Samenvatting Strafrecht
Hoorcollege 1:
Verschijnsel strafrecht
Oog om oog, tand om tand
- Straffen…
- Beteugeld, ingetoomd door recht
- Beleidsinstrument Strafrecht reguleert gedrag en handhaaft normen,
terwijl het grenzen stelt aan overheidsmacht. Het is zo een instrument van
maatschappelijke ordening en sociale controle.
Er moet een straf-recht zijn Recht dat ongebreidelde strafacties en de reacties
hierop aan banden legt, strafimpulsen tempert en hitte ervan afkoelt. Strafrecht
is beteugeld recht tot straffen.
Begrip
- Probleem Het is meerduidig, het kan verschillende betekenissen dekken,
andere vragen oproepen en verwijzen naar andere feitelijke toestanden.
- Strafrecht in de ruime zin:
o Onder welke voorwaarden de OH specifieke gedragingen
(misdrijven) specifieke (strafrechtelijke) sancties kan opleggen en
uitvoeren
o Omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan
o Voorschrijven op welke wijze de bevoegde (publiekrechtelijke)
instanties hun recht (en soms plicht) om voor deze gedragingen
sancties op te leggen en uit te voeren moeten uitoefenen.
- Materieel strafrecht (strafbaar gedrag en straffen) geheel van de
rechtsregels die bepalen onder welke voorwaarden handelingen of
onthoudingen als misdrijven kunnen worden beschouwd en de
strafrechtelijke sancties hierop.
- Formeel strafrecht (procedure vaststelling, vervolging, beoordeling)(de
strafvordering, het strafprocesrecht of de strafrechtspleging) De
rechtsregels m.b.t. de vaststelling van misdrijven, de opsporing, de
vervolging en de berechting van de personen die ervan verdacht worden
een misdrijf te hebben gepleegd en de rechtsregels van de organisatie,
bevoegdheid en werking van de instellingen en organen.
- Samenhang: regels als bescherming en legitimering Het materieel
strafrecht kom tot leven door de toepassing ervan in het kader van de
strafrechtspleging. De sanctionering van strafrechtelijk gedrag moet
gebeuren in een formeel wettelijk strafprocesrechtelijk kader.
Bronnen
- Strafwetboek 1867- vaak gewijzigd
- NSw. 2024, Iwt 2026: eenvoudig, coherent, adequaat (?)
- Wetboek Strafvordering:
o Elk systeem van strafvordering is een compromis maatschappelijk
en individueel belang, efficiëntie en rechtsbescherming
Bescherming vooral tot uiting in de regeling van de bewijslevering in
strafzaken en waarborgen waarover de beklaagde beschikt in de
fase van onderzoek en voor het vonnisgerecht
o inquisitoire en accusatoire procedures
o 1808-1998
, o nog geen nieuw wetboek, zal er niet meteen komen, aanpassingen
aan NSw. in pijplijn
- Potpourriwetten, MSS-wetten, wetten hervorming/digitalisering justitie…
Wetsartikels, die erg vaak afweken van de algemene regels.
De klassieke drieledige indeling misdaad-wanbedrijf-overtreding is verdwenen.
Alle strafbare gedragingen vallen onder het eenheidsbegrip misdrijven en die telt
de wetgever nu op in acht strafniveaus.
Accusatoire procedure Waarborgen het belang van het individu. Maatschappij
neemt geen initiatief, maar de beschuldiging gebeurt door het slachtoffer van
een misdrijf, waarmee aangeklaagde op gelijk voet staat. Rechter is
scheidsrechter
Inquisitoire procedure Maatschappij gaat via vertegenwoordiger van het gezag
de vervolging en berechting behartigen. De procedure is dan schriftelijk, geheim
en niet-tegensprekelijk.
Onze strafprocedure kent een gemengd systeem Onderzoek (geheim,
schriftelijk en niet-contradictoir) en de procedure voor de vonnisgerechten is
mondeling, openbaar en contradictoir.
Art. 78, §8 NSw. Behoudens indien de wet anders bepaalt, bepalingen die
verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van minimum één jaar,
deze verwijzing moet worden gelezen als een verwijzing naar een
gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door art. 36 NSw.
Autonomie van SR
- Functioneel: eigen normen en belangen, eigen handhaving
- Conceptueel: eigen invulling begrippen Strafrechters mogen bij de
interpretatie van strafwetten en bij de toepassing van de strafbepalingen,
aan de begrippen, definities en instellingen die afkomstig zijn uit andere
rechtstakken, niet dezelfde betekenis geven als in deze rechtstakken.
- Uitz. Art. 16 V.T. Wanneer het misdrijf verband houdt met de uitvoering
van een overeenkomst waarvan het bestaan wordt ontkend of waarvan de
uitlegging wordt betwist, de strafrechter zich bij de beslissing over het
bestaan van die overeenkomst gedraagt naar de regels van het burgerlijk
recht
Relatieve autonomie het strafrecht is niet volledig autonoom, maar is evenmin
slechts een hulprecht van andere rechtstakken.
Het is ook autonoom, doordat het eigen grenzen trekt tussen recht en onrecht in
een aantal materies die niet worden geregeld door andere rechtstakken.
De rechtsonderhorige moet zich houden aan de voor dat rechtsverkeer geldende,
strafrechtelijk gesanctioneerde normen, wat ook hun inhoud moge zijn.
De functionele autonomie nauw verbonden Specificiteit van de
strafrechtelijke afhandeling van inbreuken op de rechtsordening.
SPR/ Burgerlijke procesrecht?
- Zie art.2 Ger.W De regels van procesrechtwetboek zijn toepasselijk op
alle rechtsplegingen, behoudens wanneer deze geregeld worden door niet
uitdrukkelijk opgeheven wetsbepalingen, waarvan de toepassing niet
verenigbaar is met de toepassing van de bepalingen van dit wetboek.
- Gerechtelijk Wetboek = burgerlijk procesrecht
, - Ger. recht aanvullend op SPR voor zover verzoenbaar met fundamentele
beginselen SPR. Indien het SPR andere regeling heeft geldt het Ger. Recht
niet meer.
Strafrecht = Publiek recht
- Zaak tussen individu en de staat
- Burgerlijke schadevordering privaatrechtelijk ‘aanhangsel’ publieke
vordering
- Van openbare orde
Zelfs al schaadt een misdrijf een particulier belang, dan nog is niet de
benadeelde particulier de vervolgende partij, maar het openbaar ministerie, een
OHorgaan dat optreedt. Tenuitvoerlegging van gerechtelijke sancties gebeurt op
initiatief van O.M.
Een door een misdrijf benadeelde particulier zal zich in een strafproces weliswaar
burgerlijke partij kunnen stellen met het oog op de vergoeding van de geleden
schade, maar verhouding tot de dader blijft van publiekrechtelijke aard.
De vervolging, veroordeling, berechting en bestraffing zijn publiekrechtelijke
aangelegenheid.
Algemeen en bijzonder strafrecht
- Algemeen strafrecht: vooral in algemeen deel (Boek I) NSw. en in
complementaire wetten = regels die gelden voor alle misdrijven
De algemene regels die voor alle misdrijven gelden
- Bijzonder deel (Boek II) Sw. (de misdrijven): omschrijving, straffen en
specifieke misdrijf gebonden regels
- Bijzonder strafrecht: rest van de strafwetten, buiten het wetboek
Bijzonder strafrecht Geheel van strafwetten die specifieke gedragingen
strafbaar stellen en de daarop toepasselijke straffen vermelden. Het bevat ook
het strafrecht uitgevaardigd door de gemeenschappen en de gewesten.
Bijzonder strafrecht = verzamelnaam voor alle strafwetten buiten het
Strafwetboek.
Bijzonder strafrecht Grote inhoudelijk diversiteit. Beperken zich tot bepaalde
categorieën van personen of beperkte territoriale geldingssfeer. Of die bijzonder
materies regelen (bv. Drugswet).
Bijzonder strafrecht met een relatieve autonomie (bv. Militair strafrecht,
economisch strafrecht, …)
De complementaire wetten maken een deel uit van het bijzondere strafrecht.
Strafwetboek (Sw.)
- 1867 maar veel gewijzigd vervangen door (N)Sw. 2024
- Twee boeken
- Boek I NSw.: t/m art.78: algemeen deel
- Boek II NSw: specifieke misdrijven (moord, diefstal, oplichting,
verkrachting,..) en de straf die erbij hoort
Sommige belangrijke regels zitten in wetgeving buiten het Strafwetboek. Een
aantal belangrijke procedureregels zit in wetgeving buiten het Wetboek van
Strafvordering.
, Complementaire wetten
- Vullen Strafwetboek aan, maar zijn niet in het Wetboek zelf opgenomen,
verwerkt
o Jeugd(beschermings)wet 1965 (aangepast door de
Gemeenschappen (VL, Franstal.) elk voor hun eigen bevoegdheid
=> Vlaams Jeugddelinquentiedecreet
o Wet Bescherming Maatschappij 1930-1964-1998-2003-2007:
geestesgestoorden, Interneringswet 2007-2014-2016 (Potpourri
III)
o Wet 29/2/2024 tot invoering van een beveiligingsmaatregel ter
bescherming van de maatschappij (BMBM)
VERDWIJNEN MET NSW.: Probatiewet 1964: opschorting en
uitstel, regeling komt WEL IN NSW. en Wet op de
verzachtende omstandigheden 1867 VERDWIJNT
- NB: Complementaire wetten Sv. = W.voorl.hecht, Interneringswet
(procedureregels), Wet huiszoeking,…
Complementaire wetten strafwetten zonder in het Wetboek ingevoegd, worden
er logisch en integraal deel van uit te maken.
Bijzondere strafwetten
- Waarom bijzonder?
- Wetten met allerlei strafrechtelijke regels op een specifiek, speciaal
deelgebied: materie, personen, plaats
- Maar vooral: sanctiebepalingen verbonden aan wetten die in hoofdzaak
andere regels bevatten: belastingen, milieu, arbeidsrecht, wegverkeer,
economische regels, bankrecht, …
- ONOVERZICHTELIJK !
Bijzonder strafrecht Geheel van strafwetten die specifieke gedragingen
strafbaar stellen en de daarop toepasselijke straffen vermelden. Bevat de
strafbaarstelling uit Boek II.
Art. 77 NSw. Algemene regels in Boek I Sw.
- Bij gebreke van andersluidende bepalingen in boek II en in de bijzondere
wetten en verordeningen, worden de bepalingen van dit boek toegepast op
de misdrijven die bij boek II alsook bij die bijzondere wetten en
verordeningen strafbaar zijn gesteld.
- NB: Art.100 OSw. met zijn uitzonderingen verdwijnt
Artikel 78 NSw. zorgt voor een regeling voor bestaande bijzondere strafwetten
waarvan de wetgever of decreetgever de oude straffen nog niet heeft omgezet
naar het nieuwe systeem van acht strafniveaus.
Art. 77 NSw De bijzondere wet of verordening kan afwijken van de bepalingen
van boek I NSw. Dat is een toepassing van de algemene stelregel dat bijzondere
regeling voorrang hebben op algemene (lex specialis derogat legi generali). (Art.
11 Bijzondere Wet hervorming Instellingen)
Deelstatenstrafrecht
- Ook voor decreten gelden in beginsel ALLE regels van Boek I,
- deelstaten kunnen daar slechts na ingewikkelde procedure (met
goedkeuring federale ministerraad) eigen regels van algemeen strafrecht
maken!!!
Hoorcollege 1:
Verschijnsel strafrecht
Oog om oog, tand om tand
- Straffen…
- Beteugeld, ingetoomd door recht
- Beleidsinstrument Strafrecht reguleert gedrag en handhaaft normen,
terwijl het grenzen stelt aan overheidsmacht. Het is zo een instrument van
maatschappelijke ordening en sociale controle.
Er moet een straf-recht zijn Recht dat ongebreidelde strafacties en de reacties
hierop aan banden legt, strafimpulsen tempert en hitte ervan afkoelt. Strafrecht
is beteugeld recht tot straffen.
Begrip
- Probleem Het is meerduidig, het kan verschillende betekenissen dekken,
andere vragen oproepen en verwijzen naar andere feitelijke toestanden.
- Strafrecht in de ruime zin:
o Onder welke voorwaarden de OH specifieke gedragingen
(misdrijven) specifieke (strafrechtelijke) sancties kan opleggen en
uitvoeren
o Omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan
o Voorschrijven op welke wijze de bevoegde (publiekrechtelijke)
instanties hun recht (en soms plicht) om voor deze gedragingen
sancties op te leggen en uit te voeren moeten uitoefenen.
- Materieel strafrecht (strafbaar gedrag en straffen) geheel van de
rechtsregels die bepalen onder welke voorwaarden handelingen of
onthoudingen als misdrijven kunnen worden beschouwd en de
strafrechtelijke sancties hierop.
- Formeel strafrecht (procedure vaststelling, vervolging, beoordeling)(de
strafvordering, het strafprocesrecht of de strafrechtspleging) De
rechtsregels m.b.t. de vaststelling van misdrijven, de opsporing, de
vervolging en de berechting van de personen die ervan verdacht worden
een misdrijf te hebben gepleegd en de rechtsregels van de organisatie,
bevoegdheid en werking van de instellingen en organen.
- Samenhang: regels als bescherming en legitimering Het materieel
strafrecht kom tot leven door de toepassing ervan in het kader van de
strafrechtspleging. De sanctionering van strafrechtelijk gedrag moet
gebeuren in een formeel wettelijk strafprocesrechtelijk kader.
Bronnen
- Strafwetboek 1867- vaak gewijzigd
- NSw. 2024, Iwt 2026: eenvoudig, coherent, adequaat (?)
- Wetboek Strafvordering:
o Elk systeem van strafvordering is een compromis maatschappelijk
en individueel belang, efficiëntie en rechtsbescherming
Bescherming vooral tot uiting in de regeling van de bewijslevering in
strafzaken en waarborgen waarover de beklaagde beschikt in de
fase van onderzoek en voor het vonnisgerecht
o inquisitoire en accusatoire procedures
o 1808-1998
, o nog geen nieuw wetboek, zal er niet meteen komen, aanpassingen
aan NSw. in pijplijn
- Potpourriwetten, MSS-wetten, wetten hervorming/digitalisering justitie…
Wetsartikels, die erg vaak afweken van de algemene regels.
De klassieke drieledige indeling misdaad-wanbedrijf-overtreding is verdwenen.
Alle strafbare gedragingen vallen onder het eenheidsbegrip misdrijven en die telt
de wetgever nu op in acht strafniveaus.
Accusatoire procedure Waarborgen het belang van het individu. Maatschappij
neemt geen initiatief, maar de beschuldiging gebeurt door het slachtoffer van
een misdrijf, waarmee aangeklaagde op gelijk voet staat. Rechter is
scheidsrechter
Inquisitoire procedure Maatschappij gaat via vertegenwoordiger van het gezag
de vervolging en berechting behartigen. De procedure is dan schriftelijk, geheim
en niet-tegensprekelijk.
Onze strafprocedure kent een gemengd systeem Onderzoek (geheim,
schriftelijk en niet-contradictoir) en de procedure voor de vonnisgerechten is
mondeling, openbaar en contradictoir.
Art. 78, §8 NSw. Behoudens indien de wet anders bepaalt, bepalingen die
verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van minimum één jaar,
deze verwijzing moet worden gelezen als een verwijzing naar een
gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door art. 36 NSw.
Autonomie van SR
- Functioneel: eigen normen en belangen, eigen handhaving
- Conceptueel: eigen invulling begrippen Strafrechters mogen bij de
interpretatie van strafwetten en bij de toepassing van de strafbepalingen,
aan de begrippen, definities en instellingen die afkomstig zijn uit andere
rechtstakken, niet dezelfde betekenis geven als in deze rechtstakken.
- Uitz. Art. 16 V.T. Wanneer het misdrijf verband houdt met de uitvoering
van een overeenkomst waarvan het bestaan wordt ontkend of waarvan de
uitlegging wordt betwist, de strafrechter zich bij de beslissing over het
bestaan van die overeenkomst gedraagt naar de regels van het burgerlijk
recht
Relatieve autonomie het strafrecht is niet volledig autonoom, maar is evenmin
slechts een hulprecht van andere rechtstakken.
Het is ook autonoom, doordat het eigen grenzen trekt tussen recht en onrecht in
een aantal materies die niet worden geregeld door andere rechtstakken.
De rechtsonderhorige moet zich houden aan de voor dat rechtsverkeer geldende,
strafrechtelijk gesanctioneerde normen, wat ook hun inhoud moge zijn.
De functionele autonomie nauw verbonden Specificiteit van de
strafrechtelijke afhandeling van inbreuken op de rechtsordening.
SPR/ Burgerlijke procesrecht?
- Zie art.2 Ger.W De regels van procesrechtwetboek zijn toepasselijk op
alle rechtsplegingen, behoudens wanneer deze geregeld worden door niet
uitdrukkelijk opgeheven wetsbepalingen, waarvan de toepassing niet
verenigbaar is met de toepassing van de bepalingen van dit wetboek.
- Gerechtelijk Wetboek = burgerlijk procesrecht
, - Ger. recht aanvullend op SPR voor zover verzoenbaar met fundamentele
beginselen SPR. Indien het SPR andere regeling heeft geldt het Ger. Recht
niet meer.
Strafrecht = Publiek recht
- Zaak tussen individu en de staat
- Burgerlijke schadevordering privaatrechtelijk ‘aanhangsel’ publieke
vordering
- Van openbare orde
Zelfs al schaadt een misdrijf een particulier belang, dan nog is niet de
benadeelde particulier de vervolgende partij, maar het openbaar ministerie, een
OHorgaan dat optreedt. Tenuitvoerlegging van gerechtelijke sancties gebeurt op
initiatief van O.M.
Een door een misdrijf benadeelde particulier zal zich in een strafproces weliswaar
burgerlijke partij kunnen stellen met het oog op de vergoeding van de geleden
schade, maar verhouding tot de dader blijft van publiekrechtelijke aard.
De vervolging, veroordeling, berechting en bestraffing zijn publiekrechtelijke
aangelegenheid.
Algemeen en bijzonder strafrecht
- Algemeen strafrecht: vooral in algemeen deel (Boek I) NSw. en in
complementaire wetten = regels die gelden voor alle misdrijven
De algemene regels die voor alle misdrijven gelden
- Bijzonder deel (Boek II) Sw. (de misdrijven): omschrijving, straffen en
specifieke misdrijf gebonden regels
- Bijzonder strafrecht: rest van de strafwetten, buiten het wetboek
Bijzonder strafrecht Geheel van strafwetten die specifieke gedragingen
strafbaar stellen en de daarop toepasselijke straffen vermelden. Het bevat ook
het strafrecht uitgevaardigd door de gemeenschappen en de gewesten.
Bijzonder strafrecht = verzamelnaam voor alle strafwetten buiten het
Strafwetboek.
Bijzonder strafrecht Grote inhoudelijk diversiteit. Beperken zich tot bepaalde
categorieën van personen of beperkte territoriale geldingssfeer. Of die bijzonder
materies regelen (bv. Drugswet).
Bijzonder strafrecht met een relatieve autonomie (bv. Militair strafrecht,
economisch strafrecht, …)
De complementaire wetten maken een deel uit van het bijzondere strafrecht.
Strafwetboek (Sw.)
- 1867 maar veel gewijzigd vervangen door (N)Sw. 2024
- Twee boeken
- Boek I NSw.: t/m art.78: algemeen deel
- Boek II NSw: specifieke misdrijven (moord, diefstal, oplichting,
verkrachting,..) en de straf die erbij hoort
Sommige belangrijke regels zitten in wetgeving buiten het Strafwetboek. Een
aantal belangrijke procedureregels zit in wetgeving buiten het Wetboek van
Strafvordering.
, Complementaire wetten
- Vullen Strafwetboek aan, maar zijn niet in het Wetboek zelf opgenomen,
verwerkt
o Jeugd(beschermings)wet 1965 (aangepast door de
Gemeenschappen (VL, Franstal.) elk voor hun eigen bevoegdheid
=> Vlaams Jeugddelinquentiedecreet
o Wet Bescherming Maatschappij 1930-1964-1998-2003-2007:
geestesgestoorden, Interneringswet 2007-2014-2016 (Potpourri
III)
o Wet 29/2/2024 tot invoering van een beveiligingsmaatregel ter
bescherming van de maatschappij (BMBM)
VERDWIJNEN MET NSW.: Probatiewet 1964: opschorting en
uitstel, regeling komt WEL IN NSW. en Wet op de
verzachtende omstandigheden 1867 VERDWIJNT
- NB: Complementaire wetten Sv. = W.voorl.hecht, Interneringswet
(procedureregels), Wet huiszoeking,…
Complementaire wetten strafwetten zonder in het Wetboek ingevoegd, worden
er logisch en integraal deel van uit te maken.
Bijzondere strafwetten
- Waarom bijzonder?
- Wetten met allerlei strafrechtelijke regels op een specifiek, speciaal
deelgebied: materie, personen, plaats
- Maar vooral: sanctiebepalingen verbonden aan wetten die in hoofdzaak
andere regels bevatten: belastingen, milieu, arbeidsrecht, wegverkeer,
economische regels, bankrecht, …
- ONOVERZICHTELIJK !
Bijzonder strafrecht Geheel van strafwetten die specifieke gedragingen
strafbaar stellen en de daarop toepasselijke straffen vermelden. Bevat de
strafbaarstelling uit Boek II.
Art. 77 NSw. Algemene regels in Boek I Sw.
- Bij gebreke van andersluidende bepalingen in boek II en in de bijzondere
wetten en verordeningen, worden de bepalingen van dit boek toegepast op
de misdrijven die bij boek II alsook bij die bijzondere wetten en
verordeningen strafbaar zijn gesteld.
- NB: Art.100 OSw. met zijn uitzonderingen verdwijnt
Artikel 78 NSw. zorgt voor een regeling voor bestaande bijzondere strafwetten
waarvan de wetgever of decreetgever de oude straffen nog niet heeft omgezet
naar het nieuwe systeem van acht strafniveaus.
Art. 77 NSw De bijzondere wet of verordening kan afwijken van de bepalingen
van boek I NSw. Dat is een toepassing van de algemene stelregel dat bijzondere
regeling voorrang hebben op algemene (lex specialis derogat legi generali). (Art.
11 Bijzondere Wet hervorming Instellingen)
Deelstatenstrafrecht
- Ook voor decreten gelden in beginsel ALLE regels van Boek I,
- deelstaten kunnen daar slechts na ingewikkelde procedure (met
goedkeuring federale ministerraad) eigen regels van algemeen strafrecht
maken!!!
