2022/2023
Ethiek
Betekenis Belangrijke namen Voordelen Kritieken
Utilitarisme Uitsluitend de gevolgen van de De bedenkers: - Moreel goed handelen - Staat te veel toe
(doel centraal) handeling bepalen of deze Bentham en Mill heeft het doel een betere - Te veeleisend
moreel juist of fout is. (= wereld te creëren door - Praktisch probleem
consequentialisme) Een juiste Belangrijke - Morele kennis probleem
geluk te maximaliseren.
handeling is een handeling die verdedigers: - Rechten
genot of geluk maximaliseert. Henry Sidgwick, - Eén ultiem principe is - Gevolgen
Richard Hare, Peter handig in de praktijk + (intentie/gebeurtenis in het
Singer theoretisch wenselijk. verleden bv. belofte?)
(voorkeursutilitarist), - Geen enkel ander moreel - Geluk (andere of
Stijn Bruers, Tobias huisje is veilig (morele meerdere waarde(n)?)
Leenaert … flexibiliteit). - Onpartijdigheid (Geluk
voor vreemden i.p.v geluk
- Onpartijdigheid: ieders
voor jezelf/naasten?)
geluk telt evenveel. - Waarom zou ik me moeten
inzetten voor het doel
‘geluk’?
Deontologie Goed handelen is het navolgen Kant (Niet alleen - Sommige handelingen zijn - Rigorisme
(plicht centraal) van onze morele plicht en beroep op intuïties + gewoon - Formalisme
deze is onafhankelijk van de plicht ligt inzichtelijk verboden/verplicht - Afkeer van verlangens
in onze eigen rede. volgend op de intuïtie,
consequenties.
Waarom moeten we ongeacht de gevolgen.
doen wat we denken - Zolang je je plicht niet
te moeten doen?) breekt, zijn er toelaatbare
handelingen.
Contractarianisme Een handeling, regel of Thomas Hobbes - Verzoening - Wat met free-riders?
praktijk is moreel David Gauthier wetenschappelijk - Wat met mensen aan de
gerechtvaardigd als en omdat denken en moraal andere kant van de
deze overeenkomt met wereld?
principes waar iedereen - Is eigenbelang wel het
redelijkerwijs mee kan geschikte motief?
, 2022/2023
instemmen. - Mensbeeld en
Het moraal bestaat uit een wereldbeeld
geheel van op elkaar
afgestemde
gedragsverwachtingen dat
ons (leden van een groep) in
staat stelt onze
coöperatieproblemen/interdep
endentie probleem (onderlinge
afhankelijkheid) optimaal of
adequaat op te lossen. Het is
rationeel voor iedereen om zich
aan die verwachtingen te
houden.
Contractualisme Een handeling, regel of John Rawls - Evenwicht tussen - Uitkomst gedachte-
praktijk is moreel Thomas Scanlon vrijheid en gelijkheid experiment zit al verstopt
gerechtvaardigd als en omdat - Wat je verdient, moet je in de opzet. (Het moraal)
deze overeenkomt met krijgen (verdeling - Één persoon aan tafel?
principes waar iedereen volgens verdienste) - Aannemen van
redelijkerwijs mee kan - Wat met onverdiende psychologische
instemmen. In tegenstelling tot ongelijkheden? Sociale en kenmerken.
het contractarianisme zijn natuurlijke verschillen - Nozick: Ongelijkheden
personen moreel gelijk. mogen er zijn, want we die het gevolg zijn van
kunnen ze zo aanwenden vrije keuzes zijn nooit
dat iedereen er baat bij onrechtvaardig, moeten
heeft. niet gecorrigeerd worden.
- Verschillen aanwenden - Beslissingen uit
opdat de positie van de eigenbelang
minstbedeelden zo goed - Geen maximin
mogelijk wordt. (= - Politiek filosoof: ideaal
maximin-principe) beeld schetsen of
oplossing geven van hoe
, 2022/2023
daar te komen.
- Waarom onpartijdig?
Zorgethiek Zorgethiek is een stroming die Lawrence Kohlberg - Toepassing op concrete - Statuut = welke vraag
ontstaat door de onvrede met Carol Gilligan situaties beantwoorden? Wat is het
de andere stromingen die - Geen onpartijdigheid doel? Wat is de kritiek op
onpartijdigheid/onpersoonlijk
andere stromingen?
heid als een belangrijk kenmerk
hebben. De zorgethiek stelt dat - Morele plichten t.o.v.
in concrete situaties relaties vreemden?
en zorg voor elkaar een grote - Emoties opvoeden?
rol spelen. Welke standaard?
Deugdethiek Deugdethiek is de studie van Plato, Aristoteles - Nuances in vocabulaire - Geen echte theorie:
(doel centraal) de menselijke deugden Thomas van Aquino - Concrete situaties normatief-ethisch
waarbij deugden alternatief?
voortreffelijkheden zijn die we - Deontologie: deugden en
moeten zien als disposities, ‘categorische’
vermogens. verplichtingen.
- Consequentialisme:
deugden en eigenbelang.
- Deugdethiek toepassen?
- Kritiek vanuit de
psychologie
Scepticisme, anti- Niet de rede, maar emoties David Hume, - Breder dan alleen - Redenen
rationalisme, bepalen wat moreel is: Jesse Prinz redelijke overwegingen hebben/redenen
sentimentalisme, Morele sentimenten zijn de kunnen articuleren:
internalisme bijzondere (on)genoegens - Geen ‘directe schade’,
die mensen scheppen in
iemands (on)aangename en maar andere redenen
(on)nuttige karaktertrekken - Wat is moreel oordeel?
en in de handelingen die er Normatieve aannames?
uitdrukking van zijn. - Kan redelijk inzicht
Handeling is goed omdat die alleen echt niet?
Ethiek
Betekenis Belangrijke namen Voordelen Kritieken
Utilitarisme Uitsluitend de gevolgen van de De bedenkers: - Moreel goed handelen - Staat te veel toe
(doel centraal) handeling bepalen of deze Bentham en Mill heeft het doel een betere - Te veeleisend
moreel juist of fout is. (= wereld te creëren door - Praktisch probleem
consequentialisme) Een juiste Belangrijke - Morele kennis probleem
geluk te maximaliseren.
handeling is een handeling die verdedigers: - Rechten
genot of geluk maximaliseert. Henry Sidgwick, - Eén ultiem principe is - Gevolgen
Richard Hare, Peter handig in de praktijk + (intentie/gebeurtenis in het
Singer theoretisch wenselijk. verleden bv. belofte?)
(voorkeursutilitarist), - Geen enkel ander moreel - Geluk (andere of
Stijn Bruers, Tobias huisje is veilig (morele meerdere waarde(n)?)
Leenaert … flexibiliteit). - Onpartijdigheid (Geluk
voor vreemden i.p.v geluk
- Onpartijdigheid: ieders
voor jezelf/naasten?)
geluk telt evenveel. - Waarom zou ik me moeten
inzetten voor het doel
‘geluk’?
Deontologie Goed handelen is het navolgen Kant (Niet alleen - Sommige handelingen zijn - Rigorisme
(plicht centraal) van onze morele plicht en beroep op intuïties + gewoon - Formalisme
deze is onafhankelijk van de plicht ligt inzichtelijk verboden/verplicht - Afkeer van verlangens
in onze eigen rede. volgend op de intuïtie,
consequenties.
Waarom moeten we ongeacht de gevolgen.
doen wat we denken - Zolang je je plicht niet
te moeten doen?) breekt, zijn er toelaatbare
handelingen.
Contractarianisme Een handeling, regel of Thomas Hobbes - Verzoening - Wat met free-riders?
praktijk is moreel David Gauthier wetenschappelijk - Wat met mensen aan de
gerechtvaardigd als en omdat denken en moraal andere kant van de
deze overeenkomt met wereld?
principes waar iedereen - Is eigenbelang wel het
redelijkerwijs mee kan geschikte motief?
, 2022/2023
instemmen. - Mensbeeld en
Het moraal bestaat uit een wereldbeeld
geheel van op elkaar
afgestemde
gedragsverwachtingen dat
ons (leden van een groep) in
staat stelt onze
coöperatieproblemen/interdep
endentie probleem (onderlinge
afhankelijkheid) optimaal of
adequaat op te lossen. Het is
rationeel voor iedereen om zich
aan die verwachtingen te
houden.
Contractualisme Een handeling, regel of John Rawls - Evenwicht tussen - Uitkomst gedachte-
praktijk is moreel Thomas Scanlon vrijheid en gelijkheid experiment zit al verstopt
gerechtvaardigd als en omdat - Wat je verdient, moet je in de opzet. (Het moraal)
deze overeenkomt met krijgen (verdeling - Één persoon aan tafel?
principes waar iedereen volgens verdienste) - Aannemen van
redelijkerwijs mee kan - Wat met onverdiende psychologische
instemmen. In tegenstelling tot ongelijkheden? Sociale en kenmerken.
het contractarianisme zijn natuurlijke verschillen - Nozick: Ongelijkheden
personen moreel gelijk. mogen er zijn, want we die het gevolg zijn van
kunnen ze zo aanwenden vrije keuzes zijn nooit
dat iedereen er baat bij onrechtvaardig, moeten
heeft. niet gecorrigeerd worden.
- Verschillen aanwenden - Beslissingen uit
opdat de positie van de eigenbelang
minstbedeelden zo goed - Geen maximin
mogelijk wordt. (= - Politiek filosoof: ideaal
maximin-principe) beeld schetsen of
oplossing geven van hoe
, 2022/2023
daar te komen.
- Waarom onpartijdig?
Zorgethiek Zorgethiek is een stroming die Lawrence Kohlberg - Toepassing op concrete - Statuut = welke vraag
ontstaat door de onvrede met Carol Gilligan situaties beantwoorden? Wat is het
de andere stromingen die - Geen onpartijdigheid doel? Wat is de kritiek op
onpartijdigheid/onpersoonlijk
andere stromingen?
heid als een belangrijk kenmerk
hebben. De zorgethiek stelt dat - Morele plichten t.o.v.
in concrete situaties relaties vreemden?
en zorg voor elkaar een grote - Emoties opvoeden?
rol spelen. Welke standaard?
Deugdethiek Deugdethiek is de studie van Plato, Aristoteles - Nuances in vocabulaire - Geen echte theorie:
(doel centraal) de menselijke deugden Thomas van Aquino - Concrete situaties normatief-ethisch
waarbij deugden alternatief?
voortreffelijkheden zijn die we - Deontologie: deugden en
moeten zien als disposities, ‘categorische’
vermogens. verplichtingen.
- Consequentialisme:
deugden en eigenbelang.
- Deugdethiek toepassen?
- Kritiek vanuit de
psychologie
Scepticisme, anti- Niet de rede, maar emoties David Hume, - Breder dan alleen - Redenen
rationalisme, bepalen wat moreel is: Jesse Prinz redelijke overwegingen hebben/redenen
sentimentalisme, Morele sentimenten zijn de kunnen articuleren:
internalisme bijzondere (on)genoegens - Geen ‘directe schade’,
die mensen scheppen in
iemands (on)aangename en maar andere redenen
(on)nuttige karaktertrekken - Wat is moreel oordeel?
en in de handelingen die er Normatieve aannames?
uitdrukking van zijn. - Kan redelijk inzicht
Handeling is goed omdat die alleen echt niet?
