Preventie en maatschappelijke aspecten
Hoofdstuk 4: Biofilm en speeksel
1.1 Microbioom
Menselijk lichaam bevat 10¹⁴ cellen → waarvan slechts 10% humaan
Rest = residente microflora
Orale Microbioom:
- Bestaat uit virussen, bacteriën, archaea, schimmels, protozoa
Balans
Eubiosis = gezond microbioom
Dysbiosis = verstoord microbioom 📊
Gevolgen: Cariës, endocarditis, atherosclerose, alzheimer, diabetes, hoofd-halskanker
Kolonisatie vanaf geboorte: start onmiddellijk na geboorte vooral via speekseloverdracht (meestal moeder =
verticale transmissie), AFBEELDING: Verticale transmissie moeder-kind
→ Contacten met omgeving en verzorgers
→ Biologische en fysische eigenschappen van lichaamszones
Zal toenemen tot een stabiele situatie bereikt wordt = climax community
1.2 Wat is biofilm?
= Biofilms zijn gestructureerde gemeenschappen van micro-organismen die vastzitten op een oppervlak en
ingebed zijn in een extracellulaire polymeer matrix.
= maakt deel uit van menselijk afweersysteem
Dentale Biofilm
• Specifiek op tanden/harde oppervlakken
• Gestructureerde gemeenschap in extracellulaire matrix
• Vooral bacteriën (plaque)
• Direct betrokken bij cariës en parodontitis
Orale Microbioom
• Alle micro-organismen in mond
• Breder: bacteriën, schimmels, virussen, protozoa
• Complex dynamisch ecosysteem
• Betrokken bij gezondheid en ziekte
A. Dentale Pellicle
Acquired pellicle si een dun laagje speekseleiwitten
→ Vormt zich snel op tanden
, → Beschermt de tand
→ De basis waarop bacteriën zich hechten om biofilm te vormen
B. Dentale Biofilm (tandplaque)
Bouwstenen
Micro-organismen
– Bacteriën (Streptococcus, Actinomyces, Veillonella)
– Schimmels ((Candida)
– Protozoa
– Virussen (incl. bacteriofagen)
Extracellulaire polymere matrix (EPS)
– Polysachariden (glucanen, fructanen)
– Proteinen (enzymen, adhesines)
– Lipiden
– Extracellulair DNA
Gastheercomponenten
– Speekselglycoproteïnen, mucinen
– Immunoglobulines (IgA)
– Onstekingsmoleculen uit creviculaire vloeistof
Na geboorte → eerste kolonisatie via speekseloverdracht (meestal moeder)
• Pioniersbacteriën:
– Streptococcus salivarius (tong, mucosa)
– Streptococcus mitis
– Streptococcus oralis
• Later:
– Streptococcus sanguinis, Veillonella
– Mutans-streptococcen op harde oppervlakken
– Gram-negatieve anaëroben
• Climax community: stabiel, maar dynamisch ecosysteem
Key Point: mondmicrobiota ontwikkelt zich stapsgewijs: van pioniers naar complexe,
stabiele gemeenschap.
🔬 AFBEELDING: Biofilm structuur (Bowen et al., 2018)
1.3 Wat is het nut van de dentale biofilm?
Eigenschappen
Hoofdstuk 4: Biofilm en speeksel
1.1 Microbioom
Menselijk lichaam bevat 10¹⁴ cellen → waarvan slechts 10% humaan
Rest = residente microflora
Orale Microbioom:
- Bestaat uit virussen, bacteriën, archaea, schimmels, protozoa
Balans
Eubiosis = gezond microbioom
Dysbiosis = verstoord microbioom 📊
Gevolgen: Cariës, endocarditis, atherosclerose, alzheimer, diabetes, hoofd-halskanker
Kolonisatie vanaf geboorte: start onmiddellijk na geboorte vooral via speekseloverdracht (meestal moeder =
verticale transmissie), AFBEELDING: Verticale transmissie moeder-kind
→ Contacten met omgeving en verzorgers
→ Biologische en fysische eigenschappen van lichaamszones
Zal toenemen tot een stabiele situatie bereikt wordt = climax community
1.2 Wat is biofilm?
= Biofilms zijn gestructureerde gemeenschappen van micro-organismen die vastzitten op een oppervlak en
ingebed zijn in een extracellulaire polymeer matrix.
= maakt deel uit van menselijk afweersysteem
Dentale Biofilm
• Specifiek op tanden/harde oppervlakken
• Gestructureerde gemeenschap in extracellulaire matrix
• Vooral bacteriën (plaque)
• Direct betrokken bij cariës en parodontitis
Orale Microbioom
• Alle micro-organismen in mond
• Breder: bacteriën, schimmels, virussen, protozoa
• Complex dynamisch ecosysteem
• Betrokken bij gezondheid en ziekte
A. Dentale Pellicle
Acquired pellicle si een dun laagje speekseleiwitten
→ Vormt zich snel op tanden
, → Beschermt de tand
→ De basis waarop bacteriën zich hechten om biofilm te vormen
B. Dentale Biofilm (tandplaque)
Bouwstenen
Micro-organismen
– Bacteriën (Streptococcus, Actinomyces, Veillonella)
– Schimmels ((Candida)
– Protozoa
– Virussen (incl. bacteriofagen)
Extracellulaire polymere matrix (EPS)
– Polysachariden (glucanen, fructanen)
– Proteinen (enzymen, adhesines)
– Lipiden
– Extracellulair DNA
Gastheercomponenten
– Speekselglycoproteïnen, mucinen
– Immunoglobulines (IgA)
– Onstekingsmoleculen uit creviculaire vloeistof
Na geboorte → eerste kolonisatie via speekseloverdracht (meestal moeder)
• Pioniersbacteriën:
– Streptococcus salivarius (tong, mucosa)
– Streptococcus mitis
– Streptococcus oralis
• Later:
– Streptococcus sanguinis, Veillonella
– Mutans-streptococcen op harde oppervlakken
– Gram-negatieve anaëroben
• Climax community: stabiel, maar dynamisch ecosysteem
Key Point: mondmicrobiota ontwikkelt zich stapsgewijs: van pioniers naar complexe,
stabiele gemeenschap.
🔬 AFBEELDING: Biofilm structuur (Bowen et al., 2018)
1.3 Wat is het nut van de dentale biofilm?
Eigenschappen
