Recht van de Europese Unie samenvatting arresten 2024/'25

HOOFDSTUK 3: FUNDAMENTELE BEGINSELEN VAN EU-RECHTSORDE
1) AUTONOME, CONSTITUTIONELE RECHTSGEMEENSCHAP


RECHTSGEMEENSCHAP:
Relevante wetgeving:
- 1, 2, 19, 49 VEU  rule of law
- 47 Handvest
- 344 VWEU  beslechting zoals verdrag

Relevante arresten:
Arrest 227 Inuit
- 90-91:
o Rule of law = beheerst door het recht
o Toezicht = controle door de EU

Arrest 281 ASJP
- 30-34
o Rechtsbescherming = ook taak van de rechters van de LS
o LS: inzetten voor rechtsbescherming
- 35-40: beginsel van daadwerkelijke rechtsbescherming (algemeen)
- 41-52: onafhankelijkheid

Arrest 329 C/Polen
- 50-57
o Beginsel van daadwerkelijke rechtsbescherming
o Met alle nodige rechtsmiddelen beschermen
- 59-61: onafhankelijkheid

Arrest 335 Getin Noble Bank
- 80: Zijn de oude rechters wel onafhankelijk en onpartijdig? (Benoemd door communisme)
- 89-91: daadwerkelijke rechtsbescherming
- 93-94: de kern
- 95-97: er zijn regels nodig, maar geen twijfels bij reeds benoemde rechters



EU IS EEN CONSTITUTIONELE RECHTSGEMEENSCHAP
Arrest 53 Les Verts
- Constitutioneel HV = iedereen moet de regels volgen
- Handelingen van EP staan altijd onder juridische controle en kunnen worden aangevochten

Arrest 80 advies 1/91
- 20: intergouvernementeel verdrag
- 21: constitutiooneel: nieuwe rechtsorde, dit staat dus autonoom  30 en 35



AUTONOME RECHTSGEMEENSCHAP

 RECHTSTREEKSE WERKING
Arrest 3 Van Gend en Loos
- Bepalingen hebben rechtstreekse werking: 3 voorwaarden
o (1) Duidelijk, (2) onvoorwaardelijk, (3) geen discretionaire uitvoeringsmaatregelen

Arrest 18 Van Duyn
1

, - 4: rechtstreekse rechten voor particulieren
- 6: de 3 voorwaarden
- 7-8: Ja, rechtstreeks beroepen
Arrest 21 Defrenne
- 3-26: horizontale rechtstreekse werking?
- 28-39: dwingend recht, ook een horizontale toepassing



 VOORRANG
Relevante wetgeving:
- Verklaring nr. 17 (p.378)


Relevante arresten:
Arrest 6 Costa/ENEL (MIJLPAALARREST)
- Absolute voorrang aan het EU-recht want: eigenlijke rechtsorde  teleologische interpretatie


Arrest 10 Internationale Handelgeschellschaft
- 3: absolute voorrang, zelfs op Gw.


Arrest 29 Simmenthal
- 17: absolute voorrang
- 21: strijdige nationale wet weigeren
- 22-24: nationale rechter moet alles doen voor de absolute voorrang van het EU-recht te garanderen

Absolute voorrang =
Arrest 69 Factortame fundamenteel
- 21: regel buiten werking zetten, zelfs als deze enkel voorlopige maatregelen belet (zelfs bij rechtstreekse werking)
- 23: effectiviteit van het gemeenschapsrecht verzekeren


Arrest 311 Poplawski
- 52-58: kenmerken & principe van voorrang
- 61-63 + 68: geen rechtstreekse werking: particulier kan zich er niet op beroepen



 AUTONOMIE
Arrest 303 Wightman
- 44-45:
o Autonomie van het unierecht
o Grotere slagkracht en uniforme toepassing


2) BESCHERMING VAN GRONDRECHTEN
Relevante wetgeving:
- 2, 7, 49 VEU
- 3, 5e lid en 21 VEU
- 6 VEU

Relevante arresten:
Arrest 10 Internationale Handelgeschellschaft
- 4: eerbiediging van grondrechten die onderdeel zijn van gemeenschappelijke tradities

2

,Arrest 76 ERT
- 41-42:
o Formeel niet gebonden door EVRM
o Wel inspiratie halen van algemene rechtsbeginselen

Arrest 223 Akerberg Franson
- 45 & 48
o Bij elke strijdigheid krijgt het unierecht voorrang (hier: verticale rechtstreekse werking)
o Non bis idem is hier dus van kracht (art 51 HV)

Arrest 286 Egenberger
- 75-78: horizontale rechtstreekse werking (21 en 47 HV)
- 82: HV heeft werking en effectiviteit

Arrest 232 AMS
- 35: voldoet aan de voorwaarden van rechtstreekse werking
- 45 & 48: er is beleidsvrijheid: voldoet dus NIET aan de voorwaarden van rechtstreekse werking

Arrest 224 Melloni
- 55-57: grondwet kan geen voorrang krijgen (art. 53 HV)
- 58-63: voorrang unierecht! (VASTE RS)


3) ATTRIBUTIE, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID
- 5, 1e lid VEU



ATTRIBUTIE-/BEVOEGDHEIDSBEGINSEL
Relevante wetgeving:
- 4, 1e lid en 5, 2e lid VEU
- 352 VWEU

Relevante arresten:
Arrest 104 advies 2/94: Kan de EU toetreden tot het EVRM?
- 23-26: beginsel van attributie
- 27: geen bevoegdheid bepaald in het verdrag
- 28-34: verdragswijziging kan niet (géén art. 235 VEU)
- 35-36: geen bevoegdheid

Arrest 275 C/Raad van EU: Keuze rechtsgrondslag + vermelding (motiveringsplicht)
- 44-45: afwijzing  rechtsonzekerheid
- 48: attributiebeginsel
- 52: motiveringsplicht
- 53: rechtszekerheidsbeginsel
- 58-59: afwijking rechtsvorm + schending motiveringsplicht  nietig

Arrest 220 Parlement/Raad
- 42-43: grondslag moet berusten op objectieve gegevens
- 44: combinatie van rechtsgrondslagen
- 78-85: grondslag bepaalt de procedure



SUBSIDIARITEITSBEGINSEL
- 5, 3e lid VEU

3

, - Protocol nr. 2: 1, 2, 4 en 5, 6 en 7, 8



EVENREDIGHEIDSBEGINSEL
Relevante wetgeving:
- 5, 4e lid VEU
- Protocol nr. 2

Relevante arresten:
Arrst 257 Polen/EP en Raad v.d. EU
- 78-103: proportioneel? Geschikt en noodzakelijk  niet verder dan nodig
- 111-125: subsidiair?  vormvereisten



NB: OVER DE BEVOEGDHEDEN VAN DE EU
- 2 en 3-6 VWEU

4) UNIETROUW
Relevante wetgeving:
- 4, 3e lid en 13, 2e lid VEU

Relevante arresten:
Arrest 96 Parlement/raad
- 23: loyaliteitsbeginsel
- 26-28: schending van de loyale samenwerkingsplicht


5) INSTITUTIONEEL EVENWICHT
Relevante wetgeving:
- 13, 2e lid VEU

Relevante arresten:
Arrest 245 Raad/Commissie
- 63-65: institutioneel evenwicht
- 72-76: intrekkingsbevoegdheid
o Dubbele garantie
o Motivatie = motiveringsplicht




4