Samenvatting Publieke financiën

Publieke Financiën
 Omvat:
 T0.3: zowel leerstof als tekst
 T1.1: zowel leerstof als tekst
 T1.2: zowel leerstof als tekst
 T1.3: leerstof
 T1.4: zowel leerstof als tekst
 T1.5: zowel leerstof als tekst
 T2.1: zowel leerstof als tekst
 T2.2: zowel leerstof als tekst
 T3.1: zowel leerstof als tekst
 T3.2: zowel leerstof als tekst
 T3.34: leerstof
 T4.1: leerstof
 T4.2: leerstof
 T5.2: leerstof

,Topic 0.3: Waarover gaat Publieke Financiën
0. Inleiding
 Lectuur
 Twee soorten
 Verplicht = V
 T0.3 01
 T0.3 02: Par. 1 en Par. 4
 Aanvullend = A

 Quote:
 ‘Greedy of facts’
→ Waarover spreken we
 ‘Facts in themselves teach nothing’
→ Hoe spreken we over feiten (= theorie)


1. Omvang overheid
 Overheid als belangrijke speler, verschillende maatstaven:
 Uitgaven als % van bbp
 Nationale Rekeningen: bevat ‘overheid’ als ‘institutionele sector’
 Deelt economie op in ‘institutionele’ sectoren
 Toegevoegde waarde: in Productie-rekening
 S1: het bbp = toegevoegde waarde
 S13: het deel van toegevoegde waarde gerealiseerd in
overheidssector

 Overheid:
 Toegevoegde waarde:
 Volgt uit productie ‘publieke’ goederen en diensten
 Maar slechts één van de taken
 Uitgaven
 Bovenstaande toegevoegde waarde te creëren (lonen, wedden, …)
 Uitgaven gerelateerd aan herverdeling
 Andere uitgaven
 Gevolg: totale uitgaven groter dan toegevoegde waarde
 Worden vaak ‘overheidsbeslag’ genoemd
 B.1g_S13 (B = balancing, g = gross)
 Uitgaven gezamenlijke overheid
 Uitgaven vind je in begroting (ook in NR)




2. Uitgaven in overheid

, De drie taken (volgend Richard Musgrave)
 Allocatieve functie (corrigeren marktfalen)
bv. uitstoot CO2 door accijnzen
 Herverdelingsfunctie
 Macro-economische stabilisatie-functie
bv. inflatie, ontwikkelingsgroei, …
 Uitdaging: taken linken aan uitgavenposten
 Beloning werknemers → allocatie
 Sociale uitkeringen → herverdeling (deels)
 Corona-uitgaven → stabilisatie

 Grootste kosten:
 Sociale uitkeringen
 Pensioenen, vergrijzing!
 Werkloosheid
 Gezondheidszorg
 Beloning werknemers + intermediaire uitgaven
 Straatverlichting (IU)
 Kapitaaluitgaven
 Overheidsinvesteringen
 Rentelasten


3. Inkomsten
 Inkomsten:
 Bron: hoofdzaak uit belastingen, maar niet uitsluitend
 Soorten belastingen
 Sociale bijdragen
 Personenbelasting
 Indirecte belastingen
 Vennootschapsbelastingen
 Vermogen (inkomen, transacties, …)
 Verschillen naar belastbare grondslag en tariefstructuur
 Inkomen → personenbelasting
 Winst vennootschappen → vennootschapsbelasting
 Consumptie → BTW, accijnzen, …
 Arbeidsinkomen → sociale bijdragen (‘parafiscaliteit’)
 Transactie → registratierechten,
erfenisbelasting, …




 Belastingdruk:
 Omvang belastingen vaak uitgedrukt als ‘belastingdruk’
 Meerdere maatstaven:

,  Alle inkomsten gedeeld door bbp
 Specifieke belasting gedeeld door bijhorende belastbare basis
 Macro (uit NR)
 Micro (voor één belastingplichtige)


4. Uitgaven minus inkomsten = tekort/overschot
 Tekort/overschot:
 Verschil tussen inkomen en uitgaven
 Indien negatief: tekort/deficit
 Indien positief: overschot

 Rol van economische groei:
 Macro-economische prognose: taak van Federaal Plan Bureau (FPB)
 Eén van updates: voor opstellen begroting in oktober
 Zie: ‘T0.3 03 (A) FPB 2025-09 Econ. begroting, Econ. vooruitzichten
2025-2026.pdf’


5. Spelers
 Lagen van overheid:
 Centrale overheid (federale)
 Regionale overheden (gewesten, gemeenschappen)
 Lokale overheden (gemeente, provincies)
 Supra-nationale overheden (EU, Eurozone, …)

 ‘Fiscal Federalism’ of (Begrotingsfederalisme’) bestudeert
 Welke bevoegdheden bij welke overheden
 Hoe die te financieren

 FOD
 Twee soorten
 FOD ‘Begroting’
 FOD ‘Financiën’
 Met tegenhangers op gewestelijk en gemeenschapsniveau
 Beleid & ondersteuning – BOSA
Vroeger: Ministerie Begroting; sinds 2017: Beleid & Ondersteuning –
Stratégie & Appuie

 Federaal Planbureau:
 Maakt economische begroting op o.b.v. projecties met macro-modellen
 Korte en middellange termijn (6 jaar)
 Lange termijn
 Publiceert analyses en onderzoeksrapporten
 Secretariaat van Studiecommissie vergrijzing
6. Hoe overheid bestuderen
 Vak studeren
 Combinatie van empirie + theorie