STAATSRECHT
INLEIDING
Staatsrecht = het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de
organen van de staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden,
hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers
- ~ constitutioneel recht; grondwettelijk recht
3 luiken:
- Instellingen van de staat
- Federalisme (eenheidsstaat federale staat): verschillende
bestuursniveaus met eigen bevoegdheden
- Grondrechten
Leerdoelen:
- De basiskenmerken van het staatsrecht herkennen en beschrijven
- De bronnen van het staatsrecht opzoeken
- De basisbegrippen van het staatsrecht definiëren
- De basisbegrippen van het staatsrecht toepassen op concrete gevallen
- Vraagstukken binnen het staatsrecht in hun juridische en maatschappelijke
context plaatsen
- Vraagstukken binnen het staatsrecht kritisch analyseren
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
- Essentie van de hele cursus
- België:
België als staat
(Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
Verdragsbevoegdheid
Buitenlandse betrekkingen
Gewapende macht
- Rechtsstaat
Basisidee: De staat is gebonden door het recht waarvan zij de
toepassing verzekert
Hiërarchie van de normen
De ene norm is belangrijker dan de andere (KB mogen in
principe de wet niet schenden KB staan hiërarchisch gezien
dus onder de wet)
Rechtsbescherming
Tegen de wetgever (GwH)
Tegen het bestuur (RvS)
Onafhankelijke rechters
Fundamentele rechten en vrijheden
- Democratische (Systeem waarbij het volk de macht heeft/beslist)
“Parlementaire democratie”
Verkiezingen
Legaliteitsbeginsel
Parlementaire controle
, - Meergelaagde (federalisme)
Staatshervorming
Gemeenschappen en gewesten
Bevoegdheidsverdeling
Provincies en gemeenten
- In Europa
Europese Unie
Raad van Europa
Multilevel constitutionalism
Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en
internationaal/Europees recht
- Wat ontbreekt? “Grondwet”
België is een “grondwettelijke, meergelaagde, democratische
rechtsstaat”
Grondwet: basispunt van de Belgische staat
Materiële vs formele Grondwet
Wijziging van de grondwet
Dia 15: artikel de standaard
Achterliggende reden:
- Decreet van het Vlaams Gewest 2017: nieuwe regels omtrent het
onverdoofd slachten van dieren verbod om dieren onverdoofd te
slachten
- Uitozndering: religieuze vorm van slachten
- Tot boeiende casus geleid
- Wet maakt mogelijks een schending uit van de grondwet aanvechten
van wet: Grondwettelijk Hof
- Oordeel of het decreet een schendding uitmaakt van vrijdheid van
godsdienst prejudiciele vraag aan hof van justitie
- Geen schending van de grondwet religieuze organisaties: naar Europees
Hof voor de rechten van de Mens (boven grondwettelijk hof)
- EHRM: Stel vast dat Belgie onze grondrechten (vrijheid van godsdienst)
heeft geschonden nee geen scheding van art. 9 EVRM
01.KRACHTLIJNEN
INLEIDING
Recht
- Rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via
sancties afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of
herstel van de orde in de samenleving
- Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht
- Coherent systeem
- Vertoont onderlinge samenhang. Systeem met een eigen begrippenkader,
onderliggende basiswaarden
2 basiswaarden:
Rechtzekerheid
Rechtvaardigheid
, - Kan worden afgedwongen ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken
binnen familieverband
Afdwingen door de overheid onderscheidt het recht van moraal,
godsdienstige regels, afspraken binnen familieverband
- Recht ~ maatschappij
Recht en maatschappij inherent met elkaar verweven
Recht heeft invloed op de maatschappij en de maatschappij heeft
invloed op het recht
Summa divisio Publiekrecht – Privaatrecht
- Summa divisio = de grootste onderverdeling/ het grootste onderscheidt
- Privaatrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere
(rechts)personen
- Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en
particuliere (rechts)personen en overheden onderling
Staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht,
strafrecht, recht van de lokale besturen, delen van het
omgevingsrecht, van het sociaal recht …
- Onderscheid? Niet altijd duidelijk
DE KERNBOODSCHAP
België is een (grondwettelijke) meergelaagde, democratische
rechtsstaat in Europa
DE BELGISCHE STAAT
Staat = land met een afgebakend territorium met een vaste bevolkingsgroep en
effectieve overheid die bevoegdheden (gezag) uitoefent over die bevolking
- Publiekrechterlijke vorm
- Meerdere betekenissen in het recht
HET ONTSTAAN VAN STATEN
1e manier: oorspronkelijk ontstaan
- uit het niets ontstaan
- Kan nu niet meer
2e manier: afgeleid ontstaan
- Dekolonisatie
bv. Congo: onafhankelijk land geworden doordat de kolonasatie is
opgehven
- secessie: deel van een land scherurt zich af van dat land
bv. Catalonië: wil zich afscheuren van Spanje en onafhankelijk
worden
- Dismembratio (uit elkaar vallen) = twee nieuw landen ontstaan door het
uit elkaar vallen van 1 land
- Fusie = twee aparte landen die 1 land vormen
Belgie: Dismembratio
- Afgescheurd van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
, Congres van Wenen (1814)
- Landgrenzen hertekenen
- Frankrijk omsingelen door bufferstaten zodat Frankrijk niet meer kan
uitbereiden
- Nederland niet sterk genoeg geacht om als bufferstaat op te treden
sterker maken: stuk van Frankrijk afgesneden en aan Nederland
toegevoegd = Verenigd Koninkrijk Der Nederlanden (sterk genoeg geacht
om als bufferstaat op te treden tegen Frankrijk)
- 1815: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden: eigen grondwet + Koning
Willem van Oranje
- 1820: België onafhankelijk
Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
Zuidelijke provinvies snel ontvreden
- Belgische deel (Zuidelijk deel): industrialisering (Economische
tegenstellingen)
- Nederlandse deel goed vertegenwoordigd Belgische deel:
ondervertegenwoordigd (Politieke ondervertegenwoordiging)
- Wiilem: parlement zoveel mogelijk buitenspel zeggen + decreten mochten
niet door de rechter worden getoetst
Mengde zich met de kerk (onderwijs)
Weinig ruimte voor pervrijheid
Taal: vooral Nederlands – Belgische deel: Frans was door de
gangbare taal (lang deel van Frankrijk)
Monsterverbond van zuidelijke elites
katholieken en liberalen
Monsterverbond: zuiden en noorden samen tegen Willem
- Onafhankelijkheid was niet het doel
- Willem: werd steeds autoritairder
- Wrijving tussen landsdelen werden groter en groter
- Opera: stratpunt van de Belgische geschiedenis – publiek start een
revolutie – Belgie wint oorlog tegen Willem – onafhankelijkheid wordt
uitgeroepen: 4 oktober 1830 (revolutionaire)
- Voorlopige bewind: grondwetgevende vergardering nieuwe grondwet
voor ons land
DE BELGISCHE STAAT
4 voorwaarden om onafhankelijk te kunnen zijn
Permanente bevolking
- 1 januari 2024: 11.763.650
Afgebakend gebied
- Verdrag van Maastricht (1843)
Grondgebied van België vastegesteld bij het Verdag van Maastricht
- Opgelet: veranderlijk
Standvastig zijn, maar kan vernaderen bij wet worden vastgesteld
Effectieve overheid
- Federale staat, deelstaten, steden, rechtscolleges …
Onafhankelijkheid
INLEIDING
Staatsrecht = het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de
organen van de staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden,
hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers
- ~ constitutioneel recht; grondwettelijk recht
3 luiken:
- Instellingen van de staat
- Federalisme (eenheidsstaat federale staat): verschillende
bestuursniveaus met eigen bevoegdheden
- Grondrechten
Leerdoelen:
- De basiskenmerken van het staatsrecht herkennen en beschrijven
- De bronnen van het staatsrecht opzoeken
- De basisbegrippen van het staatsrecht definiëren
- De basisbegrippen van het staatsrecht toepassen op concrete gevallen
- Vraagstukken binnen het staatsrecht in hun juridische en maatschappelijke
context plaatsen
- Vraagstukken binnen het staatsrecht kritisch analyseren
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
- Essentie van de hele cursus
- België:
België als staat
(Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
Verdragsbevoegdheid
Buitenlandse betrekkingen
Gewapende macht
- Rechtsstaat
Basisidee: De staat is gebonden door het recht waarvan zij de
toepassing verzekert
Hiërarchie van de normen
De ene norm is belangrijker dan de andere (KB mogen in
principe de wet niet schenden KB staan hiërarchisch gezien
dus onder de wet)
Rechtsbescherming
Tegen de wetgever (GwH)
Tegen het bestuur (RvS)
Onafhankelijke rechters
Fundamentele rechten en vrijheden
- Democratische (Systeem waarbij het volk de macht heeft/beslist)
“Parlementaire democratie”
Verkiezingen
Legaliteitsbeginsel
Parlementaire controle
, - Meergelaagde (federalisme)
Staatshervorming
Gemeenschappen en gewesten
Bevoegdheidsverdeling
Provincies en gemeenten
- In Europa
Europese Unie
Raad van Europa
Multilevel constitutionalism
Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en
internationaal/Europees recht
- Wat ontbreekt? “Grondwet”
België is een “grondwettelijke, meergelaagde, democratische
rechtsstaat”
Grondwet: basispunt van de Belgische staat
Materiële vs formele Grondwet
Wijziging van de grondwet
Dia 15: artikel de standaard
Achterliggende reden:
- Decreet van het Vlaams Gewest 2017: nieuwe regels omtrent het
onverdoofd slachten van dieren verbod om dieren onverdoofd te
slachten
- Uitozndering: religieuze vorm van slachten
- Tot boeiende casus geleid
- Wet maakt mogelijks een schending uit van de grondwet aanvechten
van wet: Grondwettelijk Hof
- Oordeel of het decreet een schendding uitmaakt van vrijdheid van
godsdienst prejudiciele vraag aan hof van justitie
- Geen schending van de grondwet religieuze organisaties: naar Europees
Hof voor de rechten van de Mens (boven grondwettelijk hof)
- EHRM: Stel vast dat Belgie onze grondrechten (vrijheid van godsdienst)
heeft geschonden nee geen scheding van art. 9 EVRM
01.KRACHTLIJNEN
INLEIDING
Recht
- Rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via
sancties afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of
herstel van de orde in de samenleving
- Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht
- Coherent systeem
- Vertoont onderlinge samenhang. Systeem met een eigen begrippenkader,
onderliggende basiswaarden
2 basiswaarden:
Rechtzekerheid
Rechtvaardigheid
, - Kan worden afgedwongen ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken
binnen familieverband
Afdwingen door de overheid onderscheidt het recht van moraal,
godsdienstige regels, afspraken binnen familieverband
- Recht ~ maatschappij
Recht en maatschappij inherent met elkaar verweven
Recht heeft invloed op de maatschappij en de maatschappij heeft
invloed op het recht
Summa divisio Publiekrecht – Privaatrecht
- Summa divisio = de grootste onderverdeling/ het grootste onderscheidt
- Privaatrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere
(rechts)personen
- Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en
particuliere (rechts)personen en overheden onderling
Staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht,
strafrecht, recht van de lokale besturen, delen van het
omgevingsrecht, van het sociaal recht …
- Onderscheid? Niet altijd duidelijk
DE KERNBOODSCHAP
België is een (grondwettelijke) meergelaagde, democratische
rechtsstaat in Europa
DE BELGISCHE STAAT
Staat = land met een afgebakend territorium met een vaste bevolkingsgroep en
effectieve overheid die bevoegdheden (gezag) uitoefent over die bevolking
- Publiekrechterlijke vorm
- Meerdere betekenissen in het recht
HET ONTSTAAN VAN STATEN
1e manier: oorspronkelijk ontstaan
- uit het niets ontstaan
- Kan nu niet meer
2e manier: afgeleid ontstaan
- Dekolonisatie
bv. Congo: onafhankelijk land geworden doordat de kolonasatie is
opgehven
- secessie: deel van een land scherurt zich af van dat land
bv. Catalonië: wil zich afscheuren van Spanje en onafhankelijk
worden
- Dismembratio (uit elkaar vallen) = twee nieuw landen ontstaan door het
uit elkaar vallen van 1 land
- Fusie = twee aparte landen die 1 land vormen
Belgie: Dismembratio
- Afgescheurd van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
, Congres van Wenen (1814)
- Landgrenzen hertekenen
- Frankrijk omsingelen door bufferstaten zodat Frankrijk niet meer kan
uitbereiden
- Nederland niet sterk genoeg geacht om als bufferstaat op te treden
sterker maken: stuk van Frankrijk afgesneden en aan Nederland
toegevoegd = Verenigd Koninkrijk Der Nederlanden (sterk genoeg geacht
om als bufferstaat op te treden tegen Frankrijk)
- 1815: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden: eigen grondwet + Koning
Willem van Oranje
- 1820: België onafhankelijk
Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
Zuidelijke provinvies snel ontvreden
- Belgische deel (Zuidelijk deel): industrialisering (Economische
tegenstellingen)
- Nederlandse deel goed vertegenwoordigd Belgische deel:
ondervertegenwoordigd (Politieke ondervertegenwoordiging)
- Wiilem: parlement zoveel mogelijk buitenspel zeggen + decreten mochten
niet door de rechter worden getoetst
Mengde zich met de kerk (onderwijs)
Weinig ruimte voor pervrijheid
Taal: vooral Nederlands – Belgische deel: Frans was door de
gangbare taal (lang deel van Frankrijk)
Monsterverbond van zuidelijke elites
katholieken en liberalen
Monsterverbond: zuiden en noorden samen tegen Willem
- Onafhankelijkheid was niet het doel
- Willem: werd steeds autoritairder
- Wrijving tussen landsdelen werden groter en groter
- Opera: stratpunt van de Belgische geschiedenis – publiek start een
revolutie – Belgie wint oorlog tegen Willem – onafhankelijkheid wordt
uitgeroepen: 4 oktober 1830 (revolutionaire)
- Voorlopige bewind: grondwetgevende vergardering nieuwe grondwet
voor ons land
DE BELGISCHE STAAT
4 voorwaarden om onafhankelijk te kunnen zijn
Permanente bevolking
- 1 januari 2024: 11.763.650
Afgebakend gebied
- Verdrag van Maastricht (1843)
Grondgebied van België vastegesteld bij het Verdag van Maastricht
- Opgelet: veranderlijk
Standvastig zijn, maar kan vernaderen bij wet worden vastgesteld
Effectieve overheid
- Federale staat, deelstaten, steden, rechtscolleges …
Onafhankelijkheid
