Samenvatting revalidatie geestelijke gezondheidszorg

Revalidatie in GGZ

Hoofdstuk 1: Algemene principes van de geestelijke gezondheidszorg

1. Wanneer professionele hulp?

- Iedereen voelt zich wel eens minder goed in zijn vel
- Wanneer dit minder goed voelen invloed heeft op:
o Algemene welbevinden
o Persoonlijke relaties
o Contact met omgeving
o Werksituaties/studies
Kan hulp aangewezen zijn
- Gevolgen kunnen immers zijn:
o Zich isoleren
o Niet meer kunnen functioneren in het dagelijkse leven
o Arbeidsongeschiktheid
 Noodzakelijk criterium om een stoornis te diagnosticeren: Als je problemen gaat interfereren met je
dag-dagelijks leven
- Belangrijk om er vroegtijdig bij te zijn

2. Waar kan men terecht?

- In principe is het contact met de huisarts in eerste instantie het meest aangewezen
o Deze kan de patiënt vervolgens doorverwijzen
- Maar men kan ook rechtstreeks beroep doen op het Centrum voor Geestelijke Gezondheid (CGG)
(zie verder) of bv psychiaters of psychologen in privépraktijk
o CGG: laagdrempelig consultatiebureau
 Je kan er gewoon binnenstappen om advies te vragen of een diagnosestelling te laten
doen

3. Wat mag men verwachten?

- Het is geen realistische verwachting om onmiddellijk een oplossing te vinden voor de problemen
o Geestelijke gezondheidsproblemen aanpakken vraagt tijd en inspanning van de
betrokkene en de naast omgeving
- De hulpverlener heeft een taak van ondersteuning en begeleiding
o De betrokkene zelf moet in samenspraak met de hulpverlener op zoek gaan naar de wijze
waarop de problemen het best kunnen worden aangepakt
- Waar men vroeger vooral op een residentiële manier de mensen met psychische aandoeningen
behandelde, ligt het accent nu zoveel als mogelijk op de ambulante begeleiding
o Ambulant: de patiënten blijven zoveel mogelijk in hun thuissituatie en krijgen zoveel
mogelijk diverse zorg
 Vroeger dacht men vooral aan medicatie en psychotherapie
 De laatste jaren denkt men meer en meer aan het belang van een actieve levensstijl
 Daar spelen wij een belangrijke rol in


1

,4. Fasen hulpverleningsproces

Fase 1: De aanmelding bij bv psycholoog/psychiater
- De patiënt neemt vaak eerst contact op via een verwijzer (bv huisarts)
- Bij dit eerste contact worden een aantal basisgegevens verzameld
- Er wordt een afspraak gemaakt voor een intakegesprek
o In principe binnen de 2 weken na de aanmelding
 Afhankelijk van de hoogdringendheid en evt wachtlijsten

Fase 2: Intake en onderzoek
- De hulpverlener en patiënt maken samen de probleemanalyse, waarbij gepolst wordt naar de
verwachtingen van de patiënt
- Aandacht gaat ook uit naar de volgende vragen:
o Zijn er biologische factoren waarmee men rekening moet houden (biologische behandeling)?
 Uitsluiten dat er geen lichamelijke oorzaak is van de problemen
 Psychische problemen kunnen ontstaan tgv lichamelijke aandoeningen
o In hoeverre spelen ervaringen van uit de ontwikkelingsgeschiedenis een rol (aandacht voor
psychodynamische aspecten)?
 Zekere kwetsbaarheid bij patiënten die een moeilijkere jeugd gehad hebben
o Zijn er specifieke factoren (emotioneel, cognitief, gedragsmatig) die het probleem uitlokken
of in stand houden (indicaties voor gedragstherapie, cognitieve therapie of een combinatie)?
 Zekere kwetsbaarheid bij sommige persoonlijkheidstypes
 Bv. Perfectionisme: hogere kwetsbaarheid voor eetstoornissen
o Welke betekenis of functie heeft het probleem binnen het sociale netwerk van de patiënt?
 Kijk naar de familiale situatie in het hier en nu (niet alleen verleden)
 Als er familiale problemen zijn gaan kinderen klachten ontwikkelen
 Oorzaak van de klachten ligt in eerste instantie niet bij het kind zelf, maar
meer in familiale context
 In plaats van het kind te gaan behandelen is het belangrijk om aandacht te
hebben voor de familiale context

Fase 3: Behandeling
- De behandeling zal vaak bestaan uit medicamenteuze therapie (biologisch), of psychotherapie
(psychologisch) of een combinatie
- Meer en meer gaat er aandacht uit naar de rol die de kinesitherapeut kan spelen in de preventie en
behandeling van psychische klachten
- De hulpverlening kan zowel individueel plaatsvinden als met partner, met het gezin of in groep

5. Psychotherapie

Er zijn verschillende psychotherapeutische stromingen:
- Werken voor een stuk gelijkaardig, maar voor een stuk ook uit een andere invalshoek

Psychodynamische therapie
- Op zoek naar onderliggende gevoelens, gedachten en motieven
- Hierbij gaat men er vaak vanuit dat veel van onze psychische én vaak ook lichamelijke problemen
terug te voeren zijn naar ervaringen uit onze prille kindertijd, zoals een verstoorde hechting tussen
ouder en kind


2

, - Doordat de patiënt zich van deze onbewuste processen bewust wordt, kan deze ermee aan de slag
gaan

Cognitieve gedragstherapie
- Deze therapietrouw vertrekt van de veronderstelling dat alle gedrag is aangeleerd
o Gedrag dat aangeleerd is kan ook afgeleerd worden
 Bv. Als je angst hebt aangeleerd kan je het ook afleren
- De therapie is erop gericht de belemmerende gedrags- en gedachtenpatronen geleidelijk aan te
vervangen door ‘gezondere’
- Acceptance en commitment therapie en mindfulness based therapie zijn vormen van cognitieve
gedragstherapie die we ook binnen de kinesitherapie vaak toepassen
o Ze zijn erop gericht stil te staan bij de gedachten en lichamelijke gewaarwordingen van de
patiënt op een bepaald moment
 Zo kan deze leren te kiezen hoe hij/zij met deze gewaarwordingen omgaat, in plaats
van er automatisch op te reageren
o De patiënt probeert gedachten niet altijd te veranderen
 Men accepteert dat ze er zijn, ook al zijn ze moeilijk

Ervaringsgerichte therapie
- Ook hier is het gevoel en de beleving het uitgangspunt, maar je gaat niet zozeer op zoek naar wat er
in het verleden gebeurde, maar naar wat er vandaag speelt
o Patiënt uit comfortzone halen, blootstellen aan ongewone situaties om op die manier de
patiënt een nieuwe ervaring te bieden en zichzelf beter te leren kennen
- In de gestalttherapie bv gaat ook aandacht uit naar lichamelijke gewaarwordingen en wordt naast
gesprekken ook gewerkt met lichaamsgewichten oefeningen om meer bewust te worden van wat er
precies afspeelt in het lichaam en waarom
o Heel wat psychische problemen komen immers lichamelijk tot uiting in de vorm van
lichamelijke vermoeidheid, spierspanning, spierstijfheid, pijn…

Systeemtherapie
- Deze therapietrouw heeft als uitgangspunt dat problemen grotendeels ontstaan door de manier
waarop mensen met elkaar in interactie staan
- Het probleem van één persoon in het gezin wordt dan gezien als een symptoom van het functioneren
van het gezin als geheel
o Stoornissen (bv eetstoornis, of een kind dat probleemgedrag vertoont) kunnen een manier
zijn om het hele gezin in een, weliswaar wankel, evenwicht te houden
- Dergelijke therapieën gaan dan ook met de relatie of het hele gezin aan de slag
o Dit betekent ook dat je gezinsleden bereid moeten zijn om mee naar de therapeut te komen


Hoofdstuk 2 en 3: Voorzieningen en actoren in de geestelijke gezondheiszorg

1. Intramurale zorgverlening

- De intramurale zorg = zorg die binnen de muren van een instelling verleend wordt en waarbij de
mensen opgenomen worden in deze instelling en hier ook meerdere nachten verblijven
Voorzieningen:
1. De PAAZ of een psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis
- Een PAAZ is één van de vele afdelingen van een algemeen ziekenhuis


3

, - Het heeft 2 specifieke functies:
o Dringende psychiatrische crisishulpverlening die vooral in stedelijke gebieden voorkomt, in
nauwe samenwerking met de spoedgevallendiensten
o De liaisonpsychiatrie, die betrekking heeft op de psychologische en psychiatrische opvang
van de patiënten die opgenomen zijn in verschillende medische of heelkundige diensten (of
patiënten in niet-psychiatrische diensten), waarbij systematisch hulp wordt verleend op
verzoek van de verantwoordelijke geneesheer
- Crisisinterventie: kortdurende observatie en behandeling in geval van een acute psychiatrische
crisis (bv patiënt met zelfmoordgedachte -> snelle diagnosestelling om zo snel mogelijk tot een
behandeling te komen)
o Reeds gekende patiënten die zich in een crisissituatie bevinden wegens een plotse
verstoring van bestaande evenwichten
o Personen met een recente, acute psychiatrische problematiek waarbij, naast intensieve
begeleiding, observatie, diagnosestelling en therapeutische oriëntatie aangewezen zijn
- Het zorgprogramma bestaat uit geïndividualiseerde, intensieve behandeling van korte duur en een
systeemtherapeutische interventie (partner- of gezinssessies)
- De liaisonpsychiatrie = scheiding tussen de psychiatrie en de rest van de geneeskunde in het
algemeen ziekenhuis verkleinen
o Bv. Mensen die angst hebben voor hun behandeling
 Bv. Mensen die naar het ziekenhuis komen voor bestraling, maar zich misselijk
voelen na de bestraling, volgende keer worden ze al misselijk voor dat ze komen,
omdat ze beseffen als ze straling krijgen dat ze misselijk worden
- De zorg voor patiënten met lichamelijke aandoeningen verbeteren
- Een brug- of ‘liaisonfunctie’ tussen het algemeen ziekenhuis, de diensten voor geestelijke
gezondheidszorg, de residentiële psychiatrische voorzieningen, de behandelende arts, psychiaters
en psychologen die in privépraktijken werken

2. Psychiatrische ziekenhuizen
- Het psychiatrisch ziekenhuis biedt specialistische diagnosestelling en behandeling voor mensen met
psychiatrische stoornissen, en dit meestal multidisciplinair
- De duur en de doelstellingen van de behandeling zijn afgestemd op de individuele mogelijkheden en
behoeften van de patiënt
- Naast volledige opname is meestal ook partiële hospitalisatie mogelijk (dag of nacht)
- Het psychiatrisch ziekenhuis is er voor kinderen en jongeren, volwassenen en ouderen, maar niet elk
psychiatrisch ziekenhuis heeft een gespecialiseerd zorgaanbod voor al deze leeftijdsgroepen

3. Psychiatrische verzorgingstehuizen (PVT)
- PVT zijn bestemd voor personen met een langdurige en gestabiliseerde psychische stoornis en
voor mensen met een verstandelijke beperking die nood hebben aan continue begeleiding
- Het is een beschermde collectieve woonvorm voor psychiatrische patiënten die geen
ziekenhuisbehandeling vergen en geen nood hebben aan ononderbroken psychiatrisch toezicht,
maar die nog niet autonoom kunnen wonen of in een andere samenwoningsvorm kunnen verblijven
- Een PVT biedt continue begeleiding die de bewoners toelaten hun autonomie te herwinnen

4. Instelling voor personen met een verstandelijke beperking




4