Wat is literatuur?
WAT IS POËZIE?
Cf 1 : Straat poëzie – bv op muren
Cf 2 : ‘chaque matin elle a tout oublié’
Interpretatie mogelijk : wie/wat is zij – wat is alles/vergeten – wie spreekt – waarom hier?
Locatie bepaalt interpretatie
Lay-out en interpunctie
Diepere gedachte die wordt overgebracht
Cf 3 : hoogstwaarschijnlijk over schaduw
Cf 3 : malieveld – protesten boeren NL / hanenbalk
Soms context nodig
Ondertekening dichter
Komt allemaal uit reportage
In gedichtenvorm gevoelens opwekken bij lezer
Demagogisch = mensen in een bepaalde gedachtenrichting sturen
HOE HERKENNEN WE POËZIE
Lay out wijkt af van proza
dichter kiest bewust voor enjambement (afbreken v regels) ontstaan verzen
gebruik witregels opdeling in verzen/versregels
afwijkende interpunctie (hoofdletters/leestekens)
titel bij korte teksten
Readymade = een gewone tekst die je presenteert als poëzie
(dagelijkse voorwerpen of uitspraken tot kunst worden gemaakt)
IS DAT VOLDOENDE? geen intrinsieke eigenschappen die een tekst tot poëzie maken
afh vd culturele / historische / sociale / institutionele context van een tekst besluit een
gemeenschap of die tekst poëzie is of niet:
moet elitair (moeilijk) zijn / diepgravend / Veelzijdig / Metrum /Rijm / structuur
WANNEER ERKENNEN WE POËZIE?
= wat culturele elite beschouwt als poëzie
= een tekst die eruit ziet als poëzie (versregels)
= Een literaire tekst die rijmt
= een tekst die veelzijdig is
= een tekst die vragen oproept
= een tekst die emotie overbrengt
= Taal die Bijzondere gedachte overbrengt
= Bijzondere taal die aandacht op zichzelf vestigt
= compacte tekst die gebonden is aan een vorm
,VORMVASTHEID = TRADITIONELE VORMKENMERKEN
rijm + rijmschema:
Strofe:
- distichon (2 verzen)
- Terzine / Terzet (3 verzen)
- Kwatrijn (4 verzen)
Metrum = woordritme : herhalen ve bepaald klemtoonpatroon
Jambisch (to-MAAT, to-MAAT, to-MAAT)
Pentameter (5 x to-MAAT)
Vormvaste genres
- sonnet
- haiku
SONNET
Populair gebleven tot heden
14 verzen
Italiaans: (4+4+3+3)
Rijmschema:
Octaaf = 2 kwatrijnen ABBA ABBA
Volta
Sextet = 2 terzinen CDE CDE
Petrarca (14e E)
Petrarkisme = schrijven over leed en zaligheid van liefde
Shakespeareaans sonnet: (4+4+4+2)
rijmschema:
3 kwatrijnen ABAB CDCD EFEF
volta
1 distichon GG
spelen met de traditie = vorm intertekstualiteit
HAIKU = Japanse dichtvorm met wortels in Zen-boeddhisme
Matsuo BASHŌ (17e E)
terzine 5+7+5 lettergrepen
(1 korte pauze na ‘ya’)
geeft een levenswijsheid mee: wat het met jou als mens doet
Herman van Rompuy = politicus + haiku schrijver
, WAT IS LITERATUUR? altijd historisch / cultureel / institutioneel (uitgevers..) bepaald
Belang van.. Vorm: welluidend, complex, soepel, mooi..
Originaliteit: creatief, intelligent, visionair..
Fictionaliteit
fictie = literair dominant (recent)
‘Willing suspension of disbelief’
Realistisch: effet du réel (= illusie van werkelijkheid)
non-fictie
RECEPTIE: (de gemeenschap) (6)
Recensies in kranten / tijdschriften (vgl. omslag + p.1 )
DC :
Eerder positief : DM / NRC ..
Eerder negatief : De Volkskrant / De Standaard ..
Literatuurwetenschappers :
Wet. Publicaties (niet onmiddellijk, nemen de tijd)
Uitnodigingen als ‘gastschrijver’ erkenning geven
Literaire prijzen
Gouden boekenuil 2015, Anton wachterprijs 2014..
Verkoopcijfers MAAR populariteit wordt gewantrouwd
Literatuur (gedichten/verhalen bedoelt als kunst) VS lectuur (eenvoud)
Literaire canon (= groep lit. teksten waarvan men vindt dat die bijzondere waarden heeft)
= bepaald door culturele elite
= historisch + cultureel bepaald
Canon v Vlaanderen : lijst van ankerpunten uit onze Vlaamse cultuur, geschiedenis en
wetenschappen, die in het onderwijs + in het kader van inburgeringstrajecten ter ondersteuning
gebruikt worden. opgesteld door experts + leidt af uit feiten
vertalingen in grote talen (EN/FR/DUI) gesteund door Nederlandse Taalunie
WAT IS LITERATUURWETENSCHAP?
Normatief = regelgevend VS Descriptief = beschrijvend
Objectiviteit VS Subjectiviteit
spreken over lit. op een controleerbare manier
metataal : belang v eensgezindheid rond terminologie
ambiguïteit : niet vanzelfsprekend door studieobject (versch. interpretaties)
o literatuurgericht VS tekstgericht
, Literatuurgerichte VS tekstgerichte lit. wet.
LIT.
o historische ontwikkelingen (tekst + context) vgl. gesch FR-NL lit.
o studie van literatuuropvattingen (poëtica’s)
- diachroon (doorheen de tijd) // synchroon (gelijktijdig, nu)
- stromingen
o studie v literaire dynamiek (ook sociologisch) rol gender in lit / invloed v lit. kritiek
TEKST.
o literaire analyse (=lit ontleden)
tekstintern
tekstextern (=tekst in relatie tot buitenwereld)
onderscheid is soms moeilijk bij bv oudere teksten
o primaire (= teksten die we bestuderen) VS secundaire teksten (= teksten die teksten bestuderen)
o van literaire analyse naar interpretatie
Interpretatie = synthese: verklarende betekenisanalyse die rekening houdt met vorm en
inhoud van een lit. werk
Samenspel tekst – lezer
Overtuigend of niet ? ( geen exacte wet.)
WAT IS POËZIE?
Cf 1 : Straat poëzie – bv op muren
Cf 2 : ‘chaque matin elle a tout oublié’
Interpretatie mogelijk : wie/wat is zij – wat is alles/vergeten – wie spreekt – waarom hier?
Locatie bepaalt interpretatie
Lay-out en interpunctie
Diepere gedachte die wordt overgebracht
Cf 3 : hoogstwaarschijnlijk over schaduw
Cf 3 : malieveld – protesten boeren NL / hanenbalk
Soms context nodig
Ondertekening dichter
Komt allemaal uit reportage
In gedichtenvorm gevoelens opwekken bij lezer
Demagogisch = mensen in een bepaalde gedachtenrichting sturen
HOE HERKENNEN WE POËZIE
Lay out wijkt af van proza
dichter kiest bewust voor enjambement (afbreken v regels) ontstaan verzen
gebruik witregels opdeling in verzen/versregels
afwijkende interpunctie (hoofdletters/leestekens)
titel bij korte teksten
Readymade = een gewone tekst die je presenteert als poëzie
(dagelijkse voorwerpen of uitspraken tot kunst worden gemaakt)
IS DAT VOLDOENDE? geen intrinsieke eigenschappen die een tekst tot poëzie maken
afh vd culturele / historische / sociale / institutionele context van een tekst besluit een
gemeenschap of die tekst poëzie is of niet:
moet elitair (moeilijk) zijn / diepgravend / Veelzijdig / Metrum /Rijm / structuur
WANNEER ERKENNEN WE POËZIE?
= wat culturele elite beschouwt als poëzie
= een tekst die eruit ziet als poëzie (versregels)
= Een literaire tekst die rijmt
= een tekst die veelzijdig is
= een tekst die vragen oproept
= een tekst die emotie overbrengt
= Taal die Bijzondere gedachte overbrengt
= Bijzondere taal die aandacht op zichzelf vestigt
= compacte tekst die gebonden is aan een vorm
,VORMVASTHEID = TRADITIONELE VORMKENMERKEN
rijm + rijmschema:
Strofe:
- distichon (2 verzen)
- Terzine / Terzet (3 verzen)
- Kwatrijn (4 verzen)
Metrum = woordritme : herhalen ve bepaald klemtoonpatroon
Jambisch (to-MAAT, to-MAAT, to-MAAT)
Pentameter (5 x to-MAAT)
Vormvaste genres
- sonnet
- haiku
SONNET
Populair gebleven tot heden
14 verzen
Italiaans: (4+4+3+3)
Rijmschema:
Octaaf = 2 kwatrijnen ABBA ABBA
Volta
Sextet = 2 terzinen CDE CDE
Petrarca (14e E)
Petrarkisme = schrijven over leed en zaligheid van liefde
Shakespeareaans sonnet: (4+4+4+2)
rijmschema:
3 kwatrijnen ABAB CDCD EFEF
volta
1 distichon GG
spelen met de traditie = vorm intertekstualiteit
HAIKU = Japanse dichtvorm met wortels in Zen-boeddhisme
Matsuo BASHŌ (17e E)
terzine 5+7+5 lettergrepen
(1 korte pauze na ‘ya’)
geeft een levenswijsheid mee: wat het met jou als mens doet
Herman van Rompuy = politicus + haiku schrijver
, WAT IS LITERATUUR? altijd historisch / cultureel / institutioneel (uitgevers..) bepaald
Belang van.. Vorm: welluidend, complex, soepel, mooi..
Originaliteit: creatief, intelligent, visionair..
Fictionaliteit
fictie = literair dominant (recent)
‘Willing suspension of disbelief’
Realistisch: effet du réel (= illusie van werkelijkheid)
non-fictie
RECEPTIE: (de gemeenschap) (6)
Recensies in kranten / tijdschriften (vgl. omslag + p.1 )
DC :
Eerder positief : DM / NRC ..
Eerder negatief : De Volkskrant / De Standaard ..
Literatuurwetenschappers :
Wet. Publicaties (niet onmiddellijk, nemen de tijd)
Uitnodigingen als ‘gastschrijver’ erkenning geven
Literaire prijzen
Gouden boekenuil 2015, Anton wachterprijs 2014..
Verkoopcijfers MAAR populariteit wordt gewantrouwd
Literatuur (gedichten/verhalen bedoelt als kunst) VS lectuur (eenvoud)
Literaire canon (= groep lit. teksten waarvan men vindt dat die bijzondere waarden heeft)
= bepaald door culturele elite
= historisch + cultureel bepaald
Canon v Vlaanderen : lijst van ankerpunten uit onze Vlaamse cultuur, geschiedenis en
wetenschappen, die in het onderwijs + in het kader van inburgeringstrajecten ter ondersteuning
gebruikt worden. opgesteld door experts + leidt af uit feiten
vertalingen in grote talen (EN/FR/DUI) gesteund door Nederlandse Taalunie
WAT IS LITERATUURWETENSCHAP?
Normatief = regelgevend VS Descriptief = beschrijvend
Objectiviteit VS Subjectiviteit
spreken over lit. op een controleerbare manier
metataal : belang v eensgezindheid rond terminologie
ambiguïteit : niet vanzelfsprekend door studieobject (versch. interpretaties)
o literatuurgericht VS tekstgericht
, Literatuurgerichte VS tekstgerichte lit. wet.
LIT.
o historische ontwikkelingen (tekst + context) vgl. gesch FR-NL lit.
o studie van literatuuropvattingen (poëtica’s)
- diachroon (doorheen de tijd) // synchroon (gelijktijdig, nu)
- stromingen
o studie v literaire dynamiek (ook sociologisch) rol gender in lit / invloed v lit. kritiek
TEKST.
o literaire analyse (=lit ontleden)
tekstintern
tekstextern (=tekst in relatie tot buitenwereld)
onderscheid is soms moeilijk bij bv oudere teksten
o primaire (= teksten die we bestuderen) VS secundaire teksten (= teksten die teksten bestuderen)
o van literaire analyse naar interpretatie
Interpretatie = synthese: verklarende betekenisanalyse die rekening houdt met vorm en
inhoud van een lit. werk
Samenspel tekst – lezer
Overtuigend of niet ? ( geen exacte wet.)
