1
,1 Hoofdstuk 1: Inleiding.............................................................................................................8
1.1 Sociale psychologie als instrument in andere disciplines.................................................8
1.1.1 Hoe verschilt het van sociologie?..............................................................................8
1.1.2 Effect van reacties van anderen..................................................................................8
2 Onderzoeksmethoden...............................................................................................................9
2.1 Cyclistische onderzoeksproces..........................................................................................9
2.1.1 Ideeën ontwikkelen..................................................................................................10
2.1.2 Ideeën verfijnen........................................................................................................10
2.1.3 Ideeën verfijnen........................................................................................................12
2.1.4 Experimenteel onderzoek.........................................................................................14
2.1.5 Ethiek en waarden....................................................................................................15
3 Conditionering en leren..........................................................................................................17
3.1 Klassieke conditionering: de inzichten van Ivan Pavlov................................................17
3.1.1 Kenmerken...............................................................................................................17
3.1.2 Interpretaties.............................................................................................................18
3.1.3 Voorbeelden uit dagelijks leven...............................................................................19
3.2 Operante/ instrumentele conditionering..........................................................................20
3.2.1 Thorndike & Skinner................................................................................................20
3.2.2 Positieve vs negatieve straf......................................................................................21
3.2.3 Positieve straf...........................................................................................................21
3.2.4 Negatieve straf.........................................................................................................21
3.2.5 Effectiviteit van straf: Principes...............................................................................21
3.3 Observerend leren of sociaal leren..................................................................................22
3.3.1 Albert Bandura.........................................................................................................22
4 Sociale zelf.............................................................................................................................23
4.1 Structuur..........................................................................................................................24
4.2 Wat is (sociale) zelfperceptie..........................................................................................24
4.2.1 Zelfconcept vs zelfregulatie.....................................................................................24
4.2.2 Relationele invulling van het zelf............................................................................24
4.2.3 Spel en sociaal-economisch-morele ontwikkeling...................................................25
4.2.4 Relationele invulling van het zelf bij narcisme........................................................25
4.3 Zelfschema’s...................................................................................................................26
4.3.1 Zelfreferentie-effect.................................................................................................26
4.4 Zelfregulatie....................................................................................................................27
4.4.1 Zelfdiscrepantietheorie............................................................................................28
4.4.2 Zelfbewustzijn theorie..............................................................................................28
4.4.3 Gedrag veranderen?................................................................................................29
2
, 4.4.4 Oorzaken en gevolgen van zelfbewustzijn..............................................................29
4.4.5 Zelfregulatie vergt mentale energie..........................................................................29
4.5 Zelfconcept......................................................................................................................30
4.5.1 Zelfperceptietheorie................................................................................................30
4.5.2 Zelfperceptie van emoties........................................................................................30
4.5.3 Zelfperceptie van emoties: Twee factoren emotietheorie.......................................30
4.5.4 Zelfpercepties van motivatie....................................................................................31
4.5.5 Invloed van anderen.................................................................................................31
4.6 Samenvattend: hoe verschillen de theorieën met elkaar.................................................32
4.7 zelfwaardering.................................................................................................................32
4.7.1 Nood aan zelfwaardering........................................................................................32
4.7.2 Impliciete en expliciete meting van zelfwaardering................................................33
4.8 Methoden om zelfwaardering te verhogen......................................................................33
4.8.1 Zelfdienende cognities (‘self-serving bias’).............................................................33
4.8.2 Zelfhandicappering..................................................................................................34
4.8.3 Zich koesteren aan het succes van anderen..............................................................34
4.8.4 Neerwaartse sociale vergelijkingen..........................................................................35
4.8.5 Positieve illusies (zijn ze adaptief?).........................................................................36
4.9 Strategische zelfpresentatie............................................................................................36
4.9.1 Vormen van strategische zelfpresentatie (2):...........................................................36
4.9.2 Zelfverificatie...........................................................................................................37
4.9.3 Individuele en socio-economische verschillen.........................................................37
4.9.4 Voorbeeld sociale media...........................................................................................38
5 Sociale perceptie....................................................................................................................38
5.1 Observatie (eerste indruk)...............................................................................................38
5.1.1 Micro-expressies (FACS).........................................................................................39
5.1.2 Universele emoties en gelaatsuitdrukkingen............................................................39
5.1.3 Herkennen van emoties............................................................................................40
5.1.4 Herkennen van emoties in ander non-verbaal gedrag (3)........................................40
5.2 Attributies........................................................................................................................41
5.2.1 Attributietheorieën...................................................................................................41
5.2.2 Theorie van corresponderende gevolgtrekkingen/inferentie....................................43
5.2.3 Kelleys covariatie theorie.........................................................................................44
5.2.4 3 soorten covariatie-informatie in relatie tot attributies:..........................................44
5.3 Samengevat.....................................................................................................................46
5.4 Attributievertekeningen...................................................................................................47
5.4.1 Fundamentele attributiefout.....................................................................................47
3
, 5.4.2 Tweestappenmodel...................................................................................................47
5.4.3 Attributies als cultureel fenomeen...........................................................................48
5.5 Integratie.........................................................................................................................48
5.5.1 Basis bevindingen: volgorde is van belang.............................................................48
5.5.2 Centrale versus perifere trekken...............................................................................49
5.5.3 Afwijkingen van het gemiddelde model..................................................................49
5.6 Confirmatievertekeningen...............................................................................................50
5.6.1 Persistentie van opvattingen.....................................................................................50
5.6.2 Confirmatorische hypothesetoetsing........................................................................51
5.6.3 Zelfvervullende voorspelling (self-fulfilling prohecy)............................................51
6 Sociale beïnvloeding..............................................................................................................52
6.1 Automatische sociale invloed..........................................................................................53
6.1.1 Kameleon-effect.......................................................................................................53
6.1.2 Mirroring (= imitatie)...............................................................................................54
6.2 Conformiteit....................................................................................................................55
6.2.1 Klassieke studies.....................................................................................................55
6.2.2 Waarom conformeert men (2)..................................................................................56
6.2.3 Twee types conformiteit onderscheiden (sv)............................................................57
6.2.4 contexten waarin men conformeert..........................................................................57
6.2.5 Meerderheidsinvloed................................................................................................57
6.2.6 Minderheidsinvloed................................................................................................58
6.3 Inwilligen/ instemmen....................................................................................................59
6.3.2 Tweestappen instemmingtechnieken.......................................................................61
6.4 Assertiviteit.....................................................................................................................62
6.5 Gehoorzaamheid.............................................................................................................62
6.5.1 Experiment Milgram................................................................................................62
7 Wat is duurzame groei?..........................................................................................................65
7.1 Hoe draagt ons gedrag bij tot klimaatcrisis?...................................................................65
7.2 “Environmental Psychology”..........................................................................................66
7.2.1 Spillover/transfereffect.............................................................................................66
7.2.2 Psychologische afstand............................................................................................66
7.2.3 Sociale dilemma’s....................................................................................................66
7.2.4 Individuele verschillen (prosociale oriëntatie).........................................................68
7.2.5 Sociale waarden oriëntatie.......................................................................................69
7.2.6 Gedrag aanpassen.....................................................................................................69
8 Attitudes.................................................................................................................................71
8.1 Attitudes..........................................................................................................................71
4