Samenvatting - Grondwettelijk recht

Basisbegrippen en centrale thema’s van het grondwettelijk recht
De grondwet Betekenis en - Onafhankelijkheidsverklaring VS (Jefferson)
functie - Verklaring vd rechten vd mens en de burger
Beiden grote invloed op Belgische GW
Functie 1: Positieve functie: het organiseren van de democratische
democratische machtsuitoefening vd overheid
organisatie vd - Brengt OH tot stand
overheidsmacht - Creatie van regeringen
- Vastleggen van bevoegdheden
GW is primaire rechtsbron: regels omtrent totstandkoming 
transformatie van feitelijke macht in juridisch gelegitimeerde
macht.

Niet elke staat met GW is democratisch; bv. Nazi-Duitsland 
Façadegrondwetten

Moderne overheidsconcept: organisatie berust op
democratische principes dus de instemming van de
geregeerde (volkssoevereiniteit)
Functie 2: beperken Negatief karakter: GW moet machtsmisbruik door OH
van de tegengaan en vrijheid van burgers beschermen.
overheidsmacht - Overheidsmacht verdelen tss diverse organen
- Overheidsmacht inperken door fundamentele rechten
en vrijheden te verankeren (Locke en Montesquieu)

,machtenscheiding
Horizontale machtenscheiding: bevoegdheden worden
binnen 1 overheidsverband aan verschillende organen
toebedeeld. Trias Politica (Montesquieu):
- Wetgevende macht: opstellen algemene regels
- Uitvoerende macht: doen regels naleven
- Rechterlijke macht: geschillen beslechten
2 manieren:
- Absolute machtenscheiding
 Bestuurlijke overheid staat zelf in voor het
toezicht op hun eigen handelen en ze moeten
zichzelf controleren, hierdoor ontstaan
onafhankelijke instanties (RVS)
 Verbod van grondwettigheidscontrole van
wetten
 Voordelen: maakt arbeidsverdeling en
functionele specialisatie mogelijk. Ze laten toe
bepaalde overheidstaken over te laten aan
professionals.
- Checks and balances/machtsevenwicht: medewerking
tss verschillende machten
-
Verticale machtenscheiding: bevoegdheden van de OH
worden verspreid over verschillende territoriaal omschreven
overheidsverbanden.  gelaagde rechtsorde.
- Federalisme: spreiding bevoegdheden tss autonome
rechtsordes
- Decentralisatie: centrale overheid kent taken toe aan
ondergeschikte besturen
Constitutioneel pluralisme: elke OH binnen de gelaagde
rechtsorde kan eigen GW hebben.
Subsidiariteitsbeginsel: hogere overheid moet zich niet
inlaten met taken die ook door lagere instanties kunnen
worden afgehandeld

Doorschuiven van taken naar lagere niveaus is een middel
om machtsmisbruik tegen te gaan en om democratisch
gehalte te versterken

, Verankeren rechten en vrijheden
3 onvervreemdbare rechten
- Life
- Liberty
- Property
Vandaag staan deze grondrechten in de GW en in de
mensenrechtverdragen (EVRM)
Overige functie GW heeft pas zin als er een OH is waarvan macht
georganiseerd en begrensd dient te worden.
 Verband tss afkondiging GW en streven naar natie- of
staatsvorming
Programmatorische functie: doelstellingen die staat moet
nastreven
conclusie GW is een fictieve OK tss vrije individuen om georganiseerde
politieke gemeenschap te vormen
- Individu staat vrijheid af in ruil voor goed bestuur en
bescherming vd individuele vrijheden.
- Bij gebrek  burger heeft recht om in opstand te komen
Grondwet in Materiële zin - Geheel van fundamentele regels over organisatie en
Materiële en beperking overheidsgezag
formele zin Formele zin Specifieke tekst die met een bijzonder gezag is bekleed
- Kan slechts op bijzondere wijze worden gewijzigd
- Hiërarchisch hoogste regel binnen rechtssysteem




Enkele Democratievorm Directe democratie

, belangrijke - Bevolking maakt zelf wetten en burgers nemen
classificaties rechtstreeks deel aan politieke besluitvorming
(volksvergadering)
Representatieve democratie
- Burgers kiezen vertegenwoordigers die politieke
beslissingen nemen
- Parlement representeert de samenleving
- Voordelen
 Praktisch makkelijker haalbaar
 Laat professionalisering toe
 Gaat wanbestuur of machtsmisbruik tegen
- Nadelen
 Bestuur in handen van beperkte groep
 Gewone burgers minder betrokken
Participatieve en Deliberatieve democratie
- Democratische legitimiteit vloeit voort uit de
uitwisselingen van argumenten, centraal staat
kwaliteit van argumenten
- Nadeel is gebrekkige representativiteit
Meerderheidsdemocratie
- Meerderheid beslist
- Elke burger heeft dezelfde kansen en elke stem heeft
eenzelfde gewicht
Consensusdemocratie
- Basis is consensus
- Doel is vermijden dat bepaalde groepen permanent
worden geminoriseerd
regeringsvorm Parlementair regeringsvorm
- Regering is verantwoording verschuldigd aan het
parlement
- Functie van staatshoofd is ceremonieel
- Leiding in de handen van eerste minister

Presidentieel systeem
- President wordt afzonderlijk verkozen, geen
verantwoording verschuldigd



Staatsvorm =wijze waarop verhoudingen worden geregeld en de