je blijft altijd uitgaan
van je eigen ervaringen. Wij kunnen ontdekken hoe het voelt om je te gedragen als een vleermuis,
door feiten te bekijken en het te begrijpen. Maar het gaat erom als vleermuis te weten hoe het voelt
om een vleermuis te zijn, en dat weten wij niet want we zijn het niet.
We moeten ons beperken tot de analyse van deelsystemen. Dit geldt ook voor de subjectieve en
menselijk ervaring van iets. De ene vindt iets mooi en de andere niet.
Gevolg → iedere psychologische theorie faalt als ze een individuele mens willen beschrijven en
verklaren.
2
, Intersubjectieve overeenstemming
Inter = tussen.
Intersubjectief = iets is geldig of waar voor een groep mensen onderling. Binnen elke groep is men
het onderling over eens dat een aantal teksten, stellingen, opvattingen, gebeurtenissen,… waar en
echt zijn.
Vb. God, vaccinatie, ufo’s, verzinsels over vak en leerkracht,…
Wetenschap streeft naar een intersubjectieve overeenstemming tussen degenen die zich aan
wetenschappelijke regels houden. Dus een groep onderzoekers die met een specifiek thema bezig
zijn, houden zich samen aan wetenschappelijke regels en zijn het eens met het resultaat.
Formulering
o Wetenschappelijk kennis is zo ondubbelzinnig, precies en zo nauwkeurig mogelijk
geformuleerd.
o Elke wetenschap beschikt over een vaktaal/ jargon.
• Dit geld ook bij de psychologie vb. conditionering, psychose,…
• Sommige termen zijn gemeengoed geworden vb. IQ, time-out,…
voordeel van vaktermen:
o ze zijn omschreven en maken een efficiënte communicatie mogelijk. Het is belangrijk dat
men het eens zijn over bepaalde begrippen en weten waar we het over hebben.
Ze gaan afbakenen van een vakgebied en buitenstaanders weren.
Voortgang
o Elke wetenschap evolueert, zo niet dan is deze dood.
o De evolutie en ontwikkeling van een wetenschap verloopt niet homogeen:
1) paradigma’s volgen elkaar op en zijn tijdsgebonden, de overgangen ertussen zijn bruusk.
Paradigma:
▪ een stelsel van samenhangende wetenschappelijke visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden.
▪ Het is een referentiekader dat bepaalt welke vragen belangrijk zijn en hoe men deze gaat
oplossen.
▪ We zien ook dat bepaalde paradigma’s ingeburgerd zijn in bepaalde tijdvakken.
Vb. vroeger ging men debielen, imbecielen en idioten afzonderen voor ze te genezen met
behandelingen. Nu accepteert men dat paradigma data personen met een verstandelijke
beperking recht hebben op een gelijkwaardig en inclusief leven → de wetenschap gaat vooruit
door een evolutie in de samenleving: taboes, technologie, opvoeding,…
3
, 2) Cyclische voortgang:
▪ kennis / theorie opbouwen
▪ Men vertrekt bij een concreet waargenomen feit, daardoor kan de onderzoeker een
algemeen geldende hypothese formuleren. Als uit onderzoek blijkt dat een hypothese
klopt dan wordt die geïntegreerd in een theorie, waaruit dan nieuwe onderzoeksvragen
en hypothesen voortvloeien.
▪ Onderzoek is altijd gebaseerd op visies die leven in de samenleving.
Kritisch
o Alle wetenschappen worden kritisch opgebouwd.
▪ Dit betekent dat men zich afvraagt of het feitenmateriaal geen subjectieve
vooronderstelingen en verwachtingen zijn.
▪ onderzoek wordt voorgelegd aan een wetenschappelijk forum
▪ Komt men tot een intersubjectieve overeenstemming? → de conclusie wordt
geaccepteerd binnen de wetenschap
▪ Elke psychologische stroming is een visie waarvan de theorieën en
onderzoeksresultaten door een eigen forum van psychologen goed zijn bevonden.
Inter= tussen mensen
Interrelationeel = het gaat over de relatie tussen mensen
Intersubjectief= we zijn het eens met elkaar
Intra= het gaat over één iemand
Intrapsychisch= het gaat over het individu
3. Methoden
= methodologie, zij omschrijven aan welke spelregels moet worden voldaan om tot betrouwbare
wetenschappelijke kennis te komen.
3 methoden:
- Mensenkennis
- Niet- psychometrische methoden
- Psychometrische methoden
3.1 Mensenkennis (=het aanvoelen van mensen, wat willen ze?)
o Wetenschappelijke kennis = betrouwbaar, abstract en nauwkeurig.
o Mensenkennis is niet hetzelfde als wetenschappelijke kennis.
o Mensenkennis = subjectief, waardegeladen, cultuurgebonden en niet universeel.
3.2 Niet-psychometrische methoden (examen) !!!
= methoden die geen strikte statische of cijfermatige onderbouw hebben, we hebben er geen cijfers
voor nodig, ook geen wiskundige zaken.
Observatie
= is een fundament voor de psychologie.
Participerende observatie = een specifieke manier, men gaat een persoon observeren en deelnemen
aan het proces zonder het te verstoren.
4
Inleiding
De psycholoog is voor de meeste mensen een psychisch helderziende. Het is niet eenvoudig om uit
te leggen wat psychologie is, omdat elk mens verschilt en omdat er verschillende stromingen zijn
binnen de psychologie. Er is geen eenheidstheorie. De stromingen kunnen ook moeilijk met elkaar
communiceren.
Er zijn verschillende stromingen:
- Psychoanalyse
- Behaviorisme
- Humanistische psychologie
- Systeemdenken
- Cognitieve psychologie
- Evolutiepsychologie
- ….
1. Kenmerken van wetenschap
Psychologie is een wetenschap die zich bezighoudt met het menselijk gedrag, van wat ze denken
en voelen. Elk mens is zelf het onderwerp van onderzoek, dit is dan ook de sterke en zwakte van
psychologie.
Psyché = ziel en logos = rede, woord, gedachte.
Domein
o Een domein is het onderwerp van een wetenschap of discipline.
o Het algemeen domein van psychologie is de mens met zijn innerlijke psyché & gedragingen
en de interactie met de context waarin hij leefde/ leeft.
o Iedere stroming heeft een specifiek domein waarover ze kennis proberen te verwerven.
o Niet elk domein oogt wetenschappelijk.
Bv.
- Behaviorisme → observeert gedrag
- Cognitieve psychologie → problemen verklaren vanuit denkpatronen
- Systeemdenken → communicatie
- Psychoanalyse → onbewuste ( alles wat we zelf niet weten)
- …
1
,Hypothesen en theorieën
Elke wetenschap steunt op hypothese (veronderstelling) en theorieën. Een theorie is opgebouwd uit
getoetste stellingen en inzichten, bij voorkeur causale verbanden die hiërarchisch en systematisch
geordend zijn.
Een hypothese is een wetenschappelijke stelling/ veronderstelling die nog niet bewezen is. (wat
gebeurt er in de samenleving? We gaan er een hypothese over maken) Hypothesen en theorieën
hangen samen met een bepaald gebied van de werkelijkheid (domein). De overvloed aan
psychologische theorieën ondermijnt enerzijds de psychologie als een solide wetenschap en
anderzijds is er voor elk wat wils.
Bv. Hypothese over wel of niet gevaccineerde studenten
→Niet gevaccineerde studenten kunnen mensen zijn met angst, kritische kijk, invloed van de
omgeving, … = hypothese. Men gaat verband zoeken tussen variabelen en kan dit toetsen door
bijvoorbeeld een persoonlijkheidstest.
Bv. Hypothese over gamers.
→Wie veel gewelddadige games speelt is agressiever in omgang of juist niet? Men gaat er onderzoek
naar doen.
Als er bewijs is, integreren we die in een theorie.
Reductie (= vereenvoudiging van de werkelijkheid)
o Wetenschap (altijd een reductie) is een vereenvoudiging van de totale werkelijkheid
= reductionistisch.
o De kracht van de wetenschap ligt in het isoleren van deelsystemen.
• Vb. beweging van orkaan, geluid van een bel
• Vb. voor de psychologie : ruzie tussen 2 partners, angst voor falen van een examen
o We proberen het bewustzijn te verklaren door het te vertalen naar fundamentele
deelfacetten. Een reductionistische verklaring laat factoren buiten beschouwing.
Werkelijkheid: water → kan je drinken, de zee, zwemmen, douche, …
Wetenschap = H2O
Bij het beschrijven of verklaren van het bewustzijn is dit probleem van vereenvoudiging nog acuter.
VB. ‘What’s it like to be a bat?’ → dit kan nooit volledig beantwoord worden. Je blijft altijd uitgaan
van je eigen ervaringen. Wij kunnen ontdekken hoe het voelt om je te gedragen als een vleermuis,
door feiten te bekijken en het te begrijpen. Maar het gaat erom als vleermuis te weten hoe het voelt
om een vleermuis te zijn, en dat weten wij niet want we zijn het niet.
We moeten ons beperken tot de analyse van deelsystemen. Dit geldt ook voor de subjectieve en
menselijk ervaring van iets. De ene vindt iets mooi en de andere niet.
Gevolg → iedere psychologische theorie faalt als ze een individuele mens willen beschrijven en
verklaren.
2
, Intersubjectieve overeenstemming
Inter = tussen.
Intersubjectief = iets is geldig of waar voor een groep mensen onderling. Binnen elke groep is men
het onderling over eens dat een aantal teksten, stellingen, opvattingen, gebeurtenissen,… waar en
echt zijn.
Vb. God, vaccinatie, ufo’s, verzinsels over vak en leerkracht,…
Wetenschap streeft naar een intersubjectieve overeenstemming tussen degenen die zich aan
wetenschappelijke regels houden. Dus een groep onderzoekers die met een specifiek thema bezig
zijn, houden zich samen aan wetenschappelijke regels en zijn het eens met het resultaat.
Formulering
o Wetenschappelijk kennis is zo ondubbelzinnig, precies en zo nauwkeurig mogelijk
geformuleerd.
o Elke wetenschap beschikt over een vaktaal/ jargon.
• Dit geld ook bij de psychologie vb. conditionering, psychose,…
• Sommige termen zijn gemeengoed geworden vb. IQ, time-out,…
voordeel van vaktermen:
o ze zijn omschreven en maken een efficiënte communicatie mogelijk. Het is belangrijk dat
men het eens zijn over bepaalde begrippen en weten waar we het over hebben.
Ze gaan afbakenen van een vakgebied en buitenstaanders weren.
Voortgang
o Elke wetenschap evolueert, zo niet dan is deze dood.
o De evolutie en ontwikkeling van een wetenschap verloopt niet homogeen:
1) paradigma’s volgen elkaar op en zijn tijdsgebonden, de overgangen ertussen zijn bruusk.
Paradigma:
▪ een stelsel van samenhangende wetenschappelijke visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden.
▪ Het is een referentiekader dat bepaalt welke vragen belangrijk zijn en hoe men deze gaat
oplossen.
▪ We zien ook dat bepaalde paradigma’s ingeburgerd zijn in bepaalde tijdvakken.
Vb. vroeger ging men debielen, imbecielen en idioten afzonderen voor ze te genezen met
behandelingen. Nu accepteert men dat paradigma data personen met een verstandelijke
beperking recht hebben op een gelijkwaardig en inclusief leven → de wetenschap gaat vooruit
door een evolutie in de samenleving: taboes, technologie, opvoeding,…
3
, 2) Cyclische voortgang:
▪ kennis / theorie opbouwen
▪ Men vertrekt bij een concreet waargenomen feit, daardoor kan de onderzoeker een
algemeen geldende hypothese formuleren. Als uit onderzoek blijkt dat een hypothese
klopt dan wordt die geïntegreerd in een theorie, waaruit dan nieuwe onderzoeksvragen
en hypothesen voortvloeien.
▪ Onderzoek is altijd gebaseerd op visies die leven in de samenleving.
Kritisch
o Alle wetenschappen worden kritisch opgebouwd.
▪ Dit betekent dat men zich afvraagt of het feitenmateriaal geen subjectieve
vooronderstelingen en verwachtingen zijn.
▪ onderzoek wordt voorgelegd aan een wetenschappelijk forum
▪ Komt men tot een intersubjectieve overeenstemming? → de conclusie wordt
geaccepteerd binnen de wetenschap
▪ Elke psychologische stroming is een visie waarvan de theorieën en
onderzoeksresultaten door een eigen forum van psychologen goed zijn bevonden.
Inter= tussen mensen
Interrelationeel = het gaat over de relatie tussen mensen
Intersubjectief= we zijn het eens met elkaar
Intra= het gaat over één iemand
Intrapsychisch= het gaat over het individu
3. Methoden
= methodologie, zij omschrijven aan welke spelregels moet worden voldaan om tot betrouwbare
wetenschappelijke kennis te komen.
3 methoden:
- Mensenkennis
- Niet- psychometrische methoden
- Psychometrische methoden
3.1 Mensenkennis (=het aanvoelen van mensen, wat willen ze?)
o Wetenschappelijke kennis = betrouwbaar, abstract en nauwkeurig.
o Mensenkennis is niet hetzelfde als wetenschappelijke kennis.
o Mensenkennis = subjectief, waardegeladen, cultuurgebonden en niet universeel.
3.2 Niet-psychometrische methoden (examen) !!!
= methoden die geen strikte statische of cijfermatige onderbouw hebben, we hebben er geen cijfers
voor nodig, ook geen wiskundige zaken.
Observatie
= is een fundament voor de psychologie.
Participerende observatie = een specifieke manier, men gaat een persoon observeren en deelnemen
aan het proces zonder het te verstoren.
4
