Geschreven door studenten die geslaagd zijn Direct beschikbaar na je betaling Online lezen of als PDF Verkeerd document? Gratis ruilen 4,6 TrustPilot
logo-home
Document preview thumbnail
Voorbeeld 6 van de 159 pagina's
Samenvatting

Samenvatting orthopedagogiek

Document preview thumbnail
Voorbeeld 6 van de 159 pagina's

Dit document bevat een uitgebreide samenvatting van het vak orthopedagogiek, gedoceerd door prof. Sarah De Pauw. De samenvatting bevat zowel de lesnotities als een verwerking van het handboek Orthopedagogiek als handelingswetenschap. Ik was geslaagd bij mijn eerste examenpoging. Dit document bevat alle hoofdstukken, inclusief gastcolleges, behalve hoofdstuk 3 : personen met een fysieke beperking en hoofdstuk 7: personen met leerstoornissen (dit hoofdstuk moest niet gekend zijn voor het examen).

Voorbeeld van de inhoud

Wat is orthopedagogiek?`......................................................................................................................................... 9
Wat is orthopedagogiek aan de Ugent? ................................................................................................................. 9
3. klinische orthopedagogiek & disability studies ........................................................................................................ 9

2. inhoud opleidingsonderdeel ............................................................................................................................ 10
3.1. Doelgroepspecifieke expertise: PERSONEN MET… 9 doelgroepen ....................................................................... 10
4.2. ‘klinische’ orthopedagogiek: KLEMTONEN ......................................................................................................... 10

Personen met een verstandelijke beperking I ....................................................................................................... 11
!!!4 mensbeelden over mensen met bep .................................................................................................................. 12
19e eeuwse pioniers!!!! ........................................................................................................................................... 13

Ontstaan van eerste inrichtingen- rond 1850 ........................................................................................................ 14

Ontstaan segregatie- rond 1850........................................................................................................................... 14
Rond de eeuwswisseling- positivisme en evolutieleer ........................................................................................... 15
Opkomst testdiagnostiek- 1905 ........................................................................................................................... 15
Eerste tekenen van een kentering ............................................................................................................................ 15
Start aversie voor instituutszorg-1960 ...................................................................................................................... 16
‘Total institution’ – erving Gofmann (1961) ............................................................................................................ 16
Antipsychiatrie-beweging> jaren 1970 ................................................................................................................. 16
Start disability rights movement- 1960-1970......................................................................................................... 17
Normalisatieprincipe > 1970 ............................................................................................................................... 17
Normalisatieprincipe: ......................................................................................................................................... 17
Kritiek op ‘normalisatiedenken’ ........................................................................................................................... 17
Vanaf jaren 1990 .................................................................................................................................................... 18
Het nieuwe denken ............................................................................................................................................. 18
Het nieuwste denken: ............................................................................................................................................. 18
3. begrippenkader .................................................................................................................................................. 19
1. De spanning rond diagnoses en classificaties: .................................................................................................. 20
De 3 classificatiesystemen ..................................................................................................................................... 20
De zoektocht naar de juiste terminologie ................................................................................................................. 21
1. Veranderende AAIDD-def ................................................................................................................................ 22
3) Van mentale retardatie naar VERSTANDELIJKE beperking (2002 => 2010) ........................................................... 22
4) De AAIDD-definitie (2010, 2021)!!! Vanbuiten kennen ........................................................................................ 22
3) De AAIDD-definitie (2010, 2o21) ...................................................................................................................... 22
Person-first language – RESPECT ......................................................................................................................... 23
Ga op zoek naar de ‘juiste’ terminologie… ........................................................................................................ 23
De AAIDD-definitie (2010, 2o21) als basis voor diagnose SIGNIFICANT LIMITATIONS = ........................................... 23
1.2. De diagnosestelling..................................................................................................................................... 23
DIAGNOSTISCHE tools ....................................................................................................................................... 23
Hoe vaak komt verstandelijke beperking voor? ..................................................................................................... 24
AAIDD: ETIOLOGIE IS een multifactorieel gegeven= .............................................................................................. 24
ETIOLOGIE IS VAAK ONBEKEND .......................................................................................................................... 25
BIJKOMENDE PROBLEMEN (COMORBIDITEIT) (morbide: ziek, stoornis & miss ziektes die erbij komen) .................. 25
Classificatie syndromen!!! .................................................................................................................................. 26
• KLINEFELTER SYNDROOM ....................................................................................................................... 26
• Downsyndroom of trisomie 21 ................................................................................................................. 26
• Fragile X syndrome (FXS) ......................................................................................................................... 26
• Fenylketonurie ........................................................................................................................................ 27
• Foetaal alcohol syndroom ....................................................................................................................... 27
• ACE’S ..................................................................................................................................................... 27
AAIDD: een integratief systeem ........................................................................................................................... 27

1

, Sociaal ecologische definitie .................................................................................................................................. 28
Wat is individueel functioneren (‘human functioning’)? ........................................................................................ 28
AAIDD-diagnostiek in 3 stappen .............................................................................................................................. 29
Dimensie I. IntellectuEEL FUNCTIONEREN .......................................................................................................... 29
Dimensie II. Adaptieve vaardigheden ................................................................................................................... 29
IV participatie, interactie en sociale rollen ............................................................................................................ 30
Dimensie V: Context (omgeving en cultuur) .......................................................................................................... 31
Stap 2 – het al dan niet toekennen van het label ‘verstandelijke beperking’ ................................................................. 32
Stap 3 – uitwerking van ondersteuningsplan .............................................................................................................. 32
Quality of life ...................................................................................................................................................... 32
QOL = Méér dan tevredenheid ............................................................................................................................. 32
Subjectief/objectief ............................................................................................................................................ 33
QoL – 8 domeinen – wordt gemeten door indicatoren ............................................................................................ 33
QoL als ‘THERMOMETER’ .................................................................................................................................... 34
QOL als uitkomstmaat ........................................................................................................................................ 34
Ondersteuningsdenken .......................................................................................................................................... 34
Drie belangrijke pijlers in het ondersteuningsdenken ............................................................................................ 34
Doel: een SYSTEEM VAN ONDERSTEUNING – op maat .......................................................................................... 35
VAAK IS ER Spanningsveld tussen STAP 1 en STAP 2 .............................................................................................. 36
STAP 3: Ontwikkelen van individueel ondersteuningsplan ..................................................................................... 37
STAP 4/5: Monitoring & evaluatie ........................................................................................................................ 37
Praktisch: VAN RECHTS NAAR LINKS DENKEN ..................................................................................................... 37
Conclusie: ......................................................................................................................................................... 37
5. orthopedagogiek ................................................................................................................................................ 38
Op microniveau: ................................................................................................................................................. 38
Person Centered Planning (PCP) ...................................................................................................................... 38
Self-determination – Self-advocacy – CAUSAL agency theory ............................................................................ 38
Family Quality of Life – Zuna et al ..................................................................................................................... 39

5. orthopedagogiek Personen met ernstige meervoudige beperkingen .................................................................. 39
GESCHIEDENIS ..................................................................................................................................................... 39
Classificatie en terminologie ................................................................................................................................... 39

Definitie: Personen met motorisch-verstandelijke beperking ............................................................................... 40

Uitdagingen orthopedagogiek ............................................................................................................................. 41
Inzetten op kwaliteit van bestaan BIJ PERSONEN MET PIMD ...................................................................................... 41

4. Personen met Downsyndroom ..................................................................................................................... 45
binnenkant en buitenkant vd persoon ...................................................................................................................... 45
BINNEN- en BUITENKANT van mensen met DS ........................................................................................................ 45
psychische structuurvastheid ................................................................................................................................. 45
Draaiboek: ......................................................................................................................................................... 46
Niet zo vreemd: .................................................................................................................................................. 46
psychische structuurvastheid ................................................................................................................................. 46
het (psychisch) draaiboek ....................................................................................................................................... 47
Gevoelige plekken: ................................................................................................................................................. 47
DUAAL SOCIAAL FUNCTIONEREN ........................................................................................................................... 47
ZIJN MENSEN MET DOWN ‘SOCIAAL HOOG- SENSITIEF’?......................................................................................... 48
Bepalend bij mensen met downsyndroom ............................................................................................................... 48
DOWN EN NIET-DOWN .......................................................................................................................................... 48
down & autisme ..................................................................................................................................................... 49

2

, DS EN DEMENTIE: .................................................................................................................................................. 50
NEUROLOGISCHE LEEFTIJD =CHRONOLOGISCHE LEEFTIJD + 20/25 jaar.................................................................. 51
een dik draaiboek? het beste dieet… ....................................................................................................................... 51

basisacceptatie ................................................................................................................................................. 51
afstand- nabijheid .................................................................................................................................................. 52
getrapte benadering ............................................................................................................................................... 52

5. ASS personen met autisme ............................................................................................................................. 54
1. GESCHIEDENIS .............................................................................................................................................. 54
DE ‘ONTDEKKERS’ .............................................................................................................................................. 54
NATURE-NURTURE? ........................................................................................................................................... 54
VERSCHILLENDE VISIES OP autisme (Lai et al. 2020)!!!!!!!!!!!! ............................................................................... 56
AUTISME als uiting van neurodiversiteit ................................................................................................................ 57
VERSCHILLENDE VISIES op autisme (Baron-cohen, 2019) .................................................................................... 57
VERSCHILLENDE VISIES OP autisme (Lai et al. 2020) ........................................................................................... 57
2. Begrippenkader .................................................................................................................................................. 57
ANDERE MANIER VAN INFORMATIEVERWERKING ................................................................................................ 57
ETIOLOGIE: ZEER VEEL LAGEN EN FACTOREN… ................................................................................................... 57
MEDISCH-PSYCHIATRISCHE DEFINITIES DSM-ICD .............................................................................................. 58
CRITERIA VOLGENS DSM-5: Autismespectrumstoornis ........................................................................................ 58
ASS VOLGENS DSM-5: criterium A + criterium B ................................................................................................... 58
VARIATIE IN CRITERIUM A: SOCIALE INTERACTIE - COMMUNICATIE .................................................................. 59
Verbale communicatie: ............................................................................................................................... 59
Non-verbale communicatie: ........................................................................................................................ 59
ASS DSM-5: criterium A + criterium B ................................................................................................................... 61
Stereotype Bewegingen : STIMMING .................................................................................................................... 61
DIFFERENTIAALDIAGNOSTIEK? SOCIALE COMMUNICATIESTOORNIS (SCS) .......................................................... 63
IN VLAANDEREN: CLASSIFICERENDE DIAGNOSTIEK ............................................................................................ 63
DSM 5-CRITERIA !!! ............................................................................................................................................. 64
ZEER VAAK: BIJKOMENDE PROBLEMEN ............................................................................................................... 64
Toetsing aan de VAPH-definitie handicap ............................................................................................................. 65
2. Begrippenkader .................................................................................................................................................. 65
Prevalentie? ....................................................................................................................................................... 65
GESLACHTSRATIO (gemiddeld 3,5-4:1-> 4 jongens tegen 1 meisje autisme) ........................................................... 65
Trends in autismeonderzoek (Mottron & Bzdok, 2020) ........................................................................................... 65
Verklaringen? ..................................................................................................................................................... 66
SOCIAAL-ECOLOGISCHE FACTOREN .............................................................................................................. 66
3.BEELDVORMING ................................................................................................................................................. 66
Kijk steeds naar het individu! ............................................................................................................................... 66
ANDERE MANIER VAN DENKEN ........................................................................................................................... 67
3. COGNITIEVE VERKLARINGSMODELLEN ............................................................................................................... 67
BEROEMDE COGNITIEVE VERKLARINGSMODELLEN!!!!! ....................................................................................... 67
A. Centrale coherentie .................................................................................................................................... 67
B. Problemen met executieve functies: alle cognitieve vaardigheden die we gebruiken om onze dag te plannen,
toets te plannen, gedrag te sturen, levensdoele stellen,…… .............................................................................. 68
C. Theory of mind (TOM)= mentaliseren............................................................................................................ 69
Voorlopers van TOM:........................................................................................................................................... 70
1. Doen alsof en imitatie ................................................................................................................................. 70
Gedeelde aandacht (joint attention) ................................................................................................................ 70
D. Predictive Coding ....................................................................................................................................... 70
5. Orthopedagogische aanpak ................................................................................................................................ 71
ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ......................................................................................................... 71
Gezinsfactoren ................................................................................................................................................... 72
ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING (Lai et al. 2020) ................................................................................. 72
ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ......................................................................................................... 73
Aanpassen aan de omgeving ............................................................................................................................... 74
3

, VERHELDERING IN RUIMTE ................................................................................................................................ 74
VERHELDERING VAN TIJD ................................................................................................................................... 74
AANGEPAST TAALGEBRUIK ................................................................................................................................. 75
Hou Rekening met over/onderprikkeling ............................................................................................................... 76
Medicatie ........................................................................................................................................................... 76
Tot slot ............................................................................................................................................................... 76

Verslaving en middelengerelateerde problemen: begrippen, middelen, beeldvorming en ondersteuning ............... 78
Middelenmisbruik, verslaving, afhankelijkheid, middelengeBONDeN stoornis, pwud, … ............................................. 78
Verslavingen en stoornissen door het gebruik van middelen .................................................................................. 78
‘gokverslaving’ of ‘gokstoornis’ ............................................................................................................................ 79
Van alle tijden .................................................................................................................................................... 79
Van alle plaatsen ................................................................................................................................................ 80
Gameverslaving: (nog) geen officiële daignose ................................................................................................. 80
normalisering van middelengebruik!? ...................................................................................................................... 80
Netflix series .................................................................................................................................................. 80
Ook bij ons ..................................................................................................................................................... 80
Inleiding: EEN AANTAL ASPECTEN UITGEDIEPT ........................................................................................................ 80
Wanneer spreken we van een verslaving? ............................................................................................................. 80
Soorten middelen ............................................................................................................................................... 80
Drugswiel ........................................................................................................................................................... 81
Steeds weer nieuwe drugs … ............................................................................................................................... 83
Drugs nader bekeken .......................................................................................................................................... 83
Hoeveel is teveel? .............................................................................................................................................. 83
Waarom gebruiken mensen drugs?.......................................................................................................................... 83
Drinking motives ................................................................................................................................................ 83
Watch out! ......................................................................................................................................................... 84
Epidemiologie – enkele cijfers ................................................................................................................................. 84
Epidemiologie – enkele cijfers (EMCDDA, 2015, p. 15) ........................................................................................... 84
Epidemiologie – enkele cijfers (EMCDDA, 2015, p. 15) ........................................................................................... 84
Cannabis vs. Opiaten (behandeling) .................................................................................................................... 84
Een aantal vlaamse cijfers (VAD, 2023) ................................................................................................................ 85
begrippen .............................................................................................................................................................. 85
Misbruik (lichtere vorm van verslaving) ................................................................................................................. 85
afhankelijkheid (1) .............................................................................................................................................. 85
afhankelijkheid (2) .............................................................................................................................................. 86
Huidige definitie: DSM-5 (apa, 2013) .................................................................................................................... 86
DSM-5 (apa, 2013 / Hasin et al., 2013, p. 836) ...................................................................................................... 86
Getuigenis over verslaving, herstel en hulpverlening ................................................................................................. 87
Verslaving en de rol van hulpverlening ..................................................................................................................... 87
Interventiespectrum ........................................................................................................................................... 87
Hoe omgaan met verslaving: een continuüm ........................................................................................................ 87
Beeldvorming......................................................................................................................................................... 87
Verslaving en hoe de vicieuze cirkel doorbreken ................................................................................................... 87
Het afhankelijkheidsproces................................................................................................................................. 87
Mens, middel, milieu (Zinberg) ............................................................................................................................ 88
Meervoudige Vicieuze cirkels .................................................................................................................................. 89
De lichamelijke vicieuze cirkel ............................................................................................................................. 89
De psychische vicieuze cirkel .............................................................................................................................. 89
De sociale vicieuze cirkel .................................................................................................................................... 90
De cerebrale vicieuze cirkel ................................................................................................................................. 90
Motivatie als drijfveer voor verandering en herstel .................................................................................................... 91
Van afhankelijkheid naar ontwenning ................................................................................................................... 91
Motivatie ............................................................................................................................................................ 92
Verandering als circulair proces .......................................................................................................................... 93
Hoe omgaan met verslaving en middelen gerelateerde problemen? .......................................................................... 93
4

, Repressie ........................................................................................................................................................... 93
Preventie ........................................................................................................................................................... 93
Abstinentiebenadering ....................................................................................................................................... 94
Schadebeperking – Harm reduction of substitutiebenadering ............................................................................... 94
Herstel van verslaving ......................................................................................................................................... 95
Betty Ford Institute Consensus Panel, 2007......................................................................................................... 96
Mental health recovery ....................................................................................................................................... 96

Personen met een visuele beperking ................................................................................................................... 97
Geschiedenis ......................................................................................................................................................... 97
Begrippenkader...................................................................................................................................................... 98
Medische definities ............................................................................................................................................ 98
Traditionele opvattingen .................................................................................................................................. 98
1) Gezichtsscherpte (visus) ..................................................................................................................... 98
2) Gezichtsveld ....................................................................................................................................... 98
Slechtziendheid.......................................................................................................................................... 99
Blindheid.................................................................................................................................................... 99
Ontwikkeling in de (medische) diagnostiek ....................................................................................................... 99
Cerebrale Visuele Inperking – CVI .................................................................................................................... 99
Functionele definities ......................................................................................................................................... 99
Prevalentie ....................................................................................................................................................... 100
Beeldvorming ................................................................................................................................................... 100
Sensorische ontwikkeling ................................................................................................................................. 100
Motorische ontwikkeling ................................................................................................................................... 100
Cognitieve ontwikkeling .................................................................................................................................... 101
Taal en communicatie....................................................................................................................................... 101
Psychosociale ontwikkeling .............................................................................................................................. 101
Het jonge kind .............................................................................................................................................. 101
Peuter- en kleuterleeftijd ............................................................................................................................... 102
De lagereschoolleeftijd ................................................................................................................................. 102
Jongeren en jongvolwassenen ....................................................................................................................... 102
Levensloop-gerelateerde ontwikkeling ............................................................................................................... 102
Opvoeding ................................................................................................................................................... 102
Onderwijs .................................................................................................................................................... 103
Dagbesteding en tewerkstelling ..................................................................................................................... 104
Ouder zijn met een visuele beperking ............................................................................................................. 104
Ouderdomsblindheid en -slechtziendheid ..................................................................................................... 104
Orthopedagogische ondersteuning ....................................................................................................................... 105
Visuele stimulatie en training ............................................................................................................................ 105
Zelfredzaamheid .............................................................................................................................................. 105
Mobiliteit ......................................................................................................................................................... 105
Apps en technologie ......................................................................................................................................... 105
Communicatie ................................................................................................................................................. 105
Psycho-educatie .............................................................................................................................................. 106

Personen met een ernstige psychische problemen ............................................................................................ 107
Prevalentie en beeldvorming ................................................................................................................................. 107
Ernstige psychiatrische aandoening (EPA)… what’s in a name? ............................................................................ 107
Ernstige psychiatrische aandoening (EPA) .......................................................................................................... 107
Een heterogene populatie: ................................................................................................................................ 107
Biopsychosociaal ......................................................................................................................................... 107
Prevalentie .......................................................................................................................................................... 108
Beeldvorming....................................................................................................................................................... 108
en diagnostiek ...................................................................................................................................................... 109
Kanttekeningen bij de DSM-5 ............................................................................................................................ 109
Van DSM naar meer functiegerichte diagnostiek ................................................................................................. 109
Van psychiatrische stoornis naar ‘psychische kwetsbaarheid’ ................................................................................. 110
Maatschappelijke beeldvorming ........................................................................................................................ 111
5

, Frames en counterframes ................................................................................................................................. 111
Frames die problematiseren ............................................................................................................................. 111
Een stukje geschiedenis over herstel in de psychiatrie ............................................................................................ 112
Tot jaren ‘60...................................................................................................................................................... 112
Verandering vanaf jaren ‘60-’7O ......................................................................................................................... 112
Eind jaren ‘80 ................................................................................................................................................... 113
Vanaf jaren ‘90 ................................................................................................................................................. 113
Herstel als richtinggevend kader ........................................................................................................................... 113
Herstel: een gelaagd en multidimensionaal concept .......................................................................................... 113
Leamy et al. (2011) + Stuart et al. (2017): CHIME-D ............................................................................................. 114
Een kritische (en orthopedagogische) kijk op herstel… ........................................................................................ 115
Herstel vanuit een relationeel en familieperspectief ............................................................................................... 115
Relationeel herstel ........................................................................................................................................... 115
Individueel familieherstel en familieherstel als systeem...................................................................................... 116
Individueel familieherstel .................................................................................................................................. 116
Individueel familieherstel → CHIME-D ............................................................................................................... 116
Familieherstel als systeem ................................................................................................................................ 117
Naar een herstelondersteunend ggz-landschap ..................................................................................................... 117
Een herstelgerichte ggz ..................................................................................................................................... 117
Het Belgische ggz-hulpverleningslandschap ...................................................................................................... 118
Functie 1 Promotie van de GGZ, preventie, vroegdetectie en vroeginterventie ...................................................... 119
Functie 2 ambulante behandelingsteams voor acute en chronische problematieken ............................................ 119
Functie 3 psychosociale rehabilitatieteams ....................................................................................................... 119
Functie 4 intensieve residentiële behandelunits ................................................................................................. 119
Functie 5 specifieke woonvormen ..................................................................................................................... 120
Specifieke zorgvormen en praktijken ...................................................................................................................... 120
Internering ....................................................................................................................................................... 120
Maatschappelijke aandacht… ........................................................................................................................... 120
Kinder- en werkboek over internering ................................................................................................................. 121
Inzet van (familie)ervaringsdeskundigen in de (F)GGZ (forensische geestelijke gezondheidszorg) ........................... 121
Herstelacademies ............................................................................................................................................ 121
Familieplatform ................................................................................................................................................ 121
Familiepraktijken .............................................................................................................................................. 122
Familieplatform: de familiereflex ....................................................................................................................... 122
Similes als voorbeeld van een familieorganisatie ................................................................................................ 122
Orthopedagogisch perspectief .............................................................................................................................. 122

GEDRAGS- EN EMOTIONELE STOORNISSEN= GES .............................................................................................. 124

In het werken met kinderen en jongeren ............................................................................................................ 124
Inleiding............................................................................................................................................................... 124
Historiek .............................................................................................................................................................. 124
Vroege geschiedenis ......................................................................................................................................... 124
Oudheid ....................................................................................................................................................... 124
Middeleeuwen.............................................................................................................................................. 124
Humanisme & Renaissance & Verlichting ........................................................................................................... 125
Eerste pedagogische inzichten -begin wetenschappelijk denken over mens & gedrag ........................................... 125
TUCHT & HEROPVOEDING ................................................................................................................................ 125
19e eeuw: Industriële Revolutie ..................................................................................................................... 125
MODERNE TIJD - PIONIERS ............................................................................................................................... 125
OPKOMST VAN PSYCHOLOGIE, PEDAGOGIE & PSYCHIATRIE .............................................................................. 125
MODERNE TIJD - PIONIERS ............................................................................................................................... 126
20e eeuw: Van afzonderen naar context, relatie & ontwikkeling ........................................................................... 126
20E EEUW - PIONIERS ...................................................................................................................................... 126
MODERNE TIJD - PIONIERS ............................................................................................................................... 127
20ste eeuw ...................................................................................................................................................... 128
Vandaag ....................................................................................................................................................... 128
Norm van vandaag............................................................................................................................................ 128
6

Inhoudsopgave

  1. 01 Wat is orthopedagogiek?` 9
  2. 02 Wat is orthopedagogiek aan de Ugent? 9
  3. 03 klinische orthopedagogiek & disability studies 9
  4. 04 inhoud opleidingsonderdeel 10
    1. Doelgroepspecifieke expertise: PERSONEN MET… 9 doelgroepen 10
    2. ‘klinische’ orthopedagogiek: KLEMTONEN 10
  5. 05 Personen met een verstandelijke beperking I 11
  6. 06 !!!4 mensbeelden over mensen met bep 12
  7. 07 19e eeuwse pioniers!!!! 13
  8. 08 Ontstaan van eerste inrichtingen- rond 1850 14
  9. 09 Ontstaan segregatie- rond 1850 14
  10. 10 Rond de eeuwswisseling- positivisme en evolutieleer 15
  11. 11 Opkomst testdiagnostiek- 1905 15
  12. 12 Eerste tekenen van een kentering 15
  13. 13 Start aversie voor instituutszorg-1960 16
  14. 14 ‘Total institution’ – erving Gofmann (1961) 16
  15. 15 Antipsychiatrie-beweging> jaren 1970 16
  16. 16 Start disability rights movement- 1960-1970 17
  17. 17 Normalisatieprincipe > 1970 17
  18. 18 Normalisatieprincipe: 17
  19. 19 Kritiek op ‘normalisatiedenken’ 17
  20. 20 Vanaf jaren 1990 18
  21. 21 Het nieuwe denken 18
  22. 22 Het nieuwste denken: 18
  23. 23 begrippenkader 19
  24. 24 De spanning rond diagnoses en classificaties: 20
  25. 25 De 3 classificatiesystemen 20
  26. 26 De zoektocht naar de juiste terminologie 21
  27. 27 Veranderende AAIDD-def 22
  28. 28 Van mentale retardatie naar VERSTANDELIJKE beperking (2002 => 2010) 22
  29. 29 De AAIDD-definitie (2010, 2021)!!! Vanbuiten kennen 22
  30. 30 De AAIDD-definitie (2010, 2o21) 22
  31. 31 Person-first language – RESPECT 23
  32. 32 Ga op zoek naar de ‘juiste’ terminologie 23
  33. 33 De AAIDD-definitie (2010, 2o21) als basis voor diagnose SIGNIFICANT LIMITATIONS = 23
    1. De diagnosestelling 23
  34. 34 DIAGNOSTISCHE tools 23
  35. 35 Hoe vaak komt verstandelijke beperking voor? 24
  36. 36 AAIDD: ETIOLOGIE IS een multifactorieel gegeven= 24
  37. 37 ETIOLOGIE IS VAAK ONBEKEND 25
  38. 38 BIJKOMENDE PROBLEMEN (COMORBIDITEIT) (morbide: ziek, stoornis & miss ziektes die erbij komen) 25
  39. 39 Classificatie syndromen!!! 26
  40. 40 KLINEFELTER SYNDROOM 26
  41. 41 Downsyndroom of trisomie 21 26
  42. 42 Fragile X syndrome (FXS) 26
  43. 43 Fenylketonurie 27
  44. 44 Foetaal alcohol syndroom 27
  45. 45 ACE’S 27
  46. 46 AAIDD: een integratief systeem 27
  47. 47 Sociaal ecologische definitie 28
  48. 48 Wat is individueel functioneren (‘human functioning’)? 28
  49. 49 AAIDD-diagnostiek in 3 stappen 29
  50. 50 Dimensie I. IntellectuEEL FUNCTIONEREN 29
  51. 51 Dimensie II. Adaptieve vaardigheden 29
  52. 52 IV participatie, interactie en sociale rollen 30
  53. 53 Dimensie V: Context (omgeving en cultuur) 31
  54. 54 Stap 2 – het al dan niet toekennen van het label ‘verstandelijke beperking’ 32
  55. 55 Stap 3 – uitwerking van ondersteuningsplan 32
  56. 56 Quality of life 32
  57. 57 QOL = Méér dan tevredenheid 32
  58. 58 Subjectief/objectief 33
  59. 59 QoL – 8 domeinen – wordt gemeten door indicatoren 33
  60. 60 QoL als ‘THERMOMETER’ 34
  61. 61 QOL als uitkomstmaat 34
  62. 62 Ondersteuningsdenken 34
  63. 63 Drie belangrijke pijlers in het ondersteuningsdenken 34
  64. 64 Doel: een SYSTEEM VAN ONDERSTEUNING – op maat 35
  65. 65 VAAK IS ER Spanningsveld tussen STAP 1 en STAP 2 36
  66. 66 STAP 3: Ontwikkelen van individueel ondersteuningsplan 37
  67. 67 STAP 4/5: Monitoring & evaluatie 37
  68. 68 Praktisch: VAN RECHTS NAAR LINKS DENKEN 37
  69. 69 Conclusie: 37
  70. 70 orthopedagogiek 38
  71. 71 Op microniveau: 38
  72. 72 Person Centered Planning (PCP) 38
  73. 73 Self-determination – Self-advocacy – CAUSAL agency theory 38
  74. 74 Family Quality of Life – Zuna et al 39
  75. 75 orthopedagogiek Personen met ernstige meervoudige beperkingen 39
  76. 76 GESCHIEDENIS 39
  77. 77 Classificatie en terminologie 39
  78. 78 Definitie: Personen met motorisch-verstandelijke beperking 40
  79. 79 Uitdagingen orthopedagogiek 41
  80. 80 Inzetten op kwaliteit van bestaan BIJ PERSONEN MET PIMD 41
  81. 81 Personen met Downsyndroom 45
  82. 82 binnenkant en buitenkant vd persoon 45
  83. 83 BINNEN- en BUITENKANT van mensen met DS 45
  84. 84 psychische structuurvastheid 45
  85. 85 Draaiboek: 46
  86. 86 Niet zo vreemd: 46
  87. 87 psychische structuurvastheid 46
  88. 88 het (psychisch) draaiboek 47
  89. 89 Gevoelige plekken: 47
  90. 90 DUAAL SOCIAAL FUNCTIONEREN 47
  91. 91 ZIJN MENSEN MET DOWN ‘SOCIAAL HOOG- SENSITIEF’? 48
  92. 92 Bepalend bij mensen met downsyndroom 48
  93. 93 DOWN EN NIET-DOWN 48
  94. 94 down & autisme 49
  95. 95 DS EN DEMENTIE: 50
  96. 96 NEUROLOGISCHE LEEFTIJD =CHRONOLOGISCHE LEEFTIJD + 20/25 jaar 51
  97. 97 een dik draaiboek? het beste dieet 51
  98. 98 basisacceptatie 51
  99. 99 afstand- nabijheid 52
  100. 100 getrapte benadering 52
  101. 101 ASS personen met autisme 54
  102. 102 GESCHIEDENIS 54
  103. 103 DE ‘ONTDEKKERS’ 54
  104. 104 NATURE-NURTURE? 54
  105. 105 VERSCHILLENDE VISIES OP autisme (Lai et al. 2020)!!!!!!!!!!!! 56
  106. 106 AUTISME als uiting van neurodiversiteit 57
  107. 107 VERSCHILLENDE VISIES op autisme (Baron-cohen, 2019) 57
  108. 108 VERSCHILLENDE VISIES OP autisme (Lai et al. 2020) 57
  109. 109 Begrippenkader 57
  110. 110 ANDERE MANIER VAN INFORMATIEVERWERKING 57
  111. 111 ETIOLOGIE: ZEER VEEL LAGEN EN FACTOREN 57
  112. 112 MEDISCH-PSYCHIATRISCHE DEFINITIES DSM-ICD 58
  113. 113 CRITERIA VOLGENS DSM-5: Autismespectrumstoornis 58
  114. 114 ASS VOLGENS DSM-5: criterium A + criterium B 58
  115. 115 VARIATIE IN CRITERIUM A: SOCIALE INTERACTIE - COMMUNICATIE 59
  116. 116 Verbale communicatie: 59
  117. 117 Non-verbale communicatie: 59
  118. 118 ASS DSM-5: criterium A + criterium B 61
  119. 119 Stereotype Bewegingen : STIMMING 61
  120. 120 DIFFERENTIAALDIAGNOSTIEK? SOCIALE COMMUNICATIESTOORNIS (SCS) 63
  121. 121 IN VLAANDEREN: CLASSIFICERENDE DIAGNOSTIEK 63
  122. 122 DSM 5-CRITERIA !!! 64
  123. 123 ZEER VAAK: BIJKOMENDE PROBLEMEN 64
  124. 124 Toetsing aan de VAPH-definitie handicap 65
  125. 125 Begrippenkader 65
  126. 126 Prevalentie? 65
  127. 127 GESLACHTSRATIO (gemiddeld 3,5-4:1-> 4 jongens tegen 1 meisje autisme) 65
  128. 128 Trends in autismeonderzoek (Mottron & Bzdok, 2020) 65
  129. 129 Verklaringen? 66
  130. 130 SOCIAAL-ECOLOGISCHE FACTOREN 66
  131. 131 BEELDVORMING 66
  132. 132 Kijk steeds naar het individu! 66
  133. 133 ANDERE MANIER VAN DENKEN 67
  134. 134 COGNITIEVE VERKLARINGSMODELLEN 67
  135. 135 BEROEMDE COGNITIEVE VERKLARINGSMODELLEN!!!!! 67
  136. 136 A. Centrale coherentie 67
  137. 137 toets te plannen, gedrag te sturen, levensdoele stellen, 68
  138. 138 C. Theory of mind (TOM)= mentaliseren 69
  139. 139 Voorlopers van TOM: 70
  140. 140 Doen alsof en imitatie 70
  141. 141 Gedeelde aandacht (joint attention) 70
  142. 142 D. Predictive Coding 70
  143. 143 Orthopedagogische aanpak 71
  144. 144 ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING 71
  145. 145 Gezinsfactoren 72
  146. 146 ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING (Lai et al. 2020) 72
  147. 147 ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING 73
  148. 148 Aanpassen aan de omgeving 74
  149. 149 VERHELDERING IN RUIMTE 74
  150. 150 VERHELDERING VAN TIJD 74
  151. 151 AANGEPAST TAALGEBRUIK 75
  152. 152 Hou Rekening met over/onderprikkeling 76
  153. 153 Medicatie 76
  154. 154 Tot slot 76
  155. 155 Verslaving en middelengerelateerde problemen: begrippen, middelen, beeldvorming en ondersteuning 78
  156. 156 Middelenmisbruik, verslaving, afhankelijkheid, middelengeBONDeN stoornis, pwud, 78
  157. 157 Verslavingen en stoornissen door het gebruik van middelen 78
  158. 158 ‘gokverslaving’ of ‘gokstoornis’ 79
  159. 159 Van alle tijden 79
  160. 160 Van alle plaatsen 80
  161. 161 Gameverslaving: (nog) geen officiële daignose 80
  162. 162 normalisering van middelengebruik!? 80
  163. 163 Netflix series 80
  164. 164 Ook bij ons 80
  165. 165 Inleiding: EEN AANTAL ASPECTEN UITGEDIEPT 80
  166. 166 Wanneer spreken we van een verslaving? 80
  167. 167 Soorten middelen 80
  168. 168 Drugswiel 81
  169. 169 Steeds weer nieuwe drugs 83
  170. 170 Drugs nader bekeken 83
  171. 171 Hoeveel is teveel? 83
  172. 172 Waarom gebruiken mensen drugs? 83
  173. 173 Drinking motives 83
  174. 174 Watch out! 84
  175. 175 Epidemiologie – enkele cijfers 84
  176. 176 Epidemiologie – enkele cijfers (EMCDDA, 2015, p. 15) 84
  177. 177 Epidemiologie – enkele cijfers (EMCDDA, 2015, p. 15) 84
  178. 178 Cannabis vs. Opiaten (behandeling) 84
  179. 179 Een aantal vlaamse cijfers (VAD, 2023) 85
  180. 180 begrippen 85
  181. 181 Misbruik (lichtere vorm van verslaving) 85
  182. 182 afhankelijkheid (1) 85
  183. 183 afhankelijkheid (2) 86
  184. 184 Huidige definitie: DSM-5 (apa, 2013) 86
  185. 185 DSM-5 (apa, 2013 / Hasin et al., 2013, p. 836) 86
  186. 186 Getuigenis over verslaving, herstel en hulpverlening 87
  187. 187 Verslaving en de rol van hulpverlening 87
  188. 188 Interventiespectrum 87
  189. 189 Hoe omgaan met verslaving: een continuüm 87
  190. 190 Beeldvorming 87
  191. 191 Verslaving en hoe de vicieuze cirkel doorbreken 87
  192. 192 Het afhankelijkheidsproces 87
  193. 193 Mens, middel, milieu (Zinberg) 88
  194. 194 Meervoudige Vicieuze cirkels 89
  195. 195 De lichamelijke vicieuze cirkel 89
  196. 196 De psychische vicieuze cirkel 89
  197. 197 De sociale vicieuze cirkel 90
  198. 198 De cerebrale vicieuze cirkel 90
  199. 199 Motivatie als drijfveer voor verandering en herstel 91
  200. 200 Van afhankelijkheid naar ontwenning 91
  201. 201 Motivatie 92
  202. 202 Verandering als circulair proces 93
  203. 203 Hoe omgaan met verslaving en middelen gerelateerde problemen? 93
  204. 204 Repressie 93
  205. 205 Preventie 93
  206. 206 Abstinentiebenadering 94
  207. 207 Schadebeperking – Harm reduction of substitutiebenadering 94
  208. 208 Herstel van verslaving 95
  209. 209 Betty Ford Institute Consensus Panel, 2007 96
  210. 210 Mental health recovery 96
  211. 211 Personen met een visuele beperking 97
  212. 212 Geschiedenis 97
  213. 213 Begrippenkader 98
  214. 214 Medische definities 98
  215. 215 Traditionele opvattingen 98
  216. 216 Gezichtsscherpte (visus) 98
  217. 217 Gezichtsveld 98
  218. 218 Slechtziendheid 99
  219. 219 Blindheid 99
  220. 220 Ontwikkeling in de (medische) diagnostiek 99
  221. 221 Cerebrale Visuele Inperking – CVI 99
  222. 222 Functionele definities 99
  223. 223 Prevalentie 100
  224. 224 Beeldvorming 100
  225. 225 Sensorische ontwikkeling 100
  226. 226 Motorische ontwikkeling 100
  227. 227 Cognitieve ontwikkeling 101
  228. 228 Taal en communicatie 101
  229. 229 Psychosociale ontwikkeling 101
  230. 230 Het jonge kind 101
  231. 231 Peuter- en kleuterleeftijd 102
  232. 232 De lagereschoolleeftijd 102
  233. 233 Jongeren en jongvolwassenen 102
  234. 234 Levensloop-gerelateerde ontwikkeling 102
  235. 235 Opvoeding 102
  236. 236 Onderwijs 103
  237. 237 Dagbesteding en tewerkstelling 104
  238. 238 Ouder zijn met een visuele beperking 104
  239. 239 Ouderdomsblindheid en -slechtziendheid 104
  240. 240 Orthopedagogische ondersteuning 105
  241. 241 Visuele stimulatie en training 105
  242. 242 Zelfredzaamheid 105
  243. 243 Mobiliteit 105
  244. 244 Apps en technologie 105
  245. 245 Communicatie 105
  246. 246 Psycho-educatie 106
  247. 247 Personen met een ernstige psychische problemen 107
  248. 248 Prevalentie en beeldvorming 107
  249. 249 Ernstige psychiatrische aandoening (EPA)… what’s in a name? 107
  250. 250 Ernstige psychiatrische aandoening (EPA) 107
  251. 251 Een heterogene populatie: 107
  252. 252 Biopsychosociaal 107
  253. 253 Prevalentie 108
  254. 254 Beeldvorming 108
  255. 255 en diagnostiek 109
  256. 256 Kanttekeningen bij de DSM-5 109
  257. 257 Van DSM naar meer functiegerichte diagnostiek 109
  258. 258 Van psychiatrische stoornis naar ‘psychische kwetsbaarheid’ 110
  259. 259 Maatschappelijke beeldvorming 111
  260. 260 Frames en counterframes 111
  261. 261 Frames die problematiseren 111
  262. 262 Een stukje geschiedenis over herstel in de psychiatrie 112
  263. 263 Tot jaren ‘60 112
  264. 264 Verandering vanaf jaren ‘60-’7O 112
  265. 265 Eind jaren ‘80 113
  266. 266 Vanaf jaren ‘90 113
  267. 267 Herstel als richtinggevend kader 113
  268. 268 Herstel: een gelaagd en multidimensionaal concept 113
  269. 269 Leamy et al. (2011) + Stuart et al. (2017): CHIME-D 114
  270. 270 Een kritische (en orthopedagogische) kijk op herstel 115
  271. 271 Herstel vanuit een relationeel en familieperspectief 115
  272. 272 Relationeel herstel 115
  273. 273 Individueel familieherstel en familieherstel als systeem 116
  274. 274 Individueel familieherstel 116
  275. 275 Individueel familieherstel  CHIME-D 116
  276. 276 Familieherstel als systeem 117
  277. 277 Naar een herstelondersteunend ggz-landschap 117
  278. 278 Een herstelgerichte ggz 117
  279. 279 Het Belgische ggz-hulpverleningslandschap 118
  280. 280 Functie 1 Promotie van de GGZ, preventie, vroegdetectie en vroeginterventie 119
  281. 281 Functie 2 ambulante behandelingsteams voor acute en chronische problematieken 119
  282. 282 Functie 3 psychosociale rehabilitatieteams 119
  283. 283 Functie 4 intensieve residentiële behandelunits 119
  284. 284 Functie 5 specifieke woonvormen 120
  285. 285 Specifieke zorgvormen en praktijken 120
  286. 286 Internering 120
  287. 287 Maatschappelijke aandacht 120
  288. 288 Kinder- en werkboek over internering 121
  289. 289 Inzet van (familie)ervaringsdeskundigen in de (F)GGZ (forensische geestelijke gezondheidszorg) 121
  290. 290 Herstelacademies 121
  291. 291 Familieplatform 121
  292. 292 Familiepraktijken 122
  293. 293 Familieplatform: de familiereflex 122
  294. 294 Similes als voorbeeld van een familieorganisatie 122
  295. 295 Orthopedagogisch perspectief 122
  296. 296 GEDRAGS- EN EMOTIONELE STOORNISSEN= GES 124
  297. 297 In het werken met kinderen en jongeren 124
  298. 298 Inleiding 124
  299. 299 Historiek 124
  300. 300 Vroege geschiedenis 124
  301. 301 Oudheid 124
  302. 302 Middeleeuwen 124
  303. 303 Humanisme & Renaissance & Verlichting 125
  304. 304 Eerste pedagogische inzichten -begin wetenschappelijk denken over mens & gedrag 125
  305. 305 TUCHT & HEROPVOEDING 125
  306. 306 19e eeuw: Industriële Revolutie 125
  307. 307 MODERNE TIJD - PIONIERS 125
  308. 308 OPKOMST VAN PSYCHOLOGIE, PEDAGOGIE & PSYCHIATRIE 125
  309. 309 MODERNE TIJD - PIONIERS 126
  310. 310 20e eeuw: Van afzonderen naar context, relatie & ontwikkeling 126
  311. 311 20E EEUW - PIONIERS 126
  312. 312 MODERNE TIJD - PIONIERS 127
  313. 313 20ste eeuw 128
  314. 314 Vandaag 128
  315. 315 Norm van vandaag 128
  316. 316 Begrippenkader 128
  317. 317 Moeilijk gedrag is niet steeds problematisch 129
  318. 318 Terminologie 129
  319. 319 DEFINITIES EN CLASSIFICATIE 129
  320. 320 KLINISCH-PSYCHIATRISCHE CLASSIFICATIE 129
  321. 321 Klinisch-psychiatrische classificatie 130
  322. 322 OPPOSITIONAL DEFIANT DISORDER (ODD)!!! 130
  323. 323 DSM-5 criteria op ODD 130
  324. 324 Differentiatie 130
  325. 325 Normoverschrijdende gedragsstoornis 131
  326. 326 Differentiatie 131
  327. 327 Comoborbiditeit 131
  328. 328 Kritische blik 132
  329. 329 Empirisch classificatiesystemen 132
  330. 330 Broad Band-gedragsdimensies 132
  331. 331 Narrow Band-gedragsdimensies 132
  332. 332 ORTHOPEDAGOGISCHE DEFINITIES 133
  333. 333 Beleidsdefinities 133
  334. 334 PREVALENTIE & ETIOLOGIE 134
  335. 335 Prevalentie: 134
  336. 336 Etiologie 134
  337. 337 Casus Amani 134
  338. 338 Etiologie 135
  339. 339 biologische factoren 135
  340. 340 Psychologische factoren 135
  341. 341 transactionele factoren 135
  342. 342 Beeldvorming 135
  343. 343 Modellen en invalshoeken 135
  344. 344 psychoanalytische visie 135
  345. 345 humanistische psychologie 137
  346. 346 Gedragsmodel 137
  347. 347 systeem- ecologisch denken 138
  348. 348 Meervoudig risico model: 138
  349. 349 Integratief-holistische visie 139
  350. 350 ortho pedagogische ondersteuning 139
  351. 351 Bewegingen voor vernieuwing van opvoeding en onderwijs 140
  352. 352 Functionele pedagogie: 140
  353. 353 Pedagogie van de activiteit: 140
  354. 354 Pedagogie van de interesse: 140
  355. 355 Sociale en morele vorming 140
  356. 356 Therapeutic eductaion (therapeutische pedagogiek): therapeutische gemeenschappen voor kinderen (p349) 141
  357. 357 Behandelingsmodellen en (evidencedbased) methodieken 141
  358. 358 Behandelingsmodellen in relatie tot het ingenomen perspectief 141
  359. 359 Psychoanalytische/psychodynamische behandeling 141
  360. 360 Gedragslatige behandeling 141
  361. 361 Humanistische benadering 141
  362. 362 Systematische en gezinstherapeutische benaderingen: 141
  363. 363 Welke zorg komen we tegen in dit verhaal? 142
  364. 364 Welke zorg komen we tegen in dit verhaal? 142
  365. 365 Waar en hoe krijgen deze jongeren zorg 143
  366. 366 Therapeutische leefgroepen 143
  367. 367 Personen met een auditieve beperking 144
  368. 368 SITUERING 144
  369. 369 Horen 144
  370. 370 Geluid 144
  371. 371 Horen is de basis 144
  372. 372 Sneeuwbaleffect 144
  373. 373 Echter 144
  374. 374 2. BEGRIPPENKADER & BEELDVORMING 144
  375. 375 Wat is screenen? 145
  376. 376 Stel je voor 145
  377. 377 Neonatale gehoorscreening in Vlaanderen 145
  378. 378 Diagnostiek – Classificatie 145
  379. 379 Doofheid vs. slechthorendheid 146
  380. 380 GRAAD 146
  381. 381 Doofheid vs. slechthorendheid 146
  382. 382 AARD 146
  383. 383 Etiologie: ENDOGEEN 147
  384. 384 ENDOGEEN: Genetische syndromen 147
  385. 385 ETIOLOGIE: EXOGEEN: buiten het lichaam, verworven 147
  386. 386 Prevalentie 148
  387. 387 BEGRIPPENKADER & BEELDVORMING 148
  388. 388 Vroege screening => vroege interventie 148
  389. 389 Hoorapperaat of cochleair implantaat 149
  390. 390 Doelen vroege interventie 149
  391. 391 Percentage dove kinderen met een CI 149
  392. 392 Gebarentaal 149
  393. 393 Dovengemeenschap 150
  394. 394 OMGAAN MET Hoorhulpmiddelen (p. 229-230) 150
  395. 395 Hoorapparaat 150
  396. 396 Cochleair implantaat 150
  397. 397 FM-geluidsoverdrachtsysteem 150
  398. 398 Schrijftolk 150
  399. 399 Tolk VGT 150
  400. 400 GESCHIEDENIS & orthopedagogiek 151
  401. 401 Gezinsgerichte vroegbegeleiding: 4 principes EXAMEN! 151
  402. 402 Van expert naar partnerschap 151
  403. 403 Responsief en respect voor noden gezin 151
  404. 404 Ouder-kind communicatie en interactie 151
  405. 405 Het belang van evenwichtige informatie 151
  406. 406 GESCHIEDENIS & orthopedagogiek 152
  407. 407 Een beladen verleden 152
  408. 408 De bewogen geschiedenis van HET dovenonderwijs 153
  409. 409 SPANJE – 16e/17e eeuw 153
  410. 410 Engeland/schotland – 16e/17e eeuw 153
  411. 411 Frankrijk – 17/18e eeuw 154
  412. 412 FRankrijk – 18e eeuw 154
  413. 413 FRANKRIJK – 18e/19e eeuw 154
  414. 414 DUITSLAND – 18e eeuw 155
  415. 415 VERENIGDE STATEN – 19e eeuw 155
  416. 416 VERENIGDE STATEN – 19e/20e eeuw 155
  417. 417 OPKOMEND ORALISME - 19e/20e eeuw 155
  418. 418 1880: Resolutie van Milaan 155
  419. 419 20E EEUW: Drie visies op ‘taalkeuze’ in dovenonderwijs 156
  420. 420 20E EEUW: Totale communicatie 156
  421. 421 20E EEUW: Kritiek op totale communicatie 156
  422. 422 20e eeuw: Codestrijd of methodestrijd? 157
  423. 423 20e/21e eeuw: Tweetalig gebarentaalonderwijs 157
  424. 424 Organisatie Dovenonderwijs in Vlaanderen – Type 7 + GON* 157
  425. 425 De nood aan evenwichtige en gebalanceerde informatie na vroege screening 157
  426. 426 Aandacht voor taalverwerving 157
  427. 427 Aandacht voor vroege (visuele) communicatie en interactie 158
  428. 428 Buitengewoon of Geïntegreerd onderwijs? 158
  429. 429 Belang van Dove rolmodellen! 158
  430. 430 Van OF-OF naar EN-EN 158
  431. 431 een sociaal, cultureel en politiek fenomeen 10

Documentinformatie

Geüpload op
16 februari 2026
Aantal pagina's
159
Geschreven in
2025/2026
Type
Samenvatting
€13,86

Verkeerd document? Gratis ruilen Binnen 14 dagen na aankoop en voor het downloaden kan je een ander document kiezen. Je kan het bedrag gewoon opnieuw besteden.
Geschreven door studenten die geslaagd zijn
Direct beschikbaar na je betaling
Online lezen of als PDF

Verkocht
1
Volgers
0
Items
3
Laatst verkocht
4 maanden geleden



Waarom studenten kiezen voor Stuvia

Gemaakt door medestudenten, geverifieerd door reviews

Kwaliteit die je kunt vertrouwen: geschreven door studenten die slaagden en beoordeeld door anderen die dit document gebruikten.

Niet tevreden? Kies een ander document

Geen zorgen! Je kunt voor hetzelfde geld direct een ander document kiezen dat beter past bij wat je zoekt.

Betaal zoals je wilt, start meteen met leren

Geen abonnement, geen verplichtingen. Betaal zoals je gewend bent via Bancontact, iDeal of creditcard en download je PDF-document meteen.

Student with book image

“Gekocht, gedownload en geslaagd. Zo eenvoudig kan het zijn.”

Alisha Student

Bezig met je bronvermelding?

Maak nauwkeurige citaten in APA, MLA en Harvard met onze gratis bronnengenerator.

Bezig met je bronvermelding?

Veelgestelde vragen