OPO Ademhaling E0C00a 1
Handboek: Thema Ademhaling
- Diagnostische methode: C. Dooms & W. De Wever
- Respiratoire infecties: L. Dupont
- Obstructieve longziekten: L. Dupont
- Neoplasieën van long en thorax: P. De Leyn & L. Dupont
- Interstitieel longlijden: L. Dupont
- Aandoeningen van pleura, diafragma en thoraxwand: P. De Leyn
- Functieverbeterende longchirurgie: L. Ceulemans
- Slaap en ademhaling: L. Dupont
- Pulmonale circulatie: L. Dupont
Inhoud:
Diagnostische methoden .........................................................................................................2
Respiratoire infecties ............................................................................................................. 21
Obstructieve longziekten ....................................................................................................... 47
Neoplasieën van long en thorax ............................................................................................. 62
Interstitieel longlijden ............................................................................................................ 79
Aandoeningen van pleura, diafragma en thoraxwand .............................................................. 84
Functieverbeterende longchirurgie ......................................................................................... 88
Slaap en ademhaling ............................................................................................................. 90
Pulmonale circulatie.............................................................................................................. 92
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 2
Diagnostische methoden
Diagnostiek begint altijd met een zorgvuldige anamnese. Hoofdklachten bij longaandoeningen zijn beperkt
tot hoest, kortademigheid, sputum en eventueel pijn op de borst. Omdat de klachten niet specifiek zijn
voor enige longaandoening wordt het diagnostisch denken gestuurd door te vragen naar het begin van de
klachten, de ernst, het verloop, uitlokkende factoren en eventueel begeleidde verschijnselen. Een
goede aanvulling met de persoonlijke voorgeschiedenis, het beroep, hobby’s, leefgewoonten en
rookgedrag en het voorkomen van longziekten in de familie.
De anamnese wordt aangevuld met gegevens uit een lichamelijk onderzoek dat bestaat uit inspectie,
percussie, auscultatie en palpatie van de thorax, aangevuld met een algemeen onderzoek (HR, BD,
satO2, T°).
Een werkhypothese met zicht op een verder beleid wordt gevormd en kan bestaan uit aanvullende
diagnostiek (labo/radiologie), therapie of verwijzing naar een specialist.
1. Kliniek
1.1. Respiratoire symptomen
Kortademigheid / dyspnee:
Kortademigheid of dyspnee ontstaat bij een bewust besef van een discrepantie tussen wat de hogere
corticale centra in de hersenen verwachten en wat ze ontvangen in termen van informatie van de longen,
luchtwegen en receptoren in de pezen en spieren van de borstwand. Kortademigheid heeft een complex en
multifactorieel mechanisme en is daarbij een subjectieve gewaarwording die berust op het gevoel dat
men moeite moet doen om voldoende lucht binnen te krijgen. Er bestaat geen duidelijke relatie tussen de
ernst van de longfunctiestoornissen en de mate van kortademigheid.
Inspanningsdyspnee is alomtegenwoordig in ziekte en gezondheid.
Het kan worden gedefinieerd als ‘de perceptie van
ademhalingsproblemen die optreden bij een activiteitsniveau dat
normaal gesproken niet tot ademhalingsmoeilijkheden leidt’.
Dyspnee lijkt een belangrijke voorspeller te zijn van de kwaliteit van
leven, inspanningstolerantie en sterfte onder verschillende
omstandigheden. Bij patiënten met COPD blijkt dyspnee een beter
voorspeller van sterfte te zijn dan longfunctie en bij patiënten met een
hartaandoening is het een betere voorspeller van sterfte dan angina
pectoris bij een inspanningstest.
Typische klinische beelden van dyspnee:
- Bronchiaal astma of linkerhartfalen: acute dyspnee die optreedt over een periode van één tot
twee uur en samengaat met een piepende ademhaling (wheezing)
- Pneumothorax of longembool: acute dyspnee samen met thoracale pijn
- Acute bronchitis of pneumonie: dyspnee die optreedt over meerdere uren of dagen en
samengaat met koorts en eventueel toegenomen sputumproductie
- Metabole acidose (nierinsufficiëntie, ketoacidose) of intoxicatie door salicylaten, methylalcohol
of ethyleenglycol: dyspnee die samengaat met hyperventilatie
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 3
Hoesten:
Bij hoesten ontstaat een hoge intrathoracale druk door het sluiten van de glottis en het aanspannen van
de ademhalingsspieren. Door de glottis plotseling te openen ontstaat een hoge, explosieve luchtstroom.
Hoesten is een essentieel beschermingsmechanisme en
een reflex die tot doel heeft de luchtwegen vrij te maken.
Bij longziekten helpt hoesten vaak niet en is het hoesten een
gevolg van een abnormale prikkeling of overgevoeligheid
van de afferente vagale zenuwen.
Acute hoestklachten komen voor bij virale bovenste
luchtweginfecties of onderliggende ziektebeelden
(COPD, pneumonie, longembool, aspiratie, linkerhartfalen).
Chronische hoest wordt veroorzaakt door secreties in de
keel, bronchiaal astma of gastro-oesofagale reflux of
ontstaat bij rokers door een chronische ontsteking van de
lagere luchtwegen (= rokershoest).
Sputum:
Secreties worden dagelijks (100ml/d) geproduceerd en vormen een beschermende laag op het
trilhaarepitheel en bevochtigen ingeademde lucht. Indien de productie de klaringscapaciteit van het
trilhaarepitheel overschrijdt, ontstaat sputum. Sputum is meestal het gevolg van een ontsteking van de
luchtwegmucosa of is afkomstig van de bovenste luchtwegen of het longparenchym.
Muceus of mucoïd sputum is kleurloos tot grijs.
Purulent sputum is geelgroen en wijst op ontsteking/infectie.
Hemoptoë:
Hemoptoë of hemoptysis betekent het ophoesten van bloed afkomstig uit de luchtwegen. Een
anamnese is belangrijk om de afkomst van het bloed te achterhalen (lagere luchtwegen of toch uit de neus
of tractus digestivus)
De novo hemoptysis ontstaat zonder reeds bestaande longziekte. Elke mucosale laesie kan
bloedspuwing veroorzaken. CAVE voor congenitaal of verworven stollingsstoornissen.
Hemoptysis is ook frequent bij longkanker, aspergilloom en tuberculose. Meer perifere longpathologie
(lobaire pneumonie) geeft vaak een ‘roestig’ beeld. Helderrood (schuimend) bloed is vaker afkomstig van
een longembolie of infarct. Ook bronchiëctasieën leiden tot recidiverende en soms fatale hemoptysis.
Thoracale pijn:
Thoracale pijn is een veelvoorkomend ziektesymptoom en wordt vaker veroorzaakt door structuren die
het ademhalingsstelsel omgeven dan door respiratoire aandoeningen.
De pariëtale pleura is rijk aan sensibele zenuwtakjes, het longparenchym en de viscerale pleura zijn
gevoelloos.
Een snelle beoordeling is van cruciaal belang om levensbedreigende ziekten zoals hartpijn op de borst,
aortadissectie of slokdarmruptuur uit te sluiten. Anamnese over de aard, locatie, straling, ernst,
uitlokkende factoren en de relatie met ademhalen of hoesten kan meer info geven.
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 4
Typische klinische beelden van thoracale pijn:
- Pleurale pijn: scherpe, stekende pijn die verergerd bij bewegingen zoals diepe ademhaling. De
pijn is vaak éénzijdig en weerspiegelt de plaats van de ziekte.
- Pleuritische pijn: pleuritische pijn met een plotseling begin wijst op een longembolie,
longinfarct of pneumothorax. Pleuritische pijn die zich opbouwt over een paar uur wijst op een
infectie (pneumonie of pleuritis) en pleuritische pijn die begint over meerdere dagen wijst op een
empyeem, maligniteit of tuberculose.
- Tracheobronchitis: een brandende pijn in de middellijn die verergert bij ademhaling.
- Bronchiëctasieën: een onopvallende, hevige pijn op de borst ontstaat bij exacerbaties van
bronchiëctasieën.
- Pijn in de borstwand: syndroom van Tietze
- Pijn in een dermatomale verdeling: herpes zoster
1.2. Het lichamelijk onderzoek
Bij luchtwegklachten zal er altijd een inspectie en auscultatie van de thorax gebeuren. Een palpatie of
percussie zijn eerder op indicatie van de anamnese.
Bij inspectie kunnen tekenen van verhoogde ademarbeid waarneembaar zijn zoals intrekkingen en
gebruik van ademhalingsspieren. Lip-persen is sterk suggestief voor COPD, de patiënt probeert hierbij
expiratoire collaps te voorkomen. Deze symptomen geven een indicatie van de ernst van de
luchtwegvernauwing. Bij ernstige vormen van COPD wordt de thorax vatvorming door ‘airtrapping’.
Andere vormafwijkingen ontstaan door aandoeningen van het skelet of van het neuromusculaire stelsel.
Ademgeruis:
- Bronchiaal: luid en ruw door vibratie van de
stembanden, vooral expiratoir en ter hoogte van
de larynx en trachea
Bronchiaal ademgeruis is normaal enkel over de
trachea te horen. Bronchiaal ademgeruis boven
andere longvelden wijst op een verdichting met
open bronchus (vb. lobaire pneumonie)
- Vesiculair: zacht ruisend door passage van lucht
in de bronchi en alveoli, vooral inspiratoir en ter
hoogte van de perifere longvelden
Verzwakt vesiculair ademgeruis ontstaat bij verminderde stroomsnelheid (COPD, astma-
aanval, afgesloten bronchus, diafragmaparalyse) of bij een verminderde geluidsgeleiding
(pneumothorax, pleuravocht, adipositas).
- Broncho-vesiculair: matig tot luide combinatie, inspiratoir en expiratoir en ter hoogte van het
sternum en interscapulair
Longbijgeluiden:
- Fijne crepitaties: (eind)inspiratoir ten gevolge van explosieve drukegalisatie (longoedeem,
pneumonie, longfibrose)
- Grove crepitaties: in-/expiratoir ten gevolge van lucht borrelend doorheen secreties
- Wheezing: expiratoir ten gevolge van passage door nauwe luchtwegen
- Rhonchi: in-/expiratoir ten gevolge van trillende secreties aan de wand
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 5
2. Beeldvorming van de thorax
2.1. Radiologische onderzoeksmethoden
Standaardradiografie
Standaardradiografie of klassieke thoraxfoto (RX-thorax) is het basis radiologische onderzoek van de thorax.
RX-thorax wordt onder gestandaardiseerde voorwaarden uitgevoerd. De stralingsdosis van een RX-thorax
bedraagt 0,02 mSv voor PA.
Het vooraanzicht (= PA / postero-anterior) radiografie
van de thorax gebeurt in staande houding met voor-
achterwaartse horizontale stralenrichting. De patiënt
staat met zijn buik tegen de detector. De afstand
tussen de röntgenbuis en de detector bedraagt 2
meter (minimale vergroting). Voor een optimale
afbeelding van longen en mediastinum wordt een
harde penetrerende straling gebruikt terwijl voor een
optimale afbeelding van de beenderige thorax een
wekere straling wordt gebruikt. Deze PA radiografie
vertoont een minimaal vergrotingseffect waarbij enkel
de structuren verder weg van de detector (rug) een
kleine vergroting zullen vertonen.
Het zijaanzicht (= profiel) radiografie van de thorax
gebeurt ook in staande houding en heeft bijkomende
mogelijkheden zoals: een betere beoordeling van
lobaire of segmentaire lokalisatie van de
longafwijking, een exacte lokalisatie van een
intrathoracale afwijking in voor-achterwaartse zin, een
betere visualisatie van bepaalde afwijkingen op de
mediaanlinie en aanvullende informatie met betrekking
tot de hili.
Bedradiografie van de thorax is aangewezen bij ernstig zieke patiënten en gebeurt in liggende houding
met een wekere straling. Het bevat minder diagnostische informatie.
Fluoroscopie van de thorax is een techniek waarbij de patiënt voor een langere periode blootgesteld wordt
aan straling om een ‘filmpje’ van de thorax te maken. Het is vooral aangewezen bij onderzoek naar de
beweging van het diaframa of bij begeleiding van andere radiologische onderzoeken of
puncties/biopsies.
Alle radiologische beelden worden gemaakt tijdens maximale inspiratie. Radiografie in
expiratietoestand kan nuttig zijn om de beweging van het diafragma na te gaan en om een pneumothorax
op te sporen.
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 6
Computertomografie (CT)
De computertomografie of CT scan is het tweedelijns radiologisch onderzoek van de thorax. Het biedt
enkele voordelen zoals: bijzondere anatomische en topografische informatie op een dwarse doorsnede
en de visualisatie van zowel de thoraxwand als de long en het mediastinum op 1 afbeelding. Door de graad
van absorptie wordt ook info bekomen over de samenstelling en aard van het letsel.
- Een dunne snede CT (= hoge resolutie CT / HRCT) maakt het mogelijk om kleinere details te
bestuderen.
- Oorspronkelijke CT: 1 röntgenbuis en 1 rij detectoren
- Spiraal CT: de röntgenbuis draait als een spiraal rond de patiënt. Spiraal CT laat toe vasculaire
structuren van de thorax te bestuderen tijdens een passage van contrastvloeistof. Met deze
techniek kunnen aortadissecties en thrombi opgespoord worden.
- Multi-detector CT: meerdere rijen
detectoren. Een multi-detector CT heeft
een betere temporele resolutie, betere
spatiale resolutie en een betere processing
van beelden (vb. density mapping).
- Dual-energy CT: 2 röntgenbuizen en meerdere rijen detectoren. Één röntgenbuis heeft een sterke
straling en één röntgenbuis een zwakke straling. Door 2 verschillende stralingen kan je beelden
met de sterke straling vergelijken met beelden met een zwakke straling (vb. beeld van normale
longstructuren vs beeld van longstructuren met jodium contrast).
- Photon counting CT: vroeger werden photonen eerst omgezet in licht en nadien in elektrische
signalen. Bij een photon counting CT worden de photon rechtstreeks omgezet in elektrische
signalen (kleuren) waardoor de beelden veel nauwkeuriger zijn en er een lagere stralingsdosis
nodig is.
1ste master geneeskunde 2025-2026
, OPO Ademhaling E0C00a 7
Thorax CT protocol:
- Het gebruik van IV contrastvloeistof is aangeraden bij
detectie / delineation / karakterisatie van laesies.
- IV contrast is soms tegenaangewezen bij allergie of
slechte nierfunctie.
- Bij tumor staging volgens TNM classificatie is IV contrast
aangewezen. Bij vermoeden van metastasen en indien er
toch contrast gegeven wordt kan ineens CT schedel en CT
bovenbuik gemaakt worden.
- Bij longembolen wordt IV contrast gegeven.
- Bij transplanten wordt geen contrast gegeven.
- Bij HRCT om long nauwkeurig te evolueren wordt geen IV
contrast gegeven. HRCT gebeurt meestal in buiklig en zowel
bij diepe inspiratie als bij diepe expiratie. HRCT wordt vaak
gebruikt bij vermoeden van air trapping of luchtweg
collaps. Bij air trapping is er toename in attenuatie (je
verwacht verdichting maar blijft opgeklaard) en minder
afname in volume dan verwacht.
- Bij low dose thorax CT wordt geen contrast gegeven.
Echografie van de thorax
Echografie van de long gebeurt niet omdat de long niet toegankelijk is voor echo (lucht).
Echografie van de thorax gebeurt voor de beoordeling van de pleura en het diafragma.
Echografie van het hart is het meest laagdrempelige onderzoek en kan verschillende delen van het hart
evalueren.
1ste master geneeskunde 2025-2026
Handboek: Thema Ademhaling
- Diagnostische methode: C. Dooms & W. De Wever
- Respiratoire infecties: L. Dupont
- Obstructieve longziekten: L. Dupont
- Neoplasieën van long en thorax: P. De Leyn & L. Dupont
- Interstitieel longlijden: L. Dupont
- Aandoeningen van pleura, diafragma en thoraxwand: P. De Leyn
- Functieverbeterende longchirurgie: L. Ceulemans
- Slaap en ademhaling: L. Dupont
- Pulmonale circulatie: L. Dupont
Inhoud:
Diagnostische methoden .........................................................................................................2
Respiratoire infecties ............................................................................................................. 21
Obstructieve longziekten ....................................................................................................... 47
Neoplasieën van long en thorax ............................................................................................. 62
Interstitieel longlijden ............................................................................................................ 79
Aandoeningen van pleura, diafragma en thoraxwand .............................................................. 84
Functieverbeterende longchirurgie ......................................................................................... 88
Slaap en ademhaling ............................................................................................................. 90
Pulmonale circulatie.............................................................................................................. 92
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 2
Diagnostische methoden
Diagnostiek begint altijd met een zorgvuldige anamnese. Hoofdklachten bij longaandoeningen zijn beperkt
tot hoest, kortademigheid, sputum en eventueel pijn op de borst. Omdat de klachten niet specifiek zijn
voor enige longaandoening wordt het diagnostisch denken gestuurd door te vragen naar het begin van de
klachten, de ernst, het verloop, uitlokkende factoren en eventueel begeleidde verschijnselen. Een
goede aanvulling met de persoonlijke voorgeschiedenis, het beroep, hobby’s, leefgewoonten en
rookgedrag en het voorkomen van longziekten in de familie.
De anamnese wordt aangevuld met gegevens uit een lichamelijk onderzoek dat bestaat uit inspectie,
percussie, auscultatie en palpatie van de thorax, aangevuld met een algemeen onderzoek (HR, BD,
satO2, T°).
Een werkhypothese met zicht op een verder beleid wordt gevormd en kan bestaan uit aanvullende
diagnostiek (labo/radiologie), therapie of verwijzing naar een specialist.
1. Kliniek
1.1. Respiratoire symptomen
Kortademigheid / dyspnee:
Kortademigheid of dyspnee ontstaat bij een bewust besef van een discrepantie tussen wat de hogere
corticale centra in de hersenen verwachten en wat ze ontvangen in termen van informatie van de longen,
luchtwegen en receptoren in de pezen en spieren van de borstwand. Kortademigheid heeft een complex en
multifactorieel mechanisme en is daarbij een subjectieve gewaarwording die berust op het gevoel dat
men moeite moet doen om voldoende lucht binnen te krijgen. Er bestaat geen duidelijke relatie tussen de
ernst van de longfunctiestoornissen en de mate van kortademigheid.
Inspanningsdyspnee is alomtegenwoordig in ziekte en gezondheid.
Het kan worden gedefinieerd als ‘de perceptie van
ademhalingsproblemen die optreden bij een activiteitsniveau dat
normaal gesproken niet tot ademhalingsmoeilijkheden leidt’.
Dyspnee lijkt een belangrijke voorspeller te zijn van de kwaliteit van
leven, inspanningstolerantie en sterfte onder verschillende
omstandigheden. Bij patiënten met COPD blijkt dyspnee een beter
voorspeller van sterfte te zijn dan longfunctie en bij patiënten met een
hartaandoening is het een betere voorspeller van sterfte dan angina
pectoris bij een inspanningstest.
Typische klinische beelden van dyspnee:
- Bronchiaal astma of linkerhartfalen: acute dyspnee die optreedt over een periode van één tot
twee uur en samengaat met een piepende ademhaling (wheezing)
- Pneumothorax of longembool: acute dyspnee samen met thoracale pijn
- Acute bronchitis of pneumonie: dyspnee die optreedt over meerdere uren of dagen en
samengaat met koorts en eventueel toegenomen sputumproductie
- Metabole acidose (nierinsufficiëntie, ketoacidose) of intoxicatie door salicylaten, methylalcohol
of ethyleenglycol: dyspnee die samengaat met hyperventilatie
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 3
Hoesten:
Bij hoesten ontstaat een hoge intrathoracale druk door het sluiten van de glottis en het aanspannen van
de ademhalingsspieren. Door de glottis plotseling te openen ontstaat een hoge, explosieve luchtstroom.
Hoesten is een essentieel beschermingsmechanisme en
een reflex die tot doel heeft de luchtwegen vrij te maken.
Bij longziekten helpt hoesten vaak niet en is het hoesten een
gevolg van een abnormale prikkeling of overgevoeligheid
van de afferente vagale zenuwen.
Acute hoestklachten komen voor bij virale bovenste
luchtweginfecties of onderliggende ziektebeelden
(COPD, pneumonie, longembool, aspiratie, linkerhartfalen).
Chronische hoest wordt veroorzaakt door secreties in de
keel, bronchiaal astma of gastro-oesofagale reflux of
ontstaat bij rokers door een chronische ontsteking van de
lagere luchtwegen (= rokershoest).
Sputum:
Secreties worden dagelijks (100ml/d) geproduceerd en vormen een beschermende laag op het
trilhaarepitheel en bevochtigen ingeademde lucht. Indien de productie de klaringscapaciteit van het
trilhaarepitheel overschrijdt, ontstaat sputum. Sputum is meestal het gevolg van een ontsteking van de
luchtwegmucosa of is afkomstig van de bovenste luchtwegen of het longparenchym.
Muceus of mucoïd sputum is kleurloos tot grijs.
Purulent sputum is geelgroen en wijst op ontsteking/infectie.
Hemoptoë:
Hemoptoë of hemoptysis betekent het ophoesten van bloed afkomstig uit de luchtwegen. Een
anamnese is belangrijk om de afkomst van het bloed te achterhalen (lagere luchtwegen of toch uit de neus
of tractus digestivus)
De novo hemoptysis ontstaat zonder reeds bestaande longziekte. Elke mucosale laesie kan
bloedspuwing veroorzaken. CAVE voor congenitaal of verworven stollingsstoornissen.
Hemoptysis is ook frequent bij longkanker, aspergilloom en tuberculose. Meer perifere longpathologie
(lobaire pneumonie) geeft vaak een ‘roestig’ beeld. Helderrood (schuimend) bloed is vaker afkomstig van
een longembolie of infarct. Ook bronchiëctasieën leiden tot recidiverende en soms fatale hemoptysis.
Thoracale pijn:
Thoracale pijn is een veelvoorkomend ziektesymptoom en wordt vaker veroorzaakt door structuren die
het ademhalingsstelsel omgeven dan door respiratoire aandoeningen.
De pariëtale pleura is rijk aan sensibele zenuwtakjes, het longparenchym en de viscerale pleura zijn
gevoelloos.
Een snelle beoordeling is van cruciaal belang om levensbedreigende ziekten zoals hartpijn op de borst,
aortadissectie of slokdarmruptuur uit te sluiten. Anamnese over de aard, locatie, straling, ernst,
uitlokkende factoren en de relatie met ademhalen of hoesten kan meer info geven.
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 4
Typische klinische beelden van thoracale pijn:
- Pleurale pijn: scherpe, stekende pijn die verergerd bij bewegingen zoals diepe ademhaling. De
pijn is vaak éénzijdig en weerspiegelt de plaats van de ziekte.
- Pleuritische pijn: pleuritische pijn met een plotseling begin wijst op een longembolie,
longinfarct of pneumothorax. Pleuritische pijn die zich opbouwt over een paar uur wijst op een
infectie (pneumonie of pleuritis) en pleuritische pijn die begint over meerdere dagen wijst op een
empyeem, maligniteit of tuberculose.
- Tracheobronchitis: een brandende pijn in de middellijn die verergert bij ademhaling.
- Bronchiëctasieën: een onopvallende, hevige pijn op de borst ontstaat bij exacerbaties van
bronchiëctasieën.
- Pijn in de borstwand: syndroom van Tietze
- Pijn in een dermatomale verdeling: herpes zoster
1.2. Het lichamelijk onderzoek
Bij luchtwegklachten zal er altijd een inspectie en auscultatie van de thorax gebeuren. Een palpatie of
percussie zijn eerder op indicatie van de anamnese.
Bij inspectie kunnen tekenen van verhoogde ademarbeid waarneembaar zijn zoals intrekkingen en
gebruik van ademhalingsspieren. Lip-persen is sterk suggestief voor COPD, de patiënt probeert hierbij
expiratoire collaps te voorkomen. Deze symptomen geven een indicatie van de ernst van de
luchtwegvernauwing. Bij ernstige vormen van COPD wordt de thorax vatvorming door ‘airtrapping’.
Andere vormafwijkingen ontstaan door aandoeningen van het skelet of van het neuromusculaire stelsel.
Ademgeruis:
- Bronchiaal: luid en ruw door vibratie van de
stembanden, vooral expiratoir en ter hoogte van
de larynx en trachea
Bronchiaal ademgeruis is normaal enkel over de
trachea te horen. Bronchiaal ademgeruis boven
andere longvelden wijst op een verdichting met
open bronchus (vb. lobaire pneumonie)
- Vesiculair: zacht ruisend door passage van lucht
in de bronchi en alveoli, vooral inspiratoir en ter
hoogte van de perifere longvelden
Verzwakt vesiculair ademgeruis ontstaat bij verminderde stroomsnelheid (COPD, astma-
aanval, afgesloten bronchus, diafragmaparalyse) of bij een verminderde geluidsgeleiding
(pneumothorax, pleuravocht, adipositas).
- Broncho-vesiculair: matig tot luide combinatie, inspiratoir en expiratoir en ter hoogte van het
sternum en interscapulair
Longbijgeluiden:
- Fijne crepitaties: (eind)inspiratoir ten gevolge van explosieve drukegalisatie (longoedeem,
pneumonie, longfibrose)
- Grove crepitaties: in-/expiratoir ten gevolge van lucht borrelend doorheen secreties
- Wheezing: expiratoir ten gevolge van passage door nauwe luchtwegen
- Rhonchi: in-/expiratoir ten gevolge van trillende secreties aan de wand
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 5
2. Beeldvorming van de thorax
2.1. Radiologische onderzoeksmethoden
Standaardradiografie
Standaardradiografie of klassieke thoraxfoto (RX-thorax) is het basis radiologische onderzoek van de thorax.
RX-thorax wordt onder gestandaardiseerde voorwaarden uitgevoerd. De stralingsdosis van een RX-thorax
bedraagt 0,02 mSv voor PA.
Het vooraanzicht (= PA / postero-anterior) radiografie
van de thorax gebeurt in staande houding met voor-
achterwaartse horizontale stralenrichting. De patiënt
staat met zijn buik tegen de detector. De afstand
tussen de röntgenbuis en de detector bedraagt 2
meter (minimale vergroting). Voor een optimale
afbeelding van longen en mediastinum wordt een
harde penetrerende straling gebruikt terwijl voor een
optimale afbeelding van de beenderige thorax een
wekere straling wordt gebruikt. Deze PA radiografie
vertoont een minimaal vergrotingseffect waarbij enkel
de structuren verder weg van de detector (rug) een
kleine vergroting zullen vertonen.
Het zijaanzicht (= profiel) radiografie van de thorax
gebeurt ook in staande houding en heeft bijkomende
mogelijkheden zoals: een betere beoordeling van
lobaire of segmentaire lokalisatie van de
longafwijking, een exacte lokalisatie van een
intrathoracale afwijking in voor-achterwaartse zin, een
betere visualisatie van bepaalde afwijkingen op de
mediaanlinie en aanvullende informatie met betrekking
tot de hili.
Bedradiografie van de thorax is aangewezen bij ernstig zieke patiënten en gebeurt in liggende houding
met een wekere straling. Het bevat minder diagnostische informatie.
Fluoroscopie van de thorax is een techniek waarbij de patiënt voor een langere periode blootgesteld wordt
aan straling om een ‘filmpje’ van de thorax te maken. Het is vooral aangewezen bij onderzoek naar de
beweging van het diaframa of bij begeleiding van andere radiologische onderzoeken of
puncties/biopsies.
Alle radiologische beelden worden gemaakt tijdens maximale inspiratie. Radiografie in
expiratietoestand kan nuttig zijn om de beweging van het diafragma na te gaan en om een pneumothorax
op te sporen.
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Ademhaling E0C00a 6
Computertomografie (CT)
De computertomografie of CT scan is het tweedelijns radiologisch onderzoek van de thorax. Het biedt
enkele voordelen zoals: bijzondere anatomische en topografische informatie op een dwarse doorsnede
en de visualisatie van zowel de thoraxwand als de long en het mediastinum op 1 afbeelding. Door de graad
van absorptie wordt ook info bekomen over de samenstelling en aard van het letsel.
- Een dunne snede CT (= hoge resolutie CT / HRCT) maakt het mogelijk om kleinere details te
bestuderen.
- Oorspronkelijke CT: 1 röntgenbuis en 1 rij detectoren
- Spiraal CT: de röntgenbuis draait als een spiraal rond de patiënt. Spiraal CT laat toe vasculaire
structuren van de thorax te bestuderen tijdens een passage van contrastvloeistof. Met deze
techniek kunnen aortadissecties en thrombi opgespoord worden.
- Multi-detector CT: meerdere rijen
detectoren. Een multi-detector CT heeft
een betere temporele resolutie, betere
spatiale resolutie en een betere processing
van beelden (vb. density mapping).
- Dual-energy CT: 2 röntgenbuizen en meerdere rijen detectoren. Één röntgenbuis heeft een sterke
straling en één röntgenbuis een zwakke straling. Door 2 verschillende stralingen kan je beelden
met de sterke straling vergelijken met beelden met een zwakke straling (vb. beeld van normale
longstructuren vs beeld van longstructuren met jodium contrast).
- Photon counting CT: vroeger werden photonen eerst omgezet in licht en nadien in elektrische
signalen. Bij een photon counting CT worden de photon rechtstreeks omgezet in elektrische
signalen (kleuren) waardoor de beelden veel nauwkeuriger zijn en er een lagere stralingsdosis
nodig is.
1ste master geneeskunde 2025-2026
, OPO Ademhaling E0C00a 7
Thorax CT protocol:
- Het gebruik van IV contrastvloeistof is aangeraden bij
detectie / delineation / karakterisatie van laesies.
- IV contrast is soms tegenaangewezen bij allergie of
slechte nierfunctie.
- Bij tumor staging volgens TNM classificatie is IV contrast
aangewezen. Bij vermoeden van metastasen en indien er
toch contrast gegeven wordt kan ineens CT schedel en CT
bovenbuik gemaakt worden.
- Bij longembolen wordt IV contrast gegeven.
- Bij transplanten wordt geen contrast gegeven.
- Bij HRCT om long nauwkeurig te evolueren wordt geen IV
contrast gegeven. HRCT gebeurt meestal in buiklig en zowel
bij diepe inspiratie als bij diepe expiratie. HRCT wordt vaak
gebruikt bij vermoeden van air trapping of luchtweg
collaps. Bij air trapping is er toename in attenuatie (je
verwacht verdichting maar blijft opgeklaard) en minder
afname in volume dan verwacht.
- Bij low dose thorax CT wordt geen contrast gegeven.
Echografie van de thorax
Echografie van de long gebeurt niet omdat de long niet toegankelijk is voor echo (lucht).
Echografie van de thorax gebeurt voor de beoordeling van de pleura en het diafragma.
Echografie van het hart is het meest laagdrempelige onderzoek en kan verschillende delen van het hart
evalueren.
1ste master geneeskunde 2025-2026
