Hoorcolleges volledig uitgetypt

Filosofie college 1



De doelstelling van deze cursus is om kritisch na te denken betreft waarheid. We
analyseren in deze cursus de grondslagen van de Westerse cultuur. Het probleem van
wat waarheid is laten we historisch zien. Ons denken op vandaag steunt op het
waarheidsdenken. Het belang van definities mogen we dan ook niet onderschatten.

Voorbeeld: genocide  kritisch denken: stap terug, wat wil genocide zeggen?

Belang van interpretaties valt ook niet te onderschatten  hoe interpreteren we de
wereld rondom ons?

2de doelstelling: maatschappelijke context bewegelijk maken. Je moet kunnen bevragen
om u werk te doen door integraal te gaan denken  altijd in andere denkkaders kunnen
denken  anders dan de actuele

3de doelstelling: mensgericht denken  zaak die je gaat bevragen, zegt altijd iets over de
mens

Conflict Israël-Palestina: Westerse cultuur hanteert dubbele moraal om na te denken
over hulp voor Israël (wordt elders in vraag gesteld.

Filosofie & veiligheid: vroeger noemde men een veiligheidsprobleem, een
welzijnsprobleem. Politieke beslissingen om gevaren te bestrijden, noemt men
veiligheid. Alles is veiligheid: milieu, gezondheid, onderwijs etc. De samenleving is een
georganiseerde vorm voor helpen van de mens en wordt gedacht vanuit een
veiligheidsprobleem.

Wie beslist dat zegt iets over de mens? Wie is de mens die daarvoor zorgt?

Alle mogelijke manieren om over de werkelijkheid na te denken  zal altijd resulteren op
wie de mens is?

 Filosofische vraag
o Aard: iets vragen wat we vanzelfsprekend vinden
o Wijzigt doorheen de geschiedenis
o Vraag stellen naar iets dat lijkt gekend te zijn
o Gaat blijven steken in twijfel, geen antwoorden geven, vraag naar het
gekende
o Veronderstelt nog een andere vraag; meen ik nu wel te kennen, wat ik
meen te kennen? Daaraan koppelt: wat is kennen?

 Wetenschappelijke vraag
o Antwoord dat iets met zekerheid vastlegt, zoekt naar antwoorden

,Vroeger was veiligheid een militair begrip  afwezigheid van dreiging. Nu is er een
betekenisverschuiving ondergaan naar risicosamenleving en dat heeft te maken met de
globalisering. Alle mogelijke problemen beheersbaar houden aan de hand van
kansberekening verlangen naar veiligheid  politiek bespeeld en dat hangt samen met
het idee dat de mens en zijn werkelijkheid maakbaar gedacht wordt  volledig
beheersnaar van veiligheidsgevoelens

Hannah Arend bekritiseerd dat de politiek, geen politiek meer is maar proberen
technisch beheersen van veiligheidsproblemen. In definiëren sijpelt moralisme dppr, de
mens heeft de neiging om te moraliseren

 Moraal of ethiek: goed of kwaad  wat moet ik doen om goed te handelen
 Moralisering  er wordt al een oordeel geveld
o Voorbeeld: voor de ene is Hamas terroristisch voor de anderen zijn het
vrijheidsstrijders

In definities aanduiden waar jet moreel vasthoudt is belangrijk. Wat bedoelen we nu
eigenlijk? Kritisch denken is altijd historisch bewustzijn hebben. Het idee van wat de
mens kan overkomen was noodlot. Als er je dingen overkomen dan is het omdat God het
zo gewild heeft.

Noodlot kan de mens niet ontlopen. Het leven is een stand van zaken omdat de mens
maakbaar gedacht wordt, wordt veiligheid een organisatievraagstuk. De mens zal
begrepen worden als iemand die de wereld naar zijn hand kan zetten en dan wordt
veiligheid een organisatievraagstuk.

Hoe organiseer ik onze samenleving, om die samenleving veilig te houden? Moderniteit
is een groot keerpunt want de moderne natuurwetenschappen zijn gebaseerd door
wiskunde. Door wiskunde is de mens in staat de wereld maakbaar, beheersbaar te
maken. Nieuwe soorten steden bijvoorbeeld. Hoe meer we weten, hoe meer we
bevonden zaken door risico’s  de oncontroleerbaarheid is groter. Vrije mensen
betekent dat de mens zich volledig onrein maakt met verschillende
beveiligingstechnieken. Elk segment van het leven proberen beheersbaar maken.

Hoeveel vrije tijd willen we opo eren voor veiligheid? Filosofie gaat na hoe het zo ver is
kunnen komen door de vraag te stellen naar het fundament. We zoeken naar die
fundamenten. Hannah Arend beweert dat door naar de geschiedenis terug te kijken
creëren we nieuwe perspectieven op hedendaagse problemen. Zo gaan we
betekenisverschuiving brengen, nieuwe inzichten creëren.

Wanneer we zoeken naar het fundament van hoe we naar de wereld kijken, gaan we ook
zien dat ethiek, wat is goed wat we doen en war is kwaad wat we doen, ook vanuit
fundament komt. Van waar komt die vraag: er is kwaad dat de mens overkomt  wat is
er nu kwaad en wat is er nu eigenlijk goed.

,Mensen oordelen snel  gebeurt uit het idee wat goed en kwaad is. Wat wij rechtvaardig
vinden daar gaat het over  waarde waaruit samenleven voorkomt.

Politiek is uitvoeren wat rechtvaardig is. De ene vindt iets rechtvaardig, de andere niet 
stap terug: filosofische vraag  wat is rechtvaardigheid?

Als samenleving vertrekt vanuit rechtvaardigheid, betekent dat elk politiek bestel een
idee heeft over wat goed is en wat kwaad is.

De tikkende tijdbom: het gaat over dilemma. Terroristen sturen naar de burgemeester
een bom te hebben verstopt op een school maar op een bepaald moment dreigt die te
ontplo en dus er is een dreiging. Men kan iemand van die omgeving van die terroristen
gevangen nemen die op de hoogte is van waar en wanneer de bom gaat ontplo en, Hoe
gaan we proberen te weten te komen wat die persoon weet aangezien vragen niet lukt.
Men kan de druk opvoeren, dreigen, geweld gebruiken etc. We zijn op een moment een
grens aan het overschrijden. De vraag is dan ook: hoever mogen we gaan? Dat is een
vraag naar het fundament.

In onze cultuur wordt gezegd dat je geen geweld mag gebruiken tegen een andere mens.
Dit soort van grondslagen worden op de helling gezet.

Langs de ene kant weet men dat men over een grens gaat. Langs de andere kant gaat
men zich de vraag stellen. Hoe gaan we dat verantwoorden aan de gemeenschap dat we
iemand aan het folteren zijn.

Wanneer men gaat bekritiseren  mag, kan dat wel?  men voelt hierdoor dat de
waarden niet vastliggen. Men gaat de vraag stellen wat de veronderstelde redelijkheid is
om tot iets te komen. Waar gaat men die grens trekken wat goed en kwaad is? Dat
verondersteld een bepaalde redelijkheid en die redelijkheid zal opnieuw dat fundament
zijn of de waarheid. De waarheid waaruit wij gaan beslissen wat goed is en wat kwaad is.
Die grens lijkt overschreden te worden dan pas de samenleving goed werkt, kan de
burger zich de vraag stellen waarom er daar gefolterd wordt. Is toch niet de bedoeling
want behoort toch niet tot onze waarden. Vraag; en moet de politiek zich
verantwoorden?

Discussie: fundamenten van samenleving wordt bevraagd  zijn zekere redelijkheid die
we voorop stellen. Veronderstelde redelijkheid gaat over wat goed en kwaad is in een
samenleving.

Bijvoorbeeld: tijdens de coronapandemie  waar ligt het fundament van de
samenleving? Het fundament lag toen bij de natuurwetenschap. Op basis van cijfers
werden zaken beslist, voorbeeld: woonzorgcentra werden hermetisch afgesloten van de
buitenwereld. Hoever gaan we dan? Wat verkiezen we?

Ouderen die sterven van eenzaamheid ter bescherming van jongeren. Wat vinden wij
goed om te doen?

, Enkel essentiële beroepen mochten zich verplaatsen maar dan laait de discussie: wat is
een essentieel beroep?

Er ontstaat dus discussie  volgens de definitie ervaart iedereen een essentieel beroep
anders.

Daaruit komen we iets te weten wat de grondslagen zijn van onze samenleving. Wat
goed en kwaad is, zal ook historisch verschuiven. Gaat altijd over fundament, vaste
grondslag, een waarheid. Onze Westerse cultuur is gedragen door een filosofie. Onze
manier van denken over de werkelijkheid rondom ons en over wie de mens is in onze
Westerse cultuur.

Westerse cultuur ontstaat 5e eeuw v.C. bij het ontstaan van waarheid in de historie van
de Westerse filosofie zien we dat er een nieuw concept ontstaat dat uitlegt wat die
Westerse filosofie zal zijn.

Wie of wat is de mens? Wat is kennis? Wat moet ik doen om goed te doen? Zijn
basisvragen die we ontwikkelen als filosoof. Alles zal rond waarheid draaien.

Hoe moeten we denken op vandaag? Wat is onze redelijkheid? Of ons fundament
waarop we een blik werpen op de wereld in onszelf?

5de eeuw v.C.: Nieuw denken  waarheid gaan we begrijpen als iets wat vastligt, iets wat
eeuwig en onveranderlijk is.

Aletheia  betekent ook waarheid (iets wat toont en weer terugtrekt). Plato is de eerste
die zegt dat waarheid iets eeuwig, iets onveranderlijk is. Men had iets waar men vragen
over stelde. De wereld waarin men leefde die veranderd voortdurend, die is altijd in
beweging.

Probleem van veranderlijke werkelijkheid gaat nieuwe invulling krijgen met het
ontwikkelen van een concept waarheid. Waar onze wereld rondom ons in verandering is
bijvoorbeeld bomen die blaadjes dragen, dragen binnenkort geen blaadjes meer of
omgekeerd.

Die werkelijkheid zal gedacht worden vanuit een vastheid. Men gaat proberen de wereld
te ordenen, grip krijgen op de wereld.

Het axioma van de filosofie is een vastheid die onbewijsbaar is, aanname die
vertrekpunt is om nieuwe kennis op te bouwen.

Onderscheid filosofie en religie/mythologie is datgene waarmee we de wereld gaan
ordenen die een vastheid heeft.

Axioma van de filosofie is dus het startpunt van de filosofie maar dat is een aanname.
Achteraf kijken in teksten, kan je zeggen hier gebeurt iets in de geschiedenis.