Ethiek
Inhoudsopgave
Inleiding........................................................................................................ 2
Wat is ethiek................................................................................................................... 2
Bedrijfsethiek.................................................................................................................. 4
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).......................................................5
Sustainable Development Goals (SDG).........................................................................7
Ethische invalshoeken.................................................................................................. 7
Ethische theorieën.........................................................................................7
Gevolgenethiek = Consequentialisme.............................................................................9
Utilitarisme................................................................................................................... 9
Beginselethiek................................................................................................................. 9
Kantianisme of Deontologie........................................................................................10
Deugdenleer.................................................................................................................. 10
Sociale Contracttheorie................................................................................................. 10
Feministische ethiek of zorgethiek................................................................................11
Markteconomie............................................................................................ 11
Belang van economie................................................................................................. 11
Klassieke economieën................................................................................................... 12
Adam Smith:............................................................................................................... 12
John Maynard Keynes................................................................................................. 12
Ethisch ondernemerschap & Marketing.........................................................18
Marketing...................................................................................................................... 18
Onderneming en maatschappij......................................................................................21
bottom-up................................................................................................................... 21
Top-down.................................................................................................................... 23
Digitale ethiek – AI.......................................................................................28
Verantwoordelijkheid.................................................................................................. 30
Vrijheden en rechten.................................................................................................. 33
Rechtvaardigheid....................................................................................................... 33
Digitale Ethiek – Media-ethiek.......................................................................37
Milieu-ethiek................................................................................................ 39
1
,Inleiding
Wat is ethiek
Komt van Grieks woord ‘ethos’ = manier van leven
- Deel van de filosofische traditie
o Filosofie = liefde voor wijsheid, en is de studie van het stellen van bepaalde
fundamentele vragen
- (Zelf)kritisch nadenken
o Kritisch denken stelt de huidige norm in vraag
o Over wat we als vanzelfsprekend beschouwen
Epistemologie: wat is kennis?
Logica: wat is correct redeneren?
Metafysica: wat IS?
Esthetiek: wat is mooi?
Filosofie van de geest: wat is bewustzijn?
Antropologie: wat is de mens?
Ethiek: wat is goed?
o Hoe handel je moreel juist, hoe neem je de juiste beslissingen?
o Brede ambitie: algemene principes voor gedrag, leidt ons weg van slechte
resultaten
Verschil tussen Ethiek en Moraal:
- Moraal belichaamt waarden en normen die algemeen aangenomen worden, soort
maatschappelijke gedragscode
- Ethiek bekijkt de gedragscode op een kritische manier
Ethiek binnen het bedrijfsmanagement:
o Individu
Nadenken over ons eigen handelen
o Organisatie
Belang aantonen hoe groepen het individuele gedrag op de
werkvloer beinvloeden
Betere resultaten op werkvloer kunnen bereikt worden door
werknemers het gevoel te geven dat ze belangrijk zijn & er aan hen
wordt gedacht.
Dus niet per se fysische of financiële invloeden, wel bedrijfscultuur!
o Maatschappij
Bepaalt het welzijn vh individu en de toekomstige generaties
Economisch, ecologisch, demografisch,… denken
2
,Wicked Problems
= problemen of kansen die zo complex & diffuus zijn, dat ze moeilijk op te lossen
zijn. Ze zijn niet wicked omdat ze slecht zijn, maar omdat ze goed bestand zijn
tegen verbeteringen. Oorzaken die onderling afhankelijk zijn.
Cognitieve dissonantie
= psychologische spanning of het ongemak dat je voelt wanneer je tegenstrijdige
overtuigingen, waarden of gedragingen ervaart. Het treedt op wanneer wat je doet
niet overeenkomt met wat je weet of gelooft.
Hoe werkt het?
- Conflict: Je hebt twee gedachten die met elkaar botsen. Vb. "Ik wil gezond leven"
versus "Ik eet elke dag fastfood."
- Ongemak: Dit conflict zorgt voor een vervelend gevoel van innerlijke onrust.
- Oplossing: Om dit gevoel kwijt te raken, ga je vaak je gedrag veranderen of
(vaker nog) je gedachten aanpassen door smoesjes of rechtvaardigingen te
bedenken (Vb. "Vandaag mag het wel, want ik heb hard gewerkt")
HB: onverenigbaarheid ervaren tussen nieuwe kennis of theorieën en hun bestaande
overtuigingen. Je voelt een soort behoefte om die nieuwe kennis in vraag te stellen, aan
te passen of te negeren. Daarom wordt nieuwe informatie zelf aangepast aan uw
bestaande overtuiging
Common sense
= de manier waarop we gezamenlijk de werkelijkheid rondom ons percipiëren
Waarden
= opvattingen over wat uiteindelijk belangrijk en nastrevenswaardig is. Soort
principes waar men zich aan houdt.
Instrumentele <> intrinsieke waarde
- Intrinsieke: een doel op zich (vb. geluk)
- Instrumentele: een manier om de intrinsieke waarde te bemachtigen
Vb. afspreken met een vriendin is een instrumentele waarde (genot), die kan
leiden tot intrinsieke waarde geluk
Normen
= gedragsregels, collectieve verwachtingen naar manieren van handelen
- Relationele
o Gelden in de privésfeer, Vb. in het gezin of de vriendenkring
- Professionele
o Gerelateerd aan de professionele omgeving
- Publieke
o Gedrag van burgers naar andere burgers toe binnen de samenleving
Normen worden gedefinieerd door cultuur
o Culturele normen worden geleerd en versterkt door ouders, vrienden,
leraren en anderen terwijl je opgroeit in een samenleving
3
, o Verschillen vaak tussen culturen; vormen interculturele misverstanden
Oplossing: intercultureel perspectief
Overtuigingen/ beliefs
= een idee dat een persoon als waar beschouwd
Gebaseerd op:
- Iemands eigen ervaringen of experimenten
- De acceptatie van culturele en maatschappelijke normen
- Wat andere mensen zeggen
Moraliteit
= Het geheel van normen, waarden en overtuigingen die een groep leiden
- Gebruikelijk voor een persoon, groep of cultuur
- Kennis van de feiten
Ethiek
= kritische reflectie op geldende moraal
Morele principes:
- Voorschrijvend: principes moeten grammaticaal geformuleerd worden als
imperatieven om de verplichting die eraan verbonden is te benadrukken: Hoe
moeten we handelen?
- Universaliseerbaar: principes moeten in gelijke mate van toepassing zijn op alle
relevante agenten en culturen.
- Overriding /Compelling: principes moeten de primaire motivatiefactor zijn voor
handelingen die onder de paraplu van moraliteit vallen.
- Publiek: principes veronderstellen enige sociale interactie.
- Praktisch: principes moeten haalbaar zijn voor een gewone morele agent
- Opmerking over waarden en overtuigingen
Deugden
= een kwaliteit die hoge morele normen toont
- Uitmuntendheid
- Goed karakter
Plicht!
Bedrijfsethiek
= theorie over hoe ondernemingen moeten functioneren & welke morele normen
mensen in een onderneming hanteren. Zijn de morele keuzes die door het bedrijf
gemaakt worden de juiste keuzes, rekening houdend met de stakeholders van de
onderneming?
Bedrijfsleiders & werknemers behouden een grote verantwoordelijkheid
- Juiste ethische bedrijfscultuur
4
, - Invloed op bredere gemeenschap
o Integriteit onder werknemers
o Vertrouwen winnen van aandeelhouders en belanghebbenden
Bedrijfsethiek = Normen voor moreel goed of fout voor bedrijven (p. 16-23 HB)
Bedrijven kunnen hun ethische beleid intern vormgeven door een compliance officer aan
te werven. Deze monitort de interne werking van het bedrijf & volgt bedrijfscodes
Vaak komt de incentive om beleidsaanpassingen te doen vanuit de buitenwereld,
stakeholders buiten de organisatie (klanten, overheid,…) stellen ethische
praktijken van een bedrijf gemakkelijk in vraag.
Corporate governance
= beheert en controleert de interne werking van een organisatie. Er is een soort
verantwoordelijkheidsgevoel van transparantie, onafhankelijkheid en
verantwoordelijkheid.
Maatschappelijk verantwoord gedrag stimuleren binnen een onderneming,
rekening houdend met verschillende belanghebbende partijen.
Het statuut vd onderneming
Een organisatie met rechtspersoonlijkheid (Vb. NV) beschikt over zijn eigen rechten en
plichten, & wordt gezien als een fictieve persoon.
- Moraal heeft geen officiële status, en is gebaseerd op vrijwilligheid
- Veel wetgeving heeft een ethische achtergrond, maar zijn niet volledig gebaseerd
op ethiek
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)
= Corporate Social Responsibility (CSR)
= zakendoen waarbij een bedrijf zich niet alleen verantwoordt ten opzichte van
individuen of groepen waar het direct mee te maken heeft (Vb. Werknemers,
aandeelhouders,…), maar ook ten opzichte van allen die in contact komen met of invloed
ervan ondervinden.
- Verantwoordelijkheid van een organisatie vd effecten op de maatschappij &
milieu
- Aandacht voor mensenrechten, consumentenbelangen, sociaal & ethische
milieukwesties
Streven naar PEOPLE (sociale), PLANET (milieu), PROFIT (economische) verbetering.
PEOPLE De gevolgen voor mensen & maatschappij binnen en buiten de onderneming
- Menswaardige werksituaties
- Niet enkel intern, maar ook extern: consumenten krijgen correcte
informatie en consumeren veilige producten
PLANET De effecten op het natuurlijke leefmilieu
- Duurzame samenleving
5
Inhoudsopgave
Inleiding........................................................................................................ 2
Wat is ethiek................................................................................................................... 2
Bedrijfsethiek.................................................................................................................. 4
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).......................................................5
Sustainable Development Goals (SDG).........................................................................7
Ethische invalshoeken.................................................................................................. 7
Ethische theorieën.........................................................................................7
Gevolgenethiek = Consequentialisme.............................................................................9
Utilitarisme................................................................................................................... 9
Beginselethiek................................................................................................................. 9
Kantianisme of Deontologie........................................................................................10
Deugdenleer.................................................................................................................. 10
Sociale Contracttheorie................................................................................................. 10
Feministische ethiek of zorgethiek................................................................................11
Markteconomie............................................................................................ 11
Belang van economie................................................................................................. 11
Klassieke economieën................................................................................................... 12
Adam Smith:............................................................................................................... 12
John Maynard Keynes................................................................................................. 12
Ethisch ondernemerschap & Marketing.........................................................18
Marketing...................................................................................................................... 18
Onderneming en maatschappij......................................................................................21
bottom-up................................................................................................................... 21
Top-down.................................................................................................................... 23
Digitale ethiek – AI.......................................................................................28
Verantwoordelijkheid.................................................................................................. 30
Vrijheden en rechten.................................................................................................. 33
Rechtvaardigheid....................................................................................................... 33
Digitale Ethiek – Media-ethiek.......................................................................37
Milieu-ethiek................................................................................................ 39
1
,Inleiding
Wat is ethiek
Komt van Grieks woord ‘ethos’ = manier van leven
- Deel van de filosofische traditie
o Filosofie = liefde voor wijsheid, en is de studie van het stellen van bepaalde
fundamentele vragen
- (Zelf)kritisch nadenken
o Kritisch denken stelt de huidige norm in vraag
o Over wat we als vanzelfsprekend beschouwen
Epistemologie: wat is kennis?
Logica: wat is correct redeneren?
Metafysica: wat IS?
Esthetiek: wat is mooi?
Filosofie van de geest: wat is bewustzijn?
Antropologie: wat is de mens?
Ethiek: wat is goed?
o Hoe handel je moreel juist, hoe neem je de juiste beslissingen?
o Brede ambitie: algemene principes voor gedrag, leidt ons weg van slechte
resultaten
Verschil tussen Ethiek en Moraal:
- Moraal belichaamt waarden en normen die algemeen aangenomen worden, soort
maatschappelijke gedragscode
- Ethiek bekijkt de gedragscode op een kritische manier
Ethiek binnen het bedrijfsmanagement:
o Individu
Nadenken over ons eigen handelen
o Organisatie
Belang aantonen hoe groepen het individuele gedrag op de
werkvloer beinvloeden
Betere resultaten op werkvloer kunnen bereikt worden door
werknemers het gevoel te geven dat ze belangrijk zijn & er aan hen
wordt gedacht.
Dus niet per se fysische of financiële invloeden, wel bedrijfscultuur!
o Maatschappij
Bepaalt het welzijn vh individu en de toekomstige generaties
Economisch, ecologisch, demografisch,… denken
2
,Wicked Problems
= problemen of kansen die zo complex & diffuus zijn, dat ze moeilijk op te lossen
zijn. Ze zijn niet wicked omdat ze slecht zijn, maar omdat ze goed bestand zijn
tegen verbeteringen. Oorzaken die onderling afhankelijk zijn.
Cognitieve dissonantie
= psychologische spanning of het ongemak dat je voelt wanneer je tegenstrijdige
overtuigingen, waarden of gedragingen ervaart. Het treedt op wanneer wat je doet
niet overeenkomt met wat je weet of gelooft.
Hoe werkt het?
- Conflict: Je hebt twee gedachten die met elkaar botsen. Vb. "Ik wil gezond leven"
versus "Ik eet elke dag fastfood."
- Ongemak: Dit conflict zorgt voor een vervelend gevoel van innerlijke onrust.
- Oplossing: Om dit gevoel kwijt te raken, ga je vaak je gedrag veranderen of
(vaker nog) je gedachten aanpassen door smoesjes of rechtvaardigingen te
bedenken (Vb. "Vandaag mag het wel, want ik heb hard gewerkt")
HB: onverenigbaarheid ervaren tussen nieuwe kennis of theorieën en hun bestaande
overtuigingen. Je voelt een soort behoefte om die nieuwe kennis in vraag te stellen, aan
te passen of te negeren. Daarom wordt nieuwe informatie zelf aangepast aan uw
bestaande overtuiging
Common sense
= de manier waarop we gezamenlijk de werkelijkheid rondom ons percipiëren
Waarden
= opvattingen over wat uiteindelijk belangrijk en nastrevenswaardig is. Soort
principes waar men zich aan houdt.
Instrumentele <> intrinsieke waarde
- Intrinsieke: een doel op zich (vb. geluk)
- Instrumentele: een manier om de intrinsieke waarde te bemachtigen
Vb. afspreken met een vriendin is een instrumentele waarde (genot), die kan
leiden tot intrinsieke waarde geluk
Normen
= gedragsregels, collectieve verwachtingen naar manieren van handelen
- Relationele
o Gelden in de privésfeer, Vb. in het gezin of de vriendenkring
- Professionele
o Gerelateerd aan de professionele omgeving
- Publieke
o Gedrag van burgers naar andere burgers toe binnen de samenleving
Normen worden gedefinieerd door cultuur
o Culturele normen worden geleerd en versterkt door ouders, vrienden,
leraren en anderen terwijl je opgroeit in een samenleving
3
, o Verschillen vaak tussen culturen; vormen interculturele misverstanden
Oplossing: intercultureel perspectief
Overtuigingen/ beliefs
= een idee dat een persoon als waar beschouwd
Gebaseerd op:
- Iemands eigen ervaringen of experimenten
- De acceptatie van culturele en maatschappelijke normen
- Wat andere mensen zeggen
Moraliteit
= Het geheel van normen, waarden en overtuigingen die een groep leiden
- Gebruikelijk voor een persoon, groep of cultuur
- Kennis van de feiten
Ethiek
= kritische reflectie op geldende moraal
Morele principes:
- Voorschrijvend: principes moeten grammaticaal geformuleerd worden als
imperatieven om de verplichting die eraan verbonden is te benadrukken: Hoe
moeten we handelen?
- Universaliseerbaar: principes moeten in gelijke mate van toepassing zijn op alle
relevante agenten en culturen.
- Overriding /Compelling: principes moeten de primaire motivatiefactor zijn voor
handelingen die onder de paraplu van moraliteit vallen.
- Publiek: principes veronderstellen enige sociale interactie.
- Praktisch: principes moeten haalbaar zijn voor een gewone morele agent
- Opmerking over waarden en overtuigingen
Deugden
= een kwaliteit die hoge morele normen toont
- Uitmuntendheid
- Goed karakter
Plicht!
Bedrijfsethiek
= theorie over hoe ondernemingen moeten functioneren & welke morele normen
mensen in een onderneming hanteren. Zijn de morele keuzes die door het bedrijf
gemaakt worden de juiste keuzes, rekening houdend met de stakeholders van de
onderneming?
Bedrijfsleiders & werknemers behouden een grote verantwoordelijkheid
- Juiste ethische bedrijfscultuur
4
, - Invloed op bredere gemeenschap
o Integriteit onder werknemers
o Vertrouwen winnen van aandeelhouders en belanghebbenden
Bedrijfsethiek = Normen voor moreel goed of fout voor bedrijven (p. 16-23 HB)
Bedrijven kunnen hun ethische beleid intern vormgeven door een compliance officer aan
te werven. Deze monitort de interne werking van het bedrijf & volgt bedrijfscodes
Vaak komt de incentive om beleidsaanpassingen te doen vanuit de buitenwereld,
stakeholders buiten de organisatie (klanten, overheid,…) stellen ethische
praktijken van een bedrijf gemakkelijk in vraag.
Corporate governance
= beheert en controleert de interne werking van een organisatie. Er is een soort
verantwoordelijkheidsgevoel van transparantie, onafhankelijkheid en
verantwoordelijkheid.
Maatschappelijk verantwoord gedrag stimuleren binnen een onderneming,
rekening houdend met verschillende belanghebbende partijen.
Het statuut vd onderneming
Een organisatie met rechtspersoonlijkheid (Vb. NV) beschikt over zijn eigen rechten en
plichten, & wordt gezien als een fictieve persoon.
- Moraal heeft geen officiële status, en is gebaseerd op vrijwilligheid
- Veel wetgeving heeft een ethische achtergrond, maar zijn niet volledig gebaseerd
op ethiek
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)
= Corporate Social Responsibility (CSR)
= zakendoen waarbij een bedrijf zich niet alleen verantwoordt ten opzichte van
individuen of groepen waar het direct mee te maken heeft (Vb. Werknemers,
aandeelhouders,…), maar ook ten opzichte van allen die in contact komen met of invloed
ervan ondervinden.
- Verantwoordelijkheid van een organisatie vd effecten op de maatschappij &
milieu
- Aandacht voor mensenrechten, consumentenbelangen, sociaal & ethische
milieukwesties
Streven naar PEOPLE (sociale), PLANET (milieu), PROFIT (economische) verbetering.
PEOPLE De gevolgen voor mensen & maatschappij binnen en buiten de onderneming
- Menswaardige werksituaties
- Niet enkel intern, maar ook extern: consumenten krijgen correcte
informatie en consumeren veilige producten
PLANET De effecten op het natuurlijke leefmilieu
- Duurzame samenleving
5
