Hoofdstuk 1: Geest, gedrag en psychologische wetenschap
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet
Algemene psychologie: bestudeert de algemene processen van het menselijk functioneren, niet
de afwijkende processen. Algemene psychologie omvat de functieleer. Functieleer is de studie
van de menselijke functies (leerprocessen, denken, waarnemen, geheugen, motivatie,
emoties). (interne = geestelijke processen + extern processen = gedrag)
Letterlijke betekenis Psychologie: de studie van de geest
Bredere definitie van vandaag: Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in
wezen is de psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Stepped care
Psychologen in 0de, 1ste, 2de
en 3de lijn zorg
Psychiaters in 2de en 3de
1ste lijn goedkoper dan 3de
Pseudokennis
Uitdagingen stepped care:
- Tekorten & wachttijden
- Meer chronische & complexe aandoeningen → co- en multimorbiditeit neemt toe.
- Sneller ontslag uit ziekenhuis → minder bedden, meer zorg naar 1ste lijn.
- Langer thuis wonen met grote zorgnoden door vergrijzing.
- Sociale ongelijkheid → dure gespecialiseerde zorg niet voor iedereen toegankelijk.
- Gebrekkige coördinatie → versnipperd zorgaanbod, moeilijk doorverwijzen.
- Focus op preventie i.p.v. louter behandeling → voorkomt langdurige uitval en is goedkoper.
- Zorggewicht herverdelen in de piramide → brede basis van laagdrempelige hulpverleners.
- Inzetten op jongeren (<25 jaar) → vroeg signaleren voorkomt zware diagnoses.
Verschillende specialisaties binnen psychologie
A&O: arbeids- en organisatiepsychologie
Schoolpsychologie
Klinische psychologie
Forensische psychologie
Omgevingspsychologie
Sportpsychologie
Crossculturele psychologie
Ergonomische psychologie
Gerontopsychologie
,3 soorten psychologen
Experimentele psychologen: doen aan onderzoek
Docentpsychologen: geven les
Toegepaste psychologen: meerderheid van de actieve psychologen, gebruiken de
door experimentele psychologen ontwikkelde kennis om problemen van mensen op te
lossen. Staan in het werkveld.
≠ psychologisch consulent
Gelijkenis: passen psychologie als wetenschap toe in de praktijk. Counseling/begeleiding én
psychotherapie zijn gebaseerd op hedendaagse stromingen.
Nood aan reglementering: bescherming titel = bescherming cliënt
- psychologisch consulent, geen WUG-beroep
- WUG = Wet uitoefening van gezondheidszorgberoepen (psychologen, psychiaters)
Verschil psychologie en pseudopsychologie
Pseudopsychologie: intuïtieve mensenkennis, horoscopen, … (selffulfilling prophecy, quick fix)
→ werkzaamheid van begeleiding/behandelingen (therapie-efficiëntie) vergroot.
,Digitaal leerpad
1. Biomedisch model: Descartes
- Lineaire visie, enkel aandacht voor biologische klachten en behandeling van ziektes.
2. Biopsychosociaal model: George Engel (1977)
- 3 factoren in +/- interactie → biologische, psychologische en sociale factoren.
- 3 soorten factoren
1) voorbeschikkende factoren => vatbaarheid, kwetsbaarheid, sterkte.
2) uitlokkende factoren => gebeurtenissen die een bepaalde impact hebben.
3) onderhoudende factoren => die het probleem in stand houden.
3. 3P-model: Spielman
Predisposing factors = voorbeschikkende factoren
- kwetsbaarheid op 3 vlakken (bio-psycho-sociaal) bv. aanleg om licht te slapen.
Preventie (screenen)
- al bezig voor probleem → premorbide fase
Precipitating factors = uitlokkende factoren
- op 3 vlakken, bv. stress voor examen.
- vanaf hier symptomen → actuele fase Mitigatie (beperken)
Perpetuating factors = onderhoudende factoren
- op 3 vlakken, factoren die het probleem in stand houden, bv. medicatie innemen.
- probleem kan chronisch worden → vroege fase
Behandeling
Lange termijn → chronische fase
- uitlokkende factoren verdwijnen, door de onderhoudende blijft het bestaan.
Toont dat insomnia (slaapproblemen) door verschillend oorzaken kunnen ontstaan.
, 1.2 Wat zijn de 6 belangrijkste perspectieven van de psychologie
Ontstaan van de psychologie
Oudheid (4de eeuw V.C)
Filosofie hield zich bezig met psychologische kwesties, prefysica, ratio/reden centraal.
- Plato: ware ideale wereld <-> veranderlijke zichtbare wereld = grot van Plato
- Aristoteles: axioma’s = onvergistbaar uitspraakpunt; uitspraak is sowieso waar
Andere delen van de wereld
- Azië: yoga en meditatie
- Afrika en Rusland: sjamanen, Volkspsychologie (goddelijke ingevingen, psychofarmaca)
Middeleeuwen (500-1500 N.C)
Kerk belangrijkste bron van kennis, 1000 jaar lang geen nieuwe inzichten, alles in bijbel.
→ menselijke geest en lichaam: niet te onderzoeken, mysterie waar je niet bezig mee mocht zijn.
Uitdrijvingen: wens van God, intuïtieve kennis, stoornis = duivel
Wetenschappelijke revolutie (16de-17de eeuw)
Ware kennis door systematische observatie en actief ingrijpen in de wereld.
- Verlichting, komst boekdrukkunst
- Psychologie eerst vernoemd in de filosofie
- Natuurwetenschappelijke methodes toepassen (sensatie dode kikkers; zenuwbanen basis)
Impulsen vanuit filosofie:
Descartes: grondlegger moderne psychologie
- Menselijk lichaam mag bestudeerd worden (goddelijkheid uit de mens gehaald)
- Verbonden met goddelijke (pijnappelklier) dat in interactie staat = ziel immateriële geest
- Dualisme: lichaam en geest 2 aparte delen (dieren niet goddelijk verbonden)
→ immateriële geest leeft verder, lichaam is machine en beïnvloed ons denken, gevoelens
- ik denk dus ik ben; alles in twijfel blijven trekken om tot kennis te komen
! Grondlegger rationalisme (nature); door denken generaliseer je kennis, ratio als bron
<-> Locke; kijken naar experimenten en observeren EMPIRISME (nurture)
- Tabula rasa: leeg blad geboren = ervaringen omgeving zo kennis (behaviorisme gaat verder)
Impulsen vanuit natuurwetenschappen:
Copernicus: aarde niet in het midden van heelal, enkel theorie geen experimenten.
Galilei: telescoop ontdekt, theorie Copernicus wordt bevestigd, Locke ook.
Newton: zwaartekracht, start fysicawetten.
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet
Algemene psychologie: bestudeert de algemene processen van het menselijk functioneren, niet
de afwijkende processen. Algemene psychologie omvat de functieleer. Functieleer is de studie
van de menselijke functies (leerprocessen, denken, waarnemen, geheugen, motivatie,
emoties). (interne = geestelijke processen + extern processen = gedrag)
Letterlijke betekenis Psychologie: de studie van de geest
Bredere definitie van vandaag: Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in
wezen is de psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Stepped care
Psychologen in 0de, 1ste, 2de
en 3de lijn zorg
Psychiaters in 2de en 3de
1ste lijn goedkoper dan 3de
Pseudokennis
Uitdagingen stepped care:
- Tekorten & wachttijden
- Meer chronische & complexe aandoeningen → co- en multimorbiditeit neemt toe.
- Sneller ontslag uit ziekenhuis → minder bedden, meer zorg naar 1ste lijn.
- Langer thuis wonen met grote zorgnoden door vergrijzing.
- Sociale ongelijkheid → dure gespecialiseerde zorg niet voor iedereen toegankelijk.
- Gebrekkige coördinatie → versnipperd zorgaanbod, moeilijk doorverwijzen.
- Focus op preventie i.p.v. louter behandeling → voorkomt langdurige uitval en is goedkoper.
- Zorggewicht herverdelen in de piramide → brede basis van laagdrempelige hulpverleners.
- Inzetten op jongeren (<25 jaar) → vroeg signaleren voorkomt zware diagnoses.
Verschillende specialisaties binnen psychologie
A&O: arbeids- en organisatiepsychologie
Schoolpsychologie
Klinische psychologie
Forensische psychologie
Omgevingspsychologie
Sportpsychologie
Crossculturele psychologie
Ergonomische psychologie
Gerontopsychologie
,3 soorten psychologen
Experimentele psychologen: doen aan onderzoek
Docentpsychologen: geven les
Toegepaste psychologen: meerderheid van de actieve psychologen, gebruiken de
door experimentele psychologen ontwikkelde kennis om problemen van mensen op te
lossen. Staan in het werkveld.
≠ psychologisch consulent
Gelijkenis: passen psychologie als wetenschap toe in de praktijk. Counseling/begeleiding én
psychotherapie zijn gebaseerd op hedendaagse stromingen.
Nood aan reglementering: bescherming titel = bescherming cliënt
- psychologisch consulent, geen WUG-beroep
- WUG = Wet uitoefening van gezondheidszorgberoepen (psychologen, psychiaters)
Verschil psychologie en pseudopsychologie
Pseudopsychologie: intuïtieve mensenkennis, horoscopen, … (selffulfilling prophecy, quick fix)
→ werkzaamheid van begeleiding/behandelingen (therapie-efficiëntie) vergroot.
,Digitaal leerpad
1. Biomedisch model: Descartes
- Lineaire visie, enkel aandacht voor biologische klachten en behandeling van ziektes.
2. Biopsychosociaal model: George Engel (1977)
- 3 factoren in +/- interactie → biologische, psychologische en sociale factoren.
- 3 soorten factoren
1) voorbeschikkende factoren => vatbaarheid, kwetsbaarheid, sterkte.
2) uitlokkende factoren => gebeurtenissen die een bepaalde impact hebben.
3) onderhoudende factoren => die het probleem in stand houden.
3. 3P-model: Spielman
Predisposing factors = voorbeschikkende factoren
- kwetsbaarheid op 3 vlakken (bio-psycho-sociaal) bv. aanleg om licht te slapen.
Preventie (screenen)
- al bezig voor probleem → premorbide fase
Precipitating factors = uitlokkende factoren
- op 3 vlakken, bv. stress voor examen.
- vanaf hier symptomen → actuele fase Mitigatie (beperken)
Perpetuating factors = onderhoudende factoren
- op 3 vlakken, factoren die het probleem in stand houden, bv. medicatie innemen.
- probleem kan chronisch worden → vroege fase
Behandeling
Lange termijn → chronische fase
- uitlokkende factoren verdwijnen, door de onderhoudende blijft het bestaan.
Toont dat insomnia (slaapproblemen) door verschillend oorzaken kunnen ontstaan.
, 1.2 Wat zijn de 6 belangrijkste perspectieven van de psychologie
Ontstaan van de psychologie
Oudheid (4de eeuw V.C)
Filosofie hield zich bezig met psychologische kwesties, prefysica, ratio/reden centraal.
- Plato: ware ideale wereld <-> veranderlijke zichtbare wereld = grot van Plato
- Aristoteles: axioma’s = onvergistbaar uitspraakpunt; uitspraak is sowieso waar
Andere delen van de wereld
- Azië: yoga en meditatie
- Afrika en Rusland: sjamanen, Volkspsychologie (goddelijke ingevingen, psychofarmaca)
Middeleeuwen (500-1500 N.C)
Kerk belangrijkste bron van kennis, 1000 jaar lang geen nieuwe inzichten, alles in bijbel.
→ menselijke geest en lichaam: niet te onderzoeken, mysterie waar je niet bezig mee mocht zijn.
Uitdrijvingen: wens van God, intuïtieve kennis, stoornis = duivel
Wetenschappelijke revolutie (16de-17de eeuw)
Ware kennis door systematische observatie en actief ingrijpen in de wereld.
- Verlichting, komst boekdrukkunst
- Psychologie eerst vernoemd in de filosofie
- Natuurwetenschappelijke methodes toepassen (sensatie dode kikkers; zenuwbanen basis)
Impulsen vanuit filosofie:
Descartes: grondlegger moderne psychologie
- Menselijk lichaam mag bestudeerd worden (goddelijkheid uit de mens gehaald)
- Verbonden met goddelijke (pijnappelklier) dat in interactie staat = ziel immateriële geest
- Dualisme: lichaam en geest 2 aparte delen (dieren niet goddelijk verbonden)
→ immateriële geest leeft verder, lichaam is machine en beïnvloed ons denken, gevoelens
- ik denk dus ik ben; alles in twijfel blijven trekken om tot kennis te komen
! Grondlegger rationalisme (nature); door denken generaliseer je kennis, ratio als bron
<-> Locke; kijken naar experimenten en observeren EMPIRISME (nurture)
- Tabula rasa: leeg blad geboren = ervaringen omgeving zo kennis (behaviorisme gaat verder)
Impulsen vanuit natuurwetenschappen:
Copernicus: aarde niet in het midden van heelal, enkel theorie geen experimenten.
Galilei: telescoop ontdekt, theorie Copernicus wordt bevestigd, Locke ook.
Newton: zwaartekracht, start fysicawetten.
