HUIDZIEKTEN
Inleidende begrippen .................................................................................................................... 5
Begrippen dermatologie .............................................................................................................. 5
Andere beschrijvende begrippen .................................................................................................. 5
Technische onderzoeken in dermatologie ...................................................................................... 6
Dermatologische behandelingen .................................................................................................. 7
Huidinfecties – algemeen .............................................................................................................. 8
Het huid “microbioom” ............................................................................................................... 8
Algemene boodschappen over huidinfecties.................................................................................. 8
Huidinfecties – bacterieel ............................................................................................................. 9
Klassieke bacteriële huidinfecties ................................................................................................ 9
Bijzondere bacteriële huidinfecties ..............................................................................................12
Aanvullende onderzoeken bij bacteriële huidinfecties ....................................................................13
Behandelingen van bacteriële huidinfecties ..................................................................................13
Huidinfecties – viraal ...................................................................................................................15
Klassieke virale huidinfecties ......................................................................................................15
Andere virale huidinfecties..........................................................................................................19
Huidinfecties – schimmels en gisten ............................................................................................20
Schimmels ...............................................................................................................................20
Gisten infecties .........................................................................................................................23
Huidinfecties – parasitaire infecties .............................................................................................27
Scabiës (schurft) .......................................................................................................................27
Pediculosis (luizen) ....................................................................................................................29
Demodex ..................................................................................................................................29
Leishmania ...............................................................................................................................30
Insectenbeten ...........................................................................................................................30
Huidinfecties – SOA’s ..................................................................................................................31
Syfilis (belangrijk!) ......................................................................................................................31
HIV ..........................................................................................................................................32
Eczeem en kinderdermatologie ....................................................................................................33
Eczeem ....................................................................................................................................33
Atopisch eczeem .......................................................................................................................33
Andere eczemen .......................................................................................................................38
Kinderdermatologie ...................................................................................................................40
Psoriasis & psoriasiforme huidziekten ..........................................................................................44
Kliniek ......................................................................................................................................44
1
, Behandelingen ..........................................................................................................................44
Pityriasis rosea van gibert ...........................................................................................................49
Acne, rosacea & acneïforme huidziekten ......................................................................................50
Acne ........................................................................................................................................50
Rosacea ...................................................................................................................................52
Peri-orale dermatitis ..................................................................................................................53
Fotodermatosen en fototherapie ..................................................................................................54
Wat is licht? ..............................................................................................................................54
Fotodermatosen ........................................................................................................................54
Starten met een fototherapie ......................................................................................................59
Zonbescherming .......................................................................................................................60
Pigmentatiestoornissen ...............................................................................................................64
Hypopigmentatie en depigmentatie .............................................................................................64
Hyperpigmentatie ......................................................................................................................66
Haar- en nagelaandoeningen .......................................................................................................68
Haaraandoeningen ....................................................................................................................68
Nagelaandoeningen ...................................................................................................................72
Cutane oncologie ........................................................................................................................78
“Photoaging” ............................................................................................................................78
Benigne huidtumoren .................................................................................................................78
Premaligne huidletsels ...............................................................................................................81
Maligne huidtumoren (uitz melanoom) .........................................................................................82
Naevi .......................................................................................................................................83
Maligne melanoom (MM) ............................................................................................................85
Meest frequente premaligne en maligne huidtumoren....................................................................87
Andere huidtumoren ..................................................................................................................87
Behandelingen incl dermatochirurgie ...........................................................................................88
Take home messages .................................................................................................................90
Reactieve dermatosen .................................................................................................................91
Vasculitis ..................................................................................................................................91
Erythema exsudativum multiforme (EEM) .....................................................................................95
Erythema nodosum (EN) .............................................................................................................96
Sweet syndroom ........................................................................................................................97
Pyoderma gangrenosum (PG) ......................................................................................................98
Medicamenteuze erupties ......................................................................................................... 100
Algemeen ............................................................................................................................... 100
Milde medicamenteuze erupties ............................................................................................... 100
2
, Ernstige medicamenteuze erupties ............................................................................................ 102
Pruritus, urticaria/angio-oedeem ............................................................................................... 106
Pruritus (jeuk) .......................................................................................................................... 106
Urticaria (& angio-oedeem) ....................................................................................................... 111
Blaarziekten .............................................................................................................................. 115
Bulleus pemfigoïd .................................................................................................................... 115
Pemfigus ................................................................................................................................ 116
Dermatitis herpetiformis ........................................................................................................... 118
Samengevat ............................................................................................................................ 119
Andere blaarziekten (niet-auto-immuun) .................................................................................... 119
Systeemziekten - dermatomyositis ............................................................................................ 120
Definitie .................................................................................................................................. 120
Kliniek .................................................................................................................................... 120
Diagnostiek – technische onderzoeken ...................................................................................... 120
Myositis specifieke antistoffen .................................................................................................. 121
Therapie ................................................................................................................................. 122
Take home messages ............................................................................................................... 122
Systeemziekten – cutane lupus .................................................................................................. 123
Types ..................................................................................................................................... 123
Non specifieke huidafwijkingen bij SLE ....................................................................................... 124
Behandeling ............................................................................................................................ 124
Systeemziekten – sclerodermie.................................................................................................. 125
Systeemsclerodermie/systeemsclerose .................................................................................... 125
Lokale sclerodermie ................................................................................................................ 126
Exogene dermatosen ................................................................................................................. 128
Contacteczeem....................................................................................................................... 128
Psychogene huidziekten ........................................................................................................... 131
Parapsoriasis/cutaan lymfoom .................................................................................................. 132
Parapsoriasis .......................................................................................................................... 132
Huidlymfomen ........................................................................................................................ 132
Paraneoplastische huidaandoeningen ....................................................................................... 138
Pruritus .................................................................................................................................. 138
Criteria ................................................................................................................................... 138
Mechanisme ........................................................................................................................... 138
Voorbeelden ........................................................................................................................... 138
Hidradenitis suppurativa ........................................................................................................... 139
Algemeen ............................................................................................................................... 139
3
, Behandelingsalgoritme ............................................................................................................ 141
Lokale behandeling .................................................................................................................. 141
Chirurgie ................................................................................................................................ 142
Wondzorg.................................................................................................................................. 144
Littekens ................................................................................................................................ 144
Lokale behandeling van ulcera .................................................................................................. 144
Type verbanden ....................................................................................................................... 145
Problemen met wondzorg ......................................................................................................... 148
Vasculitis .................................................................................................................................. 149
Algemeen ............................................................................................................................... 149
Wanneer denken aan vasculitis? ............................................................................................... 149
Diagnose ................................................................................................................................ 150
Verdere work-up ...................................................................................................................... 151
Behandeling ............................................................................................................................ 152
Belangrijke vasculitiden............................................................................................................ 153
Huidziekten op de donkere huid ................................................................................................. 154
Verschillen in huid-kleur ........................................................................................................... 154
Hyperpigmentatie .................................................................................................................... 155
Acne-HS ................................................................................................................................. 156
Keloid ..................................................................................................................................... 156
Hypopigmentatie ..................................................................................................................... 157
Speciallekes ........................................................................................................................... 157
Praktische implicaties voor behandeling .................................................................................... 160
Overzicht farmacotherapie in de dermatologie ........................................................................... 161
Topische/lokale therapie .......................................................................................................... 161
Lichttherapie: UVB/PUVA ......................................................................................................... 163
Systemische therapie............................................................................................................... 163
4
,Inleidende begrippen
Begrippen dermatologie
Woord Dermatologie Uitleg
Vlek Macula = platte vlek
- Hypopigmentatie = lichtere vlek
- Depigmentatie = volledig witte vlek
- Hyperpigmentatie = donkerder dan normaal
Dikke vlek Plaque = verheven vlek
Bultje Papel (<5 mm)
Knobbel Nodule (>5 mm)
Blaasje Vesikel (<5 mm) Bij bv. waterpokken (varicella)
Blaar Bulla (>5 mm) Blaarziekten zijn vaak auto-immuunziekten
Puist Pustel
Wonde Erosie, ulcus - Erosie = oppervlakkige wonde
- Ulcus = diepe wonde
Cyste Cyste = goedaardige papels of noduli die gevuld zijn met
huidweefsel/keratine/talg/…
- Bv. milia cysten
“Pellekes” Schilfering Ook wel desquamatie genoemd
Vochtophoping Oedeem
Kwaddel NOOIT schilferend
- Gezwollen rode huidvlek (alsof je in netels bent
gevallen)
- Gaan vanzelf weer weg
- Gaan op en af, blijven niet op dezelfde plek staan
- Typisch bij urticaria (netelroos)
Huiduitslag Rash, eruptie, - Vaak door medicatie of infectie, meestal door infectie
exantheem - Maculo-papuleus exantheem (MPE) = huiduitslag met
vlakke delen en verheven delen
- Rash: veralgemeend OF vooral de plooien OF vooral
romp OF ledematen
Andere beschrijvende begrippen
Woord Uitleg
Petechieën/purpura Purpura = niet wegdrukbaar erytheem
- Zijn wat meer paarsig
- Denk aan vasculitis!
o Tweede orgaan at risk: nieren → hematurie en proteïnurie
bepalen
Telangiëctasieën ‘Gesprongen bloedvaatjes’
- Indien: wordt soms een spontaan wondje = basocellulair carcinoom
Atrofie Verdunning van de huid
Door ouderdom of corticosteroïden
Lichenificatie = verdikking van de huid
- Gebeurt bij veel wrijving (maar ook bij krabben zoals bv. bij eczeem)
Hyperkeratose = verdikking van enkel de hoornlaag
= eelt
- Indien ook zwarte puntjes (puntbloedingen) = wratten
Crustae Korsten
Excoriaties Schaafwonden
Kloven (fissuren, Vaak heel pijnlijk
rhagaden) Kan op plekken met veel eelt, maar ook bv. mondhoeken
Littekens
5
, Keloïd = hypertrofe littekens
- Vnl op bovenste deel romp door tractie en beweging waardoor litteken
te veel wordt geactiveerd
Necrose = afsterven van de huid, zwart
Alopecia = verliezen van haar/kale plekken
Hypertrichose = te veel haargroei
Enantheem Huiduitslag op het verhemelte/mucosa
Erythrodermie Patiënt echt volledig rood
Livedo Vaattekening
Poikilodermie Plek met witte, bruine en rode verkleuring
= hypopigmentatie, hyperpigmentatie en erytheem
Dermografisme Directe verdikking en jeuk bij aanraking van de huid
Target laesies Verheven letsels (plaques) met een boord en in midden ook roodheid
Extra beschrijvingen
Woord Uitleg
Pleiomorf/polymorf Uitslag is overal wat verschillend
Monomorg Uitslag ziet er overal hetzelfde uit, dezelfde noduli/papels/…
Scherp Bv. psoriasis
Vaag Bv. eczeem
Verruceus Bloemkoolachtig, bv. wrat
Glad Bv. cyste
Hard
Annulair Ringvormig, bv. schimmel
Reticulair
Lineair Heel typisch voor contact met planten
= vaak iets extern aangebracht
Gegroepeerd Bv. insectenbeten
Plooien Bv. eczeem
Strekzijden Bv. psoriasis
Zonblootgestelde Bij lupus, dermatomyositis
huiddelen
Mucosae Gisten op huid en slijmvliezen, schimmels enkel op de huid
Nagels Bv. pitting is typisch voor psoriase
Technische onderzoeken in dermatologie
- Dermatoscoop
o Soort vergrootglas
o Vooral voor pigmentletsels
- Doorschijnend glaasje
o Om te zien of erytheem wegdrukbaar is of niet
- Woods lamp
o Soort UV lamp
o Maakt witte vlekken (bij bv. vitiligo) duidelijker
- Kweekstokken (swabs)
o Voor bacteriën en gisten
o Voor virussen
o Niet voor schimmels!
- Biopten
o Shave biopt
o Punch biopt = meest gebruikt
o Wig biopt (voor grotere letsels)
6
Inleidende begrippen .................................................................................................................... 5
Begrippen dermatologie .............................................................................................................. 5
Andere beschrijvende begrippen .................................................................................................. 5
Technische onderzoeken in dermatologie ...................................................................................... 6
Dermatologische behandelingen .................................................................................................. 7
Huidinfecties – algemeen .............................................................................................................. 8
Het huid “microbioom” ............................................................................................................... 8
Algemene boodschappen over huidinfecties.................................................................................. 8
Huidinfecties – bacterieel ............................................................................................................. 9
Klassieke bacteriële huidinfecties ................................................................................................ 9
Bijzondere bacteriële huidinfecties ..............................................................................................12
Aanvullende onderzoeken bij bacteriële huidinfecties ....................................................................13
Behandelingen van bacteriële huidinfecties ..................................................................................13
Huidinfecties – viraal ...................................................................................................................15
Klassieke virale huidinfecties ......................................................................................................15
Andere virale huidinfecties..........................................................................................................19
Huidinfecties – schimmels en gisten ............................................................................................20
Schimmels ...............................................................................................................................20
Gisten infecties .........................................................................................................................23
Huidinfecties – parasitaire infecties .............................................................................................27
Scabiës (schurft) .......................................................................................................................27
Pediculosis (luizen) ....................................................................................................................29
Demodex ..................................................................................................................................29
Leishmania ...............................................................................................................................30
Insectenbeten ...........................................................................................................................30
Huidinfecties – SOA’s ..................................................................................................................31
Syfilis (belangrijk!) ......................................................................................................................31
HIV ..........................................................................................................................................32
Eczeem en kinderdermatologie ....................................................................................................33
Eczeem ....................................................................................................................................33
Atopisch eczeem .......................................................................................................................33
Andere eczemen .......................................................................................................................38
Kinderdermatologie ...................................................................................................................40
Psoriasis & psoriasiforme huidziekten ..........................................................................................44
Kliniek ......................................................................................................................................44
1
, Behandelingen ..........................................................................................................................44
Pityriasis rosea van gibert ...........................................................................................................49
Acne, rosacea & acneïforme huidziekten ......................................................................................50
Acne ........................................................................................................................................50
Rosacea ...................................................................................................................................52
Peri-orale dermatitis ..................................................................................................................53
Fotodermatosen en fototherapie ..................................................................................................54
Wat is licht? ..............................................................................................................................54
Fotodermatosen ........................................................................................................................54
Starten met een fototherapie ......................................................................................................59
Zonbescherming .......................................................................................................................60
Pigmentatiestoornissen ...............................................................................................................64
Hypopigmentatie en depigmentatie .............................................................................................64
Hyperpigmentatie ......................................................................................................................66
Haar- en nagelaandoeningen .......................................................................................................68
Haaraandoeningen ....................................................................................................................68
Nagelaandoeningen ...................................................................................................................72
Cutane oncologie ........................................................................................................................78
“Photoaging” ............................................................................................................................78
Benigne huidtumoren .................................................................................................................78
Premaligne huidletsels ...............................................................................................................81
Maligne huidtumoren (uitz melanoom) .........................................................................................82
Naevi .......................................................................................................................................83
Maligne melanoom (MM) ............................................................................................................85
Meest frequente premaligne en maligne huidtumoren....................................................................87
Andere huidtumoren ..................................................................................................................87
Behandelingen incl dermatochirurgie ...........................................................................................88
Take home messages .................................................................................................................90
Reactieve dermatosen .................................................................................................................91
Vasculitis ..................................................................................................................................91
Erythema exsudativum multiforme (EEM) .....................................................................................95
Erythema nodosum (EN) .............................................................................................................96
Sweet syndroom ........................................................................................................................97
Pyoderma gangrenosum (PG) ......................................................................................................98
Medicamenteuze erupties ......................................................................................................... 100
Algemeen ............................................................................................................................... 100
Milde medicamenteuze erupties ............................................................................................... 100
2
, Ernstige medicamenteuze erupties ............................................................................................ 102
Pruritus, urticaria/angio-oedeem ............................................................................................... 106
Pruritus (jeuk) .......................................................................................................................... 106
Urticaria (& angio-oedeem) ....................................................................................................... 111
Blaarziekten .............................................................................................................................. 115
Bulleus pemfigoïd .................................................................................................................... 115
Pemfigus ................................................................................................................................ 116
Dermatitis herpetiformis ........................................................................................................... 118
Samengevat ............................................................................................................................ 119
Andere blaarziekten (niet-auto-immuun) .................................................................................... 119
Systeemziekten - dermatomyositis ............................................................................................ 120
Definitie .................................................................................................................................. 120
Kliniek .................................................................................................................................... 120
Diagnostiek – technische onderzoeken ...................................................................................... 120
Myositis specifieke antistoffen .................................................................................................. 121
Therapie ................................................................................................................................. 122
Take home messages ............................................................................................................... 122
Systeemziekten – cutane lupus .................................................................................................. 123
Types ..................................................................................................................................... 123
Non specifieke huidafwijkingen bij SLE ....................................................................................... 124
Behandeling ............................................................................................................................ 124
Systeemziekten – sclerodermie.................................................................................................. 125
Systeemsclerodermie/systeemsclerose .................................................................................... 125
Lokale sclerodermie ................................................................................................................ 126
Exogene dermatosen ................................................................................................................. 128
Contacteczeem....................................................................................................................... 128
Psychogene huidziekten ........................................................................................................... 131
Parapsoriasis/cutaan lymfoom .................................................................................................. 132
Parapsoriasis .......................................................................................................................... 132
Huidlymfomen ........................................................................................................................ 132
Paraneoplastische huidaandoeningen ....................................................................................... 138
Pruritus .................................................................................................................................. 138
Criteria ................................................................................................................................... 138
Mechanisme ........................................................................................................................... 138
Voorbeelden ........................................................................................................................... 138
Hidradenitis suppurativa ........................................................................................................... 139
Algemeen ............................................................................................................................... 139
3
, Behandelingsalgoritme ............................................................................................................ 141
Lokale behandeling .................................................................................................................. 141
Chirurgie ................................................................................................................................ 142
Wondzorg.................................................................................................................................. 144
Littekens ................................................................................................................................ 144
Lokale behandeling van ulcera .................................................................................................. 144
Type verbanden ....................................................................................................................... 145
Problemen met wondzorg ......................................................................................................... 148
Vasculitis .................................................................................................................................. 149
Algemeen ............................................................................................................................... 149
Wanneer denken aan vasculitis? ............................................................................................... 149
Diagnose ................................................................................................................................ 150
Verdere work-up ...................................................................................................................... 151
Behandeling ............................................................................................................................ 152
Belangrijke vasculitiden............................................................................................................ 153
Huidziekten op de donkere huid ................................................................................................. 154
Verschillen in huid-kleur ........................................................................................................... 154
Hyperpigmentatie .................................................................................................................... 155
Acne-HS ................................................................................................................................. 156
Keloid ..................................................................................................................................... 156
Hypopigmentatie ..................................................................................................................... 157
Speciallekes ........................................................................................................................... 157
Praktische implicaties voor behandeling .................................................................................... 160
Overzicht farmacotherapie in de dermatologie ........................................................................... 161
Topische/lokale therapie .......................................................................................................... 161
Lichttherapie: UVB/PUVA ......................................................................................................... 163
Systemische therapie............................................................................................................... 163
4
,Inleidende begrippen
Begrippen dermatologie
Woord Dermatologie Uitleg
Vlek Macula = platte vlek
- Hypopigmentatie = lichtere vlek
- Depigmentatie = volledig witte vlek
- Hyperpigmentatie = donkerder dan normaal
Dikke vlek Plaque = verheven vlek
Bultje Papel (<5 mm)
Knobbel Nodule (>5 mm)
Blaasje Vesikel (<5 mm) Bij bv. waterpokken (varicella)
Blaar Bulla (>5 mm) Blaarziekten zijn vaak auto-immuunziekten
Puist Pustel
Wonde Erosie, ulcus - Erosie = oppervlakkige wonde
- Ulcus = diepe wonde
Cyste Cyste = goedaardige papels of noduli die gevuld zijn met
huidweefsel/keratine/talg/…
- Bv. milia cysten
“Pellekes” Schilfering Ook wel desquamatie genoemd
Vochtophoping Oedeem
Kwaddel NOOIT schilferend
- Gezwollen rode huidvlek (alsof je in netels bent
gevallen)
- Gaan vanzelf weer weg
- Gaan op en af, blijven niet op dezelfde plek staan
- Typisch bij urticaria (netelroos)
Huiduitslag Rash, eruptie, - Vaak door medicatie of infectie, meestal door infectie
exantheem - Maculo-papuleus exantheem (MPE) = huiduitslag met
vlakke delen en verheven delen
- Rash: veralgemeend OF vooral de plooien OF vooral
romp OF ledematen
Andere beschrijvende begrippen
Woord Uitleg
Petechieën/purpura Purpura = niet wegdrukbaar erytheem
- Zijn wat meer paarsig
- Denk aan vasculitis!
o Tweede orgaan at risk: nieren → hematurie en proteïnurie
bepalen
Telangiëctasieën ‘Gesprongen bloedvaatjes’
- Indien: wordt soms een spontaan wondje = basocellulair carcinoom
Atrofie Verdunning van de huid
Door ouderdom of corticosteroïden
Lichenificatie = verdikking van de huid
- Gebeurt bij veel wrijving (maar ook bij krabben zoals bv. bij eczeem)
Hyperkeratose = verdikking van enkel de hoornlaag
= eelt
- Indien ook zwarte puntjes (puntbloedingen) = wratten
Crustae Korsten
Excoriaties Schaafwonden
Kloven (fissuren, Vaak heel pijnlijk
rhagaden) Kan op plekken met veel eelt, maar ook bv. mondhoeken
Littekens
5
, Keloïd = hypertrofe littekens
- Vnl op bovenste deel romp door tractie en beweging waardoor litteken
te veel wordt geactiveerd
Necrose = afsterven van de huid, zwart
Alopecia = verliezen van haar/kale plekken
Hypertrichose = te veel haargroei
Enantheem Huiduitslag op het verhemelte/mucosa
Erythrodermie Patiënt echt volledig rood
Livedo Vaattekening
Poikilodermie Plek met witte, bruine en rode verkleuring
= hypopigmentatie, hyperpigmentatie en erytheem
Dermografisme Directe verdikking en jeuk bij aanraking van de huid
Target laesies Verheven letsels (plaques) met een boord en in midden ook roodheid
Extra beschrijvingen
Woord Uitleg
Pleiomorf/polymorf Uitslag is overal wat verschillend
Monomorg Uitslag ziet er overal hetzelfde uit, dezelfde noduli/papels/…
Scherp Bv. psoriasis
Vaag Bv. eczeem
Verruceus Bloemkoolachtig, bv. wrat
Glad Bv. cyste
Hard
Annulair Ringvormig, bv. schimmel
Reticulair
Lineair Heel typisch voor contact met planten
= vaak iets extern aangebracht
Gegroepeerd Bv. insectenbeten
Plooien Bv. eczeem
Strekzijden Bv. psoriasis
Zonblootgestelde Bij lupus, dermatomyositis
huiddelen
Mucosae Gisten op huid en slijmvliezen, schimmels enkel op de huid
Nagels Bv. pitting is typisch voor psoriase
Technische onderzoeken in dermatologie
- Dermatoscoop
o Soort vergrootglas
o Vooral voor pigmentletsels
- Doorschijnend glaasje
o Om te zien of erytheem wegdrukbaar is of niet
- Woods lamp
o Soort UV lamp
o Maakt witte vlekken (bij bv. vitiligo) duidelijker
- Kweekstokken (swabs)
o Voor bacteriën en gisten
o Voor virussen
o Niet voor schimmels!
- Biopten
o Shave biopt
o Punch biopt = meest gebruikt
o Wig biopt (voor grotere letsels)
6
