Samenvatting jeugdbeschermingsrecht + notities:

JEUGDBESCHERMINGSRECHT
INLEIDING

WAAROM EN HOE?

 = “strafrecht voor minderjarigen” +
 = specifiek systeem voor bescherming van kinderen en jongeren, inclusief
mogelijkheid om dwangmatig op te treden
 Doelstelling:
o Inzicht in beginselen, begrippen, achterliggende keuzes en
technieken
o Inzicht in organisatie en werking van de vrijwillige en gerechtelijke
jeugdhulp en van het jeugddelinquentierecht
o Constructief-kritisch actuele fenomenen inzake jeugddelinquentie en
probleemsituaties herkennen, analyseren en becommentariëren
 Werkwijze
o Een (‘goed’) handboek
o Lessen met achtergrond, accenten, verbanden en commentaar
o Rekening gehouden met studentenevaluaties (bv. zwaarte vak;
wetsverwijzingen op slides)




1

,BEGRIP JEUGDBESCHERMINGSRECHT


BEGRIPSOMSCHRIJVING
 Jeugdbeschermingsrecht sensu lato (brede zin):
o Geheel van juridische regels die het welzijn en de ontplooiing van
jongeren beogen te bevorderen en te waarborgen
 burgerrechtelijk statuut
 welzijnsrecht
 sociaal recht
 onderwijs
 strafrechtelijke bescherming
 Jeugdbeschermingsrecht sensu stricto:
o « Het geheel van juridische regels betreffende de
overheidsinterventie, d.m.v. specifieke instellingen of
voorzieningen, met het oog op bijstand aan jongeren wier welzijn of
ontplooiing onvoldoende wordt gewaarborgd door het gezinsmilieu
en de algemeen-maatschappelijke voorzieningen. »
o Keuze van beschermingsmodel  signaal onderliggende
problematiek bij jongeren als ze misdrijven plegen
 Twee soorten hulpverlening
o Buitengerechtelijke/sociale/vrijwillige
o Gerechtelijke/gedwongen
 Jeugdrechter/jeugdrechtbank
 Twee (drie) doelgroepen
o VOS’sen
 Verontrustende situatie
o MOF’ers / jeugddelinquenten
 Misdrijf omschreven feit
o (minderjarigen met een psychiatrische aandoening)
 Twee bevoegdheidsniveaus
o Federaal (rood)
o Gemeenschappen (geel)




2

,BEGINSELEN JEUGDBESCHERMINGSRECHT (ZIE PPT VOOR ART.)


RECHT SIU GENERIS
 Geen aparte rechtstak
 Onderdeel publiekrecht
 Band met andere rechtstakken
o Strafrecht
 Procedureel (zowel jeugdhulp en jeugddelinquentie)
 Wetboek strafvordering  ook toepasselijk op
jeugdbeschermingsrecht
 Gaat over procedure zoals vb. beroepstermijnen,…
 Maar afwijkingen mogelijk
 Materieel
 Alle misdrijven van jongeren zijn ook vervolgbaar (maar
anders voor jongeren dan voor volwassenen)
 Principieel
 Basisbeginselen die in strafrecht gelden zullen veelal
ook van belang zijn voor jeugddelinquentie zaken
o Art. 6 EVRM  die beginselen moeten ook
toegepast worden door jeugdrechter
 Ter info: in strafrecht komen er 3 rechters aan bod
(onderzoeksrechter, rechter ten gronde, rechter van SURB)
 Bij jeugdrecht is dit niet zo
o Sociaal recht / welzijnsrecht
o Verder: burgerlijk recht, procesrecht, mensenrechten …
 Functioneel rechtsgebied
 Gevolgen en beperkingen ‘sui generis’-karakter
o Zie ook GwH 11 februari 2021, nr. 22/2021
o « Wegens de specifieke aard van de kwesties die in het kader van
de rechtsbedeling ten aanzien van minderjarigen moeten worden
behandeld, moet die rechtsbedeling zich noodzakelijkerwijs
onderscheiden van het systeem van strafrechtspleging dat van
toepassing is op volwassenen. [Dat] mag evenwel niet ertoe leiden
dat aan (minderjarigen), enkel op grond van het leeftijdscriterium,
fundamentele waarborgen worden ontnomen die door de Grondwet
en door de internationale verdragen die België binden worden
toegekend bij een aantasting van de individuele vrijheid. »




RESPECT VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND


3

,  Van rechtsobject naar rechtssubject
o Voorbeeld: van absolute vaderlijke macht naar doelgebonden
ouderlijk gezag
 Vaders konden hun kind voor 2 weken in gevangenis steken
 Belang van de minderjarige = eerste overweging (art. 3
Kinderrechtenverdrag)
o Behoud van band met ouders én gezonde ontwikkeling in een veilige
omgeving (EHRM, 6 juli 2010)
o Vaag, evolutief en waardegebonden
o ‘Machtsgevoelig’ – wie beslist?
 Belang mening van het kind
 Maar positie tussen ouders ook belangrijk
o Concrete gegevens
o Veronderstelt participatie en behoorlijke rechtswaarborgen

GEZINSGERICHTHEID
 Gezin = « natuurlijke en fundamentele kern van de maatschappij »
 Gezin = « eerste verantwoordelijke voor opvoeding, ontwikkeling en
welzijn van het kind »
o Discussie over verantwoordelijk van ouders voor een delict dat hun
kind hebben gepleegd
o Belang vrijheid van gezinsleven  overheid kan hier niet alles in
bepalen
 Hulpverlening: gericht op gezinsmilieu
o Voorkeur voor minst ingrijpende maatregelen
o Gericht op behoud in / terugkeer naar het gezin
o Niet te allen prijze
 Betrekken ouders bij reactie op jeugddelinquentie

SUBSIDIARITEIT
 Liefst minst zware interventies
 Opvoedingsverantwoordelijkheid
o 1° ouders (& gewone leefomgeving: vrienden, buurt, familie …)
o 2° algemeen-maatschappelijke voorzieningen (onderwijs …)
o 3° specifieke jeugdhulp
 Vrijwillige (aanvaarde) > gerechtelijke hulpverlening
 M.b.t. jeugddelinquentie
o 1° buitengerechtelijke afhandeling
o 2° minst ingrijpende maatregelen voor kortst mogelijke duur
o 3° vrijheidsberoving = ultimum remedium




4