BLOED 2
H1: de hematologische diagnostiek ............................................................................................... 4
Symptomen ............................................................................................................................... 4
Etiologie van lymfadenopathie ..................................................................................................... 4
Etiologie van splenomegalie......................................................................................................... 5
De hematologische diagnostiek ................................................................................................... 5
Tabellen .................................................................................................................................... 6
H2: het oppuntstellen van een anemie ........................................................................................... 8
Hypochrome microcytaire anemie ................................................................................................ 9
Normochrome normocytaire anemie ............................................................................................ 9
Macrocytaire anemie .................................................................................................................10
Overzicht ..................................................................................................................................11
H3: microcytaire anemie ..............................................................................................................12
Korte herhaling fysiologie ijzermetabolisme ..................................................................................12
Ferriprieve of ijzerdeficiëntie-anemie ...........................................................................................12
Anemie van chronische ziekten ...................................................................................................14
Sideroblastische anemie ............................................................................................................15
Thalassemie .............................................................................................................................16
H4: macrocytaire anemie .............................................................................................................18
Fysiopathologie van megaloblastische anemie .............................................................................18
Klinische manifestaties van megaloblastische anemie ...................................................................18
Oorzaken van megaloblastische anemie ......................................................................................19
Diagnosestelling van megaloblastische anemie ............................................................................21
Therapie van megaloblastische anemie........................................................................................22
Macrocytaire anemie met normoblastisch beenmerg ....................................................................22
H5: hemolytische anemieën.........................................................................................................24
Definitie en classificatie van hemolytische anemieën ....................................................................24
Hereditaire sferocytose ..............................................................................................................25
Glucose-6-fosfaat-dehydrogenase deficiëntie ..............................................................................25
Pyruvaatkinasedeficiëntie ...........................................................................................................26
Sikkelcelanemie ........................................................................................................................26
Immune hemolytische anemieën ................................................................................................28
1
, Bloedgroepantigenen en bloedtransfusie .....................................................................................28
Allo- of iso-immune hemolytische anemie ....................................................................................29
Auto-immune hemolytische anemie ............................................................................................30
H6: leukocytose en leukopenie ....................................................................................................32
Neutrofilie.................................................................................................................................32
Eosinofilie .................................................................................................................................33
Lymfocytose .............................................................................................................................33
Mononucleosis infectiosa ...........................................................................................................33
Neutropenie ..............................................................................................................................35
H7: pancytopenie ........................................................................................................................36
Definitie en etiologie ..................................................................................................................36
Aplastische anemie (beenmergaplasie) ........................................................................................36
Hematopoietische stamceltransplantatie ....................................................................................37
H8: inleiding tot kwaadaardige hematologische aandoeningen: eigenschappen, fysiopathologie en
behandeling ................................................................................................................................40
Definities en gemeenschappelijke biologische eigenschappen .......................................................40
Pathogenese van de belangrijkste klinische manifestaties van hematologische maligniteiten .............41
Ontstaansmechanismen van hematologische tumoren .................................................................42
Medicamenteuze behandeling van kwaadaardige hematologische tumoren .....................................43
H9: acute leukemie ......................................................................................................................44
Verschil tussen acute en chronische leukemie en verschillende vormen ..........................................44
Klinische verschijnselen van acute leukemie ................................................................................44
Diagnose van acute leukemie......................................................................................................45
Behandeling van acute leukemie .................................................................................................46
H10: chronische leukemie ...........................................................................................................48
Chronische myeloide leukemie (CML) ..........................................................................................48
Chronische lymfatische leukemie (CLL) .......................................................................................49
H11: myelodysplastische neoplasieën (MDS) ................................................................................51
Definitie ....................................................................................................................................51
Classificatie ..............................................................................................................................51
Klinische verschijnselen en diagnose ...........................................................................................52
Behandeling van myelodysplastische neoplasieën ........................................................................52
H12: maligne lymfomen ...............................................................................................................53
2
, Definitie ....................................................................................................................................53
Hodgkin-lymfomen ....................................................................................................................54
Non-Hodgkin lymfomen .............................................................................................................57
Cutane T-cellymfomen (CTCL) ....................................................................................................59
H13: monoklonale gammopathie..................................................................................................60
Definitie en voorkomen ..............................................................................................................60
Multipel myeloom (ziekte van Kahler) ...........................................................................................61
Macroglobulinemie van Waldenström ..........................................................................................63
H14: myeloproliferatieve neoplasieën (MNP) ................................................................................64
Algemene eigenschappen en classificatie ....................................................................................64
Polycythemia vera .....................................................................................................................65
Essentiële trombocythemie ........................................................................................................66
Primaire myelofibrose ................................................................................................................67
H15: hemostase en fibrinolyse .....................................................................................................69
Fysiologie normale hemostase en fibrinolyse ................................................................................69
Testen voor bloedstolling ............................................................................................................70
Pathofysiologie van de bloedstolling ............................................................................................72
H16: trombose en antistolling ......................................................................................................79
Risicofactoren veneuze trombose................................................................................................79
Trombofilie ...............................................................................................................................79
Antitrombotische therapie ..........................................................................................................81
Behandeling en preventie trombose .............................................................................................84
3
,H1: de hematologische diagnostiek
Symptomen
- Klachten bij daling van de bloedcellen:
o Daling RBC → anemie
▪ Prototypeklacht = moeheid
▪ Klachten door zuurstoftransport en zuurstofvoorziening aan organen niet meer
aanwezig
▪ Weerslag op cardiorespiratoir gebied: inspanningsdyspnoe en duizeligheid
▪ Cardiale compensatiemechanismen → tachycardie en hartkloppingen
o Daling van neutrofiele granulocyten → neutropenie
▪ Toename van bacteriële infecties en schimmelinfecties
▪ Uit zich dikwijls eerst als koorts (neutropene koorts)
o Daling van trombocytenaantal → trombo(cyto)penie
▪ Gevolg: bloedingen thv huid en mucosae
o Speciaal geval = daling van T-lymfocyten (bv. ikv AIDS) → lymfopenie
▪ Toename van virale, protozaire en fungale infecties
- Stoornissen van stollingsfactoren (bv. deficiënties, oa bij hemofilie) → bloedingen
o Vnl thv spieren en gewrichten
- Andere klachten:
o Orgaaninfiltratie door abnormale cellen in beenmerg, lymfeklieren… → eigen symptomen
o Lymfoïde tumoren → gestoorde B- en T-celimmuniteit
▪ Infecties als gevolg
- Weinig van de symptomen zijn specifiek voor hematologische aandoeningen
o Moet wel aanzetten tot hematologisch onderzoek van het bloed (perifeer
bloedonderzoek en stollingsonderzoek)
Etiologie van lymfadenopathie
- 3 grote oorzaken: infectieus, tumoraal en inflammatoir (niet-infectieus)
o Infecties
▪ Viraal: Epstein-Barrvirus (EBV), cytomegaalvirus (CMV), mazelen, rubella, HIV,
virale hepatitis
▪ Bacterieel: in drainagegebied van lokale infectie (faryngitis, tandabces, otitis…);
tuberculose, syfilis, brucellose, salmonella, bacteriële endocarditis
▪ Schimmels: bv. histoplasmose
▪ Protozoa: bv. toxoplasma
o Tumoraal
▪ Lymfomen: Hodgkin lymfomen en non-Hodgkin lymfomen
▪ Leukemieën: vnl de lymfocytaire leukemieën (chronische lymfatische leukemie
en acute lymfoblastische leukemie)
▪ Macroglobulinemie van Waldenström (lymfoplasmocytair lymfoom met
overproductie van IgM)
▪ Metastasen van carcinoom (bv. axillaire lymfadenopathie bij borstcarcinoom)
o Niet-infectieus inflammatoir
▪ Auto-immuunziekten: SLE, RA
▪ Sarcoïdose
o Medicatie: bv. difenylhydantoïne
o Hyperthyroïdie
4
, - Intrathoracale en intra-abdominale lymfeklieren
o Beeldvormende invesitgaties
▪ RX thorax, echografie abdomen, CT scan, al dan niet met PET-scan
o Onduidelijke diagnose: lymfeklierbiopie
▪ Onderzoek: anatomo-pathologisch, cytologisch, microbiologisch en soms
moleculair
▪ Immunologische merkers dmv floxcytometrie
Etiologie van splenomegalie
- Infecties
o Mononucleosis infectiosa (bv. door EBV)
o Bacteriële endocarditis, tuberculose, brucellose
o Leishmaniose, schistosomiase, malaria
- Inflammatoire en auto-immune ziekten
o SLE, RA
o Auto-immune hemolytische anemie, auto-immune neutropenie
- Infiltratieve ziekten
o Leukemieën, lymfomen
o Myeloproloferatieve neoplasieën
o Stapelingsziekten (ziekte van Gaucher, ziekte van Niemann-Pick, glycogeenstapeling,
amyloidosis)
o Tumoren en cysten
- Hereditaire hemolytische anemie: sferocytose, elliptocytose, thalassemie, sikkelcelanemie (in
de beginfase)
- Congestieve splenomegalie
o Levercirrhose
o Trombose van de vena porta, trombose van de venae sushepaticae, obstructie van vena
lienalis
o Congestief hartfalen
- Idiopathisch
De hematologische diagnostiek
- Anamnese → fysisch onderzoek → laboratoriumonderzoeken
- Labo:
o Perifeer bloedbeeld
o Stollingsonderzoek (APTT, PT, fibrinogeen)
Anamnese Fysisch onderzoek Labo (screening)
Zwakte Bleekheid Anemie
Moeheid Icterus
Dyspnoe
Infecties Splenomegalie Leukocytose
Koorts Lymfadenopathie Leukopenie
Abnormale leukocyten
Bloeding Petechieën Trombocytopenie
Ecchymosen Ecchymosen Trombocytopathie
Mucosale bloeding Abnormaal verlengde APTT
Hemartrose Abnormaal gestoorde PT
Verlaagd fibrinogeen
5
H1: de hematologische diagnostiek ............................................................................................... 4
Symptomen ............................................................................................................................... 4
Etiologie van lymfadenopathie ..................................................................................................... 4
Etiologie van splenomegalie......................................................................................................... 5
De hematologische diagnostiek ................................................................................................... 5
Tabellen .................................................................................................................................... 6
H2: het oppuntstellen van een anemie ........................................................................................... 8
Hypochrome microcytaire anemie ................................................................................................ 9
Normochrome normocytaire anemie ............................................................................................ 9
Macrocytaire anemie .................................................................................................................10
Overzicht ..................................................................................................................................11
H3: microcytaire anemie ..............................................................................................................12
Korte herhaling fysiologie ijzermetabolisme ..................................................................................12
Ferriprieve of ijzerdeficiëntie-anemie ...........................................................................................12
Anemie van chronische ziekten ...................................................................................................14
Sideroblastische anemie ............................................................................................................15
Thalassemie .............................................................................................................................16
H4: macrocytaire anemie .............................................................................................................18
Fysiopathologie van megaloblastische anemie .............................................................................18
Klinische manifestaties van megaloblastische anemie ...................................................................18
Oorzaken van megaloblastische anemie ......................................................................................19
Diagnosestelling van megaloblastische anemie ............................................................................21
Therapie van megaloblastische anemie........................................................................................22
Macrocytaire anemie met normoblastisch beenmerg ....................................................................22
H5: hemolytische anemieën.........................................................................................................24
Definitie en classificatie van hemolytische anemieën ....................................................................24
Hereditaire sferocytose ..............................................................................................................25
Glucose-6-fosfaat-dehydrogenase deficiëntie ..............................................................................25
Pyruvaatkinasedeficiëntie ...........................................................................................................26
Sikkelcelanemie ........................................................................................................................26
Immune hemolytische anemieën ................................................................................................28
1
, Bloedgroepantigenen en bloedtransfusie .....................................................................................28
Allo- of iso-immune hemolytische anemie ....................................................................................29
Auto-immune hemolytische anemie ............................................................................................30
H6: leukocytose en leukopenie ....................................................................................................32
Neutrofilie.................................................................................................................................32
Eosinofilie .................................................................................................................................33
Lymfocytose .............................................................................................................................33
Mononucleosis infectiosa ...........................................................................................................33
Neutropenie ..............................................................................................................................35
H7: pancytopenie ........................................................................................................................36
Definitie en etiologie ..................................................................................................................36
Aplastische anemie (beenmergaplasie) ........................................................................................36
Hematopoietische stamceltransplantatie ....................................................................................37
H8: inleiding tot kwaadaardige hematologische aandoeningen: eigenschappen, fysiopathologie en
behandeling ................................................................................................................................40
Definities en gemeenschappelijke biologische eigenschappen .......................................................40
Pathogenese van de belangrijkste klinische manifestaties van hematologische maligniteiten .............41
Ontstaansmechanismen van hematologische tumoren .................................................................42
Medicamenteuze behandeling van kwaadaardige hematologische tumoren .....................................43
H9: acute leukemie ......................................................................................................................44
Verschil tussen acute en chronische leukemie en verschillende vormen ..........................................44
Klinische verschijnselen van acute leukemie ................................................................................44
Diagnose van acute leukemie......................................................................................................45
Behandeling van acute leukemie .................................................................................................46
H10: chronische leukemie ...........................................................................................................48
Chronische myeloide leukemie (CML) ..........................................................................................48
Chronische lymfatische leukemie (CLL) .......................................................................................49
H11: myelodysplastische neoplasieën (MDS) ................................................................................51
Definitie ....................................................................................................................................51
Classificatie ..............................................................................................................................51
Klinische verschijnselen en diagnose ...........................................................................................52
Behandeling van myelodysplastische neoplasieën ........................................................................52
H12: maligne lymfomen ...............................................................................................................53
2
, Definitie ....................................................................................................................................53
Hodgkin-lymfomen ....................................................................................................................54
Non-Hodgkin lymfomen .............................................................................................................57
Cutane T-cellymfomen (CTCL) ....................................................................................................59
H13: monoklonale gammopathie..................................................................................................60
Definitie en voorkomen ..............................................................................................................60
Multipel myeloom (ziekte van Kahler) ...........................................................................................61
Macroglobulinemie van Waldenström ..........................................................................................63
H14: myeloproliferatieve neoplasieën (MNP) ................................................................................64
Algemene eigenschappen en classificatie ....................................................................................64
Polycythemia vera .....................................................................................................................65
Essentiële trombocythemie ........................................................................................................66
Primaire myelofibrose ................................................................................................................67
H15: hemostase en fibrinolyse .....................................................................................................69
Fysiologie normale hemostase en fibrinolyse ................................................................................69
Testen voor bloedstolling ............................................................................................................70
Pathofysiologie van de bloedstolling ............................................................................................72
H16: trombose en antistolling ......................................................................................................79
Risicofactoren veneuze trombose................................................................................................79
Trombofilie ...............................................................................................................................79
Antitrombotische therapie ..........................................................................................................81
Behandeling en preventie trombose .............................................................................................84
3
,H1: de hematologische diagnostiek
Symptomen
- Klachten bij daling van de bloedcellen:
o Daling RBC → anemie
▪ Prototypeklacht = moeheid
▪ Klachten door zuurstoftransport en zuurstofvoorziening aan organen niet meer
aanwezig
▪ Weerslag op cardiorespiratoir gebied: inspanningsdyspnoe en duizeligheid
▪ Cardiale compensatiemechanismen → tachycardie en hartkloppingen
o Daling van neutrofiele granulocyten → neutropenie
▪ Toename van bacteriële infecties en schimmelinfecties
▪ Uit zich dikwijls eerst als koorts (neutropene koorts)
o Daling van trombocytenaantal → trombo(cyto)penie
▪ Gevolg: bloedingen thv huid en mucosae
o Speciaal geval = daling van T-lymfocyten (bv. ikv AIDS) → lymfopenie
▪ Toename van virale, protozaire en fungale infecties
- Stoornissen van stollingsfactoren (bv. deficiënties, oa bij hemofilie) → bloedingen
o Vnl thv spieren en gewrichten
- Andere klachten:
o Orgaaninfiltratie door abnormale cellen in beenmerg, lymfeklieren… → eigen symptomen
o Lymfoïde tumoren → gestoorde B- en T-celimmuniteit
▪ Infecties als gevolg
- Weinig van de symptomen zijn specifiek voor hematologische aandoeningen
o Moet wel aanzetten tot hematologisch onderzoek van het bloed (perifeer
bloedonderzoek en stollingsonderzoek)
Etiologie van lymfadenopathie
- 3 grote oorzaken: infectieus, tumoraal en inflammatoir (niet-infectieus)
o Infecties
▪ Viraal: Epstein-Barrvirus (EBV), cytomegaalvirus (CMV), mazelen, rubella, HIV,
virale hepatitis
▪ Bacterieel: in drainagegebied van lokale infectie (faryngitis, tandabces, otitis…);
tuberculose, syfilis, brucellose, salmonella, bacteriële endocarditis
▪ Schimmels: bv. histoplasmose
▪ Protozoa: bv. toxoplasma
o Tumoraal
▪ Lymfomen: Hodgkin lymfomen en non-Hodgkin lymfomen
▪ Leukemieën: vnl de lymfocytaire leukemieën (chronische lymfatische leukemie
en acute lymfoblastische leukemie)
▪ Macroglobulinemie van Waldenström (lymfoplasmocytair lymfoom met
overproductie van IgM)
▪ Metastasen van carcinoom (bv. axillaire lymfadenopathie bij borstcarcinoom)
o Niet-infectieus inflammatoir
▪ Auto-immuunziekten: SLE, RA
▪ Sarcoïdose
o Medicatie: bv. difenylhydantoïne
o Hyperthyroïdie
4
, - Intrathoracale en intra-abdominale lymfeklieren
o Beeldvormende invesitgaties
▪ RX thorax, echografie abdomen, CT scan, al dan niet met PET-scan
o Onduidelijke diagnose: lymfeklierbiopie
▪ Onderzoek: anatomo-pathologisch, cytologisch, microbiologisch en soms
moleculair
▪ Immunologische merkers dmv floxcytometrie
Etiologie van splenomegalie
- Infecties
o Mononucleosis infectiosa (bv. door EBV)
o Bacteriële endocarditis, tuberculose, brucellose
o Leishmaniose, schistosomiase, malaria
- Inflammatoire en auto-immune ziekten
o SLE, RA
o Auto-immune hemolytische anemie, auto-immune neutropenie
- Infiltratieve ziekten
o Leukemieën, lymfomen
o Myeloproloferatieve neoplasieën
o Stapelingsziekten (ziekte van Gaucher, ziekte van Niemann-Pick, glycogeenstapeling,
amyloidosis)
o Tumoren en cysten
- Hereditaire hemolytische anemie: sferocytose, elliptocytose, thalassemie, sikkelcelanemie (in
de beginfase)
- Congestieve splenomegalie
o Levercirrhose
o Trombose van de vena porta, trombose van de venae sushepaticae, obstructie van vena
lienalis
o Congestief hartfalen
- Idiopathisch
De hematologische diagnostiek
- Anamnese → fysisch onderzoek → laboratoriumonderzoeken
- Labo:
o Perifeer bloedbeeld
o Stollingsonderzoek (APTT, PT, fibrinogeen)
Anamnese Fysisch onderzoek Labo (screening)
Zwakte Bleekheid Anemie
Moeheid Icterus
Dyspnoe
Infecties Splenomegalie Leukocytose
Koorts Lymfadenopathie Leukopenie
Abnormale leukocyten
Bloeding Petechieën Trombocytopenie
Ecchymosen Ecchymosen Trombocytopathie
Mucosale bloeding Abnormaal verlengde APTT
Hemartrose Abnormaal gestoorde PT
Verlaagd fibrinogeen
5
