Psychologie
Hoofdstukken 6 en 7: is daar iemand? / wat doen anderen?
Inleiding – hoofdstuk 6
Sociale blootstelling
- Sociale blootstelling: minimale invulling voor effect van socius (soortgenoot),
namelijk de ‘blote’ (= loutere) aanwezigheid, zonder verdere inhoudelijke
invulling
- Robert Zajonc:
o Heeft sociale blootstelling een effect op het gedrag?
o Maakt het iets uit of ik alleen ben of niet, zonder dat de anderen een
poging doen om mijn gedrag te beïnvloeden?
Sociale facilitatie vs. sociale belemmering
- Soms heeft passief publiek een belemmerend effect, en soms een faciliterend
effect
- Geen duidelijk verschillen tussen mens/ dier
- Is hierin enige regelmaat te vinden?
- Integrerende hypothese van Zajonc (1965):
o Facilitatie/ belemmering is
Niet afhankelijk van wat men aan het doen is, wel van de
dominantie (/ aangeleerdheid) van de respons die gesteld moet
worden
Notie ‘dominante respons’: respons die in een concrete
situatie de grootste waarschijnlijkheid heeft dat het organisme
die uitbrengt
- Hypothese van Zajonc:
o Sociale facilitatie en sociale belemmering zijn de uitkomst van eenzelfde
onderliggende psychologische proces, namelijk:
“Sociale aanwezigheid leidt tot verhoogde activatie (= arousal), wat
op zich leidt tot toename van de dominante respons”
= sociale activeringshypothese
o Als die dominante respons de juiste respons is sociale facilitatie
o Als die dominante respons een foute respons is sociale belemmering
Wanneer facilitatie vs. belemmering?
Resultaten experiment 2 (Zajonc et al., 1969): reactietijd (in seconden) om te
ontsnappen aan lichtbron in donkere fles
De (blote) aanwezigheid van een socius lijkt
voldoende om sociale facilitatie/
belemmering uit te lokken
1
,Ook bij mensen (Markus, 1978)?
- Mannelijke proefpersonen moeten zich omkleden, hetzij alleen, hetzij voor
passief publiek, hetzij voor een toekijkend publiek
o Ofwel makkelijke kleding (schoenen), ofwel moeilijke kleding
(experimenteel pak met knopen achteraan)
Resultaten (in seconden):
Wanneer helpt het (niet) dat er andere mensen aanwezig zijn als
je moet presteren?
Hangt ervan af of het een dominante respons is of niet
Nabespreking – hoofdstuk 6
Sociale activering kan leiden tot sociale facilitatie of sociale
belemmering
- Hypothese van Zajonc:
o Sociale facilitatie en sociale belemmering zijn de uitkomst van eenzelfde
onderliggende psychologische proces, namelijk:
“Sociale aanwezigheid leidt tot verhoogde activatie (= arousal), wat
op zich leidt tot toename van de dominante respons”
= sociale activeringshypothese
o Als die dominante respons de juiste respons is sociale facilitatie (bv.
kakkerlakken die met publiek sneller in een rechte lijn van het licht
weglopen, en de donkere buis bevindt zich recht tegenover het licht)
o Als die dominante respons een foute respons is sociale belemmering
(bv. kakkerlakken die met publiek sneller in een rechte lijn van het licht
weglopen, maar de donkere buis bevindt zich in een doolhof aan de
rechterkant)
Hoe verhoudt sociaal parasiteren (= social loafing) zich tot de
theorie van Zajonc?
Sociale-activeringstheorie:
Sociale aanwezigheid
↓
Stijging activatie (= ‘arousal’/ lichamelijke opwinding)
↓
Dominante respons nog dominanter
Samenvatting – hoofdstuk 6
Wie is de snelste?
Bij wereldrecord atletiek: in één uur een zo groot mogelijke afstand lopen
Omstandigheden zijn optimaal (loopschoenen met ‘spikes’, perfect egale en
geconstrueerde ondergrond voor loopwedstrijden, …)
2
, Vraag: Hoe komt het dat lopers tijdens een halve marathon sneller lopen dan de
‘eenzame lopers’ die het wereldduurrecord willen breken?
Eigenlijk zijn de eenzame lopers niet eenzaam (coach, ‘officials’ die tijd en afstand
meten, supporters, journalisten)
Welke afvallen beter als je alleen eet?
Beter alleen of in gezelschap eten als je wilt afvallen?
1929: Erwin Bayer
- Onderzoek met kippen
- Verzadigde dieren, die in alleensituatie geen voedsel meer tot zich nemen,
verorberden nog 2/3 van een normale maaltijd wanneer ze naast een andere kip
werden geplaatst die gedurende een etmaal niet gegeten had
1932: Harry Harlow
- Groepeerde ratten in paren o.b.v. hun aanvangsgewicht
- Ratten aten gedurende 20 dagen afwisselend een dag alleen en een dag samen
Ze aten in solitaire dagen significant minder dan tijdens sociale dagen
Om af te vallen kan je best gezelschap mijden
Sociale belemmering en sociale facilitatie
1963: Robert Ader en Ronald Tatum (1)
- Kan je beter alleen of samen een creatieve oplossing bedenken voor een
probleem?
- Proefpersonen namen vrijwillig deel, kregen financiële beloning
- 1ste fase:
o Allerlei tests en interviews ondergaan die voor het verdere verloop van
het experiment geen belang hadden
- 2de fase:
o Duurde 1.5 uur, in ander lokaal op een stoel plaatsnemen
o Draad rond kuit waardoor elektrische shocks konden worden toegediend
o Kregen geen uitleg over de reden van dit deel van het onderzoek
o Kregen wel te horen dat: niet opstaan, stoel niet verschuiven, elektroden
niet aanraken, niet roken, geen stemgeluid maken
o 12/36 proefpersonen: zaten alleen met rode drukknop binnen handbereik
o 24/36 proefpersonen: zaten in paren, bij één van de twee lag de rode
drukknop binnen handbereik
o Na elke 10 seconden: elektrische shock van 500 milliseconden
Rode knop kon volgende shock 10 seconden uitstellen shocks
konden volledig vermeden worden
- Onderzoekers registreerden welke proefpersonen de knop gebruikten en
wanneer ze dat deden
- Succesvol vermijdingsgedrag werd vastgelegd op het registreren van een
periode van 5 minuten waarin maximaal 5 shocks werden toegediend
Resultaten:
- Alleenconditie:
o 8/12: criterium van succesvol vermijdingsgedrag voor het einde van de 2 de
fase
o 2/12: criterium niet binnen 90 minuten gehaald
o 2/12: weigerden proef uit te zitten
- Passiefpubliekconditie:
3
Hoofdstukken 6 en 7: is daar iemand? / wat doen anderen?
Inleiding – hoofdstuk 6
Sociale blootstelling
- Sociale blootstelling: minimale invulling voor effect van socius (soortgenoot),
namelijk de ‘blote’ (= loutere) aanwezigheid, zonder verdere inhoudelijke
invulling
- Robert Zajonc:
o Heeft sociale blootstelling een effect op het gedrag?
o Maakt het iets uit of ik alleen ben of niet, zonder dat de anderen een
poging doen om mijn gedrag te beïnvloeden?
Sociale facilitatie vs. sociale belemmering
- Soms heeft passief publiek een belemmerend effect, en soms een faciliterend
effect
- Geen duidelijk verschillen tussen mens/ dier
- Is hierin enige regelmaat te vinden?
- Integrerende hypothese van Zajonc (1965):
o Facilitatie/ belemmering is
Niet afhankelijk van wat men aan het doen is, wel van de
dominantie (/ aangeleerdheid) van de respons die gesteld moet
worden
Notie ‘dominante respons’: respons die in een concrete
situatie de grootste waarschijnlijkheid heeft dat het organisme
die uitbrengt
- Hypothese van Zajonc:
o Sociale facilitatie en sociale belemmering zijn de uitkomst van eenzelfde
onderliggende psychologische proces, namelijk:
“Sociale aanwezigheid leidt tot verhoogde activatie (= arousal), wat
op zich leidt tot toename van de dominante respons”
= sociale activeringshypothese
o Als die dominante respons de juiste respons is sociale facilitatie
o Als die dominante respons een foute respons is sociale belemmering
Wanneer facilitatie vs. belemmering?
Resultaten experiment 2 (Zajonc et al., 1969): reactietijd (in seconden) om te
ontsnappen aan lichtbron in donkere fles
De (blote) aanwezigheid van een socius lijkt
voldoende om sociale facilitatie/
belemmering uit te lokken
1
,Ook bij mensen (Markus, 1978)?
- Mannelijke proefpersonen moeten zich omkleden, hetzij alleen, hetzij voor
passief publiek, hetzij voor een toekijkend publiek
o Ofwel makkelijke kleding (schoenen), ofwel moeilijke kleding
(experimenteel pak met knopen achteraan)
Resultaten (in seconden):
Wanneer helpt het (niet) dat er andere mensen aanwezig zijn als
je moet presteren?
Hangt ervan af of het een dominante respons is of niet
Nabespreking – hoofdstuk 6
Sociale activering kan leiden tot sociale facilitatie of sociale
belemmering
- Hypothese van Zajonc:
o Sociale facilitatie en sociale belemmering zijn de uitkomst van eenzelfde
onderliggende psychologische proces, namelijk:
“Sociale aanwezigheid leidt tot verhoogde activatie (= arousal), wat
op zich leidt tot toename van de dominante respons”
= sociale activeringshypothese
o Als die dominante respons de juiste respons is sociale facilitatie (bv.
kakkerlakken die met publiek sneller in een rechte lijn van het licht
weglopen, en de donkere buis bevindt zich recht tegenover het licht)
o Als die dominante respons een foute respons is sociale belemmering
(bv. kakkerlakken die met publiek sneller in een rechte lijn van het licht
weglopen, maar de donkere buis bevindt zich in een doolhof aan de
rechterkant)
Hoe verhoudt sociaal parasiteren (= social loafing) zich tot de
theorie van Zajonc?
Sociale-activeringstheorie:
Sociale aanwezigheid
↓
Stijging activatie (= ‘arousal’/ lichamelijke opwinding)
↓
Dominante respons nog dominanter
Samenvatting – hoofdstuk 6
Wie is de snelste?
Bij wereldrecord atletiek: in één uur een zo groot mogelijke afstand lopen
Omstandigheden zijn optimaal (loopschoenen met ‘spikes’, perfect egale en
geconstrueerde ondergrond voor loopwedstrijden, …)
2
, Vraag: Hoe komt het dat lopers tijdens een halve marathon sneller lopen dan de
‘eenzame lopers’ die het wereldduurrecord willen breken?
Eigenlijk zijn de eenzame lopers niet eenzaam (coach, ‘officials’ die tijd en afstand
meten, supporters, journalisten)
Welke afvallen beter als je alleen eet?
Beter alleen of in gezelschap eten als je wilt afvallen?
1929: Erwin Bayer
- Onderzoek met kippen
- Verzadigde dieren, die in alleensituatie geen voedsel meer tot zich nemen,
verorberden nog 2/3 van een normale maaltijd wanneer ze naast een andere kip
werden geplaatst die gedurende een etmaal niet gegeten had
1932: Harry Harlow
- Groepeerde ratten in paren o.b.v. hun aanvangsgewicht
- Ratten aten gedurende 20 dagen afwisselend een dag alleen en een dag samen
Ze aten in solitaire dagen significant minder dan tijdens sociale dagen
Om af te vallen kan je best gezelschap mijden
Sociale belemmering en sociale facilitatie
1963: Robert Ader en Ronald Tatum (1)
- Kan je beter alleen of samen een creatieve oplossing bedenken voor een
probleem?
- Proefpersonen namen vrijwillig deel, kregen financiële beloning
- 1ste fase:
o Allerlei tests en interviews ondergaan die voor het verdere verloop van
het experiment geen belang hadden
- 2de fase:
o Duurde 1.5 uur, in ander lokaal op een stoel plaatsnemen
o Draad rond kuit waardoor elektrische shocks konden worden toegediend
o Kregen geen uitleg over de reden van dit deel van het onderzoek
o Kregen wel te horen dat: niet opstaan, stoel niet verschuiven, elektroden
niet aanraken, niet roken, geen stemgeluid maken
o 12/36 proefpersonen: zaten alleen met rode drukknop binnen handbereik
o 24/36 proefpersonen: zaten in paren, bij één van de twee lag de rode
drukknop binnen handbereik
o Na elke 10 seconden: elektrische shock van 500 milliseconden
Rode knop kon volgende shock 10 seconden uitstellen shocks
konden volledig vermeden worden
- Onderzoekers registreerden welke proefpersonen de knop gebruikten en
wanneer ze dat deden
- Succesvol vermijdingsgedrag werd vastgelegd op het registreren van een
periode van 5 minuten waarin maximaal 5 shocks werden toegediend
Resultaten:
- Alleenconditie:
o 8/12: criterium van succesvol vermijdingsgedrag voor het einde van de 2 de
fase
o 2/12: criterium niet binnen 90 minuten gehaald
o 2/12: weigerden proef uit te zitten
- Passiefpubliekconditie:
3
