Volkenrecht
Samenvatting International Law - Anders Henriksen
1. Grondstellingen en structuur van het internationaal recht
1.1 Introductie
Internationaal recht traditioneel gedefinieerd als het rechtssysteem dat de onderlinge relatie van
soevereine staten en hun rechten en plichten jegens elkaar regelt
→ vele actoren zoals ⇒ internationale organisaties, en individuen die ook rechten en of
verplichtingen bezitten onder het internationaal recht
• geen uitvoerende of wetgevende macht in internationaal rechtssysteem
• geen verplichte en gevestigde procedure voor de beslechting van juridisch geschillen
• gedecentraliseerd rechtsysteem
• aan rechtssubjecten zelf om wet te creëren, interpreteren en handhaven
internationaal recht is weerspiegeling van samenleving waarop het van toepassing is
= wijdverspreide globalisering en specialisatie
→ internationaal recht is 1 vd belangrijkste factoren geweest in de ontwikkeling vd wereld door een
steeds uitgebreider en effectiever systeem van internationale regels te bieden dat zowel staten,
bedrijven en individuen verbindt als beschermt
internationaal recht heeft zich kunnen ontwikkelen doordat de staten na WOII probeerden samen te
werken bij vinden van juridisch oplossingen voor problemen van gemeenschappelijk belang
(samenwerking en vertrouwen is terug aan het verminderen)
→ huidige internationaal systeem: toenemende rivaliteit, concurrentie, wantrouwen
⇒ transformaties in eco macht: heeft aantal niet-westerse machten assertiever en sceptischer
gemaakt tov aantal bestaande structuren in internationaal rechtssysteem
- bijv. China: actief op zoek naar andere rechtsorde
→ Chinese Communistische Partij streeft naar internationaal rechtssysteem dat minder
rekening houdt met rechten en zorgen van kleinere en minder machtige staten (ook van
verschillende minderheden en individuen)
→ China: bondgenoot in Rusland (wordt onder Poetin steeds meer autoritair)
→ stabiliteit ook aangetast door chaotische pol situatie in VK en VS
- bijv. verlating EU, Donald Trump (beschuldigingen, terugtrekken uit verschillende IO1)
- bijv. twee grote schokken voor internationale systeem=
1) covid: veel staten vinden dat wereld te geglobaliseerd is en onderling verbonden is
geworden en dan hun bevolking te kwetsbaar is voor grote verstoringen in internationale
systeem
2) 2022: invasie in Oekraïne = aanval op internationaal recht → staten geven minder om
verplichtingen die ze al zijn aangegaan
1
IO = internationale organisatie
1
,Volkenrecht
1.2 Een korte geschiedenis van het internationale recht
1.2.1 - 1.2.3: begrijpend lezen
1.2.4 Het interbellum
verwoesting en bloedbad van WOI: domineerden gebeurtenissen in interbellum
→ belangrijkste ontwikkeling: oprichting Volkenbond in 1919 ⇒ organisatie die tot taak had de
wereldvrede te bewaren
• het verplicht de landen om potentiële geschillen voor te leggen aan
geschillenbeslechtingsmechanisme → geen toevlucht nemen tot oorlog
bv Verdrag van Parijs
= belangrijkste resultaat van deze periode: oprichting van het Permanente Hof van Internationale
Justitie →
• bouwde jurisprudentie op (geen dwingende jurisdictie)
• is voorloper van Internationaal Gerechtshof
1.2.5 De periode na de Tweede Wereldoorlog
periode direct na WOII: grote successen in internationaal recht
- bijv. vervolging van duitse topfunctionarissen voor internationale misdaden
(oorlogsmisdaden) voor een tribunaal → belangrijk precedent voor internationaal strafrecht
Volkenbond vervangen door VN
→ functie: handhaven van internationale vrede en veiligheid + bel principes:
• gelijke rechten, zelfbeschikking van volkeren, soevereine gelijkheid v lidstaten
Handvest van de VN2:
• verbod op gebruik van geweld
• Veiligheidsraad3 kreeg bevoegdheid om internationale vrede en veiligheid te
handhaven en wel gewelddadige maatregelen gebruiken als het nodig was
→ handhaven van vrede = collectieve inspanning geworden vanaf dit moment.
in praktijk: veiligheidsraad bleef voornamelijk inactief bij uitbreken van Koude Oorlog, daarna: wel
succes na ineenstorting communisme en verdrijving van Irak uit Koeweit
Algemene Vergadering4 : alle lidstaten hierin vertegenwoordigd
• adviserende rol
• alle staten kunnen mening geven en hun zorgen naar voren brengen
• bel rol bij: bevorderen van breed scala aan doelen van mondiaal belang
bijv. grote impact bij dekolonisatieproces (vergadering had hier verklaring over
gegegeven dat het moest stoppen (bevestigde recht van zelfbeschikking van alle
mensen) → daarna veel onafhankelijk geworden)
• ook bijgedragen bij ontwikkeling & codificatie vh internationaal recht door
oprichting International Law Commission
2
Oprichtingsverdrag van VN
3
Collectief orgaan
4
(VN-Handvest opgericht)
2
,Volkenrecht
VN (overkoepelende structuur): dient aantal bel IO
→ in 1944: tijdens conferentie in VS bel IO voor regulering van handel en monetair beleid opgericht
- Internationaal Monetair Fonds (stabiliteit en wisselkoersen waarborgen;
betalingsbalansproblemen)
- Internationale Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (de Wereldbank)
- Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT). (wereldhandel liberaliseren
door tarieven en andere handelsbelemmeringen te verminderen)
ander belangrijke naoorlogse VN-organisatie: WHO
=> functie: risico's voor volksgezondheid bewaken en reacties op noodsituaties op
gezondheidsgebied coördineren
oprichting VN: illustratie dat staten vaak gemeenschappelijke doelen nastreven door internationale
organisaties op te richten (lidmaatschap afh van doel en regio)
belangrijke regionale organisatie: NAVO5
→ leden elkaar wederzijds verdedigen in geval van een aanval door externe factor
= opgericht om dreiging tegen SU tegen te gaan
Oprichting EU: grootschalige conflicten proberen te vermijden (net als VN)
andere bel organisaties
- Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951)
- Europese Economische Gemeenschap (EEG) = opgericht door Verdrag van Rome
- Europese Unie = opgericht door Verdrag van Maastricht
§ uitbreiding in 2004 met 10 nieuwe lidstaten
§ momenteel 28 lidstaten
EU: bestaat uit aantal belangrijke instellingen
→ Europese Raad, Raad vd EU, Europees Parlement, Europese Commissie, Hof van Justitie vd EU
= sommige hiervan kunnen juridisch bindende beslissingen of instrumenten aannemen
Raad van Europa (1949) → opgericht om intergouvernementele en interparlementaire
samenwerking te versterken
- heeft EVRM aangenomen (centraal instrument voor bescherming mensenrechten in europa)
- dit verdrag heeft EHRM opgericht: behandelt klachten van staten en individuele burgers en
kan bindende beslissingen nemen
ook buiten Europa: bel regionale instellingen opgericht → bijv:
- AOS (1948) : Organisatie van Amerikaanse Staten (in N en Z Amerika)
● doel: opgericht om een vreedzame orde te creëren, solidariteit en samenwerking te
bevorderen en de soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid van
haar leden te verdedigen
● bestaat uit: Algemene vergadering, Inter- Amerikaanse Commissie voor de Rechten
vd Mens, Inter-Amerikaans Hof voor Rechten vd Mens
5
(Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
3
, Volkenrecht
- AU (2001): Afrikaanse Unie
● doel: werken aan welvarend en veilig afrikaans continent
● bestaat uit: Algemene Vergadering, een Uitvoerende Raad, een Pan-Afrikaans
Parlement en een Hof van Justitie.
ontwikkelingen in internationaal recht na WOII: vooral aangestuurd door westen (heeft dominantie
in wereldzaken gebruikt hiervoor)
→ meeste IO: opgezet om wereldorde te creëren die gebaseerd zijn op westerse waarden
nl: open en vrije eco markten, toenemend respect voor soevereiniteit v staten en individuele
rechten, institutionele samenwerking
dit systeem nu onder druk ⇒ rivaliteit tussen staten neemt toe, niet-westerse IO krijgen grotere rol
- bijv: Shanghai Cooperation Organisation (SCO) ⇒ regionale politieke, eco en
veiligheidsorganisatie
1.3 De structuren van het internationaal recht
1.3.1 Inleiding - een samenleving van soevereine natiestaten
internationaal rechtssysteem: bestaat uit verschillende structuren van regels die de historische
ontwikkeling vh recht en de pol orde en configuratie vd wereld weerspiegelen
→ centrum v internationaal systeem: soevereine staat (internationale sl is sl v individuele nationale
staten)
internationaal recht kan best worden opgevat vanuit standpunt vh nationaal recht en als antwoord
op behoefte aan rechtsregels en principes als aanvulling op die vd nationale rechtssystemen
nationaal recht: geschikt om juridische geschillen tussen burgers v staat of tussen burgers en staat
te behandelen (niet geschikt voor situatie waarin belangen van meer dan een soevereine staat
botsen) hier:
internationaal recht = het antwoord
• aanvulling op nationaal recht
• reikwijdte kan niet onafh vh nationaal recht worden bepaald
• reikwijdte bepaald door ontoereikendheid vh nationaal recht
twee manieren waarop een kwestie voor meer dan 1 staat v belang wordt, definiëren de 2 materiële
structuren vh internationaal recht
1. wnr 2 of meer staten botsende belangen hebben in de kern vd kwestie
● feit dat internationale samenleving bestaat uit groot aantal soevereine staten met
verschillende belangen is voldoende om kwestie internationaal te maken
2. wnr de betrokken staten in een verdrag zijn overeengekomen om de kwestie een
internationaal karakter te geven
● vanwege inhoud of vorm internationaal recht
1.3.2 Het internationaal coëxistentierecht
internationaal coëxistentierecht = algemeen internationaal recht
4
Samenvatting International Law - Anders Henriksen
1. Grondstellingen en structuur van het internationaal recht
1.1 Introductie
Internationaal recht traditioneel gedefinieerd als het rechtssysteem dat de onderlinge relatie van
soevereine staten en hun rechten en plichten jegens elkaar regelt
→ vele actoren zoals ⇒ internationale organisaties, en individuen die ook rechten en of
verplichtingen bezitten onder het internationaal recht
• geen uitvoerende of wetgevende macht in internationaal rechtssysteem
• geen verplichte en gevestigde procedure voor de beslechting van juridisch geschillen
• gedecentraliseerd rechtsysteem
• aan rechtssubjecten zelf om wet te creëren, interpreteren en handhaven
internationaal recht is weerspiegeling van samenleving waarop het van toepassing is
= wijdverspreide globalisering en specialisatie
→ internationaal recht is 1 vd belangrijkste factoren geweest in de ontwikkeling vd wereld door een
steeds uitgebreider en effectiever systeem van internationale regels te bieden dat zowel staten,
bedrijven en individuen verbindt als beschermt
internationaal recht heeft zich kunnen ontwikkelen doordat de staten na WOII probeerden samen te
werken bij vinden van juridisch oplossingen voor problemen van gemeenschappelijk belang
(samenwerking en vertrouwen is terug aan het verminderen)
→ huidige internationaal systeem: toenemende rivaliteit, concurrentie, wantrouwen
⇒ transformaties in eco macht: heeft aantal niet-westerse machten assertiever en sceptischer
gemaakt tov aantal bestaande structuren in internationaal rechtssysteem
- bijv. China: actief op zoek naar andere rechtsorde
→ Chinese Communistische Partij streeft naar internationaal rechtssysteem dat minder
rekening houdt met rechten en zorgen van kleinere en minder machtige staten (ook van
verschillende minderheden en individuen)
→ China: bondgenoot in Rusland (wordt onder Poetin steeds meer autoritair)
→ stabiliteit ook aangetast door chaotische pol situatie in VK en VS
- bijv. verlating EU, Donald Trump (beschuldigingen, terugtrekken uit verschillende IO1)
- bijv. twee grote schokken voor internationale systeem=
1) covid: veel staten vinden dat wereld te geglobaliseerd is en onderling verbonden is
geworden en dan hun bevolking te kwetsbaar is voor grote verstoringen in internationale
systeem
2) 2022: invasie in Oekraïne = aanval op internationaal recht → staten geven minder om
verplichtingen die ze al zijn aangegaan
1
IO = internationale organisatie
1
,Volkenrecht
1.2 Een korte geschiedenis van het internationale recht
1.2.1 - 1.2.3: begrijpend lezen
1.2.4 Het interbellum
verwoesting en bloedbad van WOI: domineerden gebeurtenissen in interbellum
→ belangrijkste ontwikkeling: oprichting Volkenbond in 1919 ⇒ organisatie die tot taak had de
wereldvrede te bewaren
• het verplicht de landen om potentiële geschillen voor te leggen aan
geschillenbeslechtingsmechanisme → geen toevlucht nemen tot oorlog
bv Verdrag van Parijs
= belangrijkste resultaat van deze periode: oprichting van het Permanente Hof van Internationale
Justitie →
• bouwde jurisprudentie op (geen dwingende jurisdictie)
• is voorloper van Internationaal Gerechtshof
1.2.5 De periode na de Tweede Wereldoorlog
periode direct na WOII: grote successen in internationaal recht
- bijv. vervolging van duitse topfunctionarissen voor internationale misdaden
(oorlogsmisdaden) voor een tribunaal → belangrijk precedent voor internationaal strafrecht
Volkenbond vervangen door VN
→ functie: handhaven van internationale vrede en veiligheid + bel principes:
• gelijke rechten, zelfbeschikking van volkeren, soevereine gelijkheid v lidstaten
Handvest van de VN2:
• verbod op gebruik van geweld
• Veiligheidsraad3 kreeg bevoegdheid om internationale vrede en veiligheid te
handhaven en wel gewelddadige maatregelen gebruiken als het nodig was
→ handhaven van vrede = collectieve inspanning geworden vanaf dit moment.
in praktijk: veiligheidsraad bleef voornamelijk inactief bij uitbreken van Koude Oorlog, daarna: wel
succes na ineenstorting communisme en verdrijving van Irak uit Koeweit
Algemene Vergadering4 : alle lidstaten hierin vertegenwoordigd
• adviserende rol
• alle staten kunnen mening geven en hun zorgen naar voren brengen
• bel rol bij: bevorderen van breed scala aan doelen van mondiaal belang
bijv. grote impact bij dekolonisatieproces (vergadering had hier verklaring over
gegegeven dat het moest stoppen (bevestigde recht van zelfbeschikking van alle
mensen) → daarna veel onafhankelijk geworden)
• ook bijgedragen bij ontwikkeling & codificatie vh internationaal recht door
oprichting International Law Commission
2
Oprichtingsverdrag van VN
3
Collectief orgaan
4
(VN-Handvest opgericht)
2
,Volkenrecht
VN (overkoepelende structuur): dient aantal bel IO
→ in 1944: tijdens conferentie in VS bel IO voor regulering van handel en monetair beleid opgericht
- Internationaal Monetair Fonds (stabiliteit en wisselkoersen waarborgen;
betalingsbalansproblemen)
- Internationale Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (de Wereldbank)
- Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT). (wereldhandel liberaliseren
door tarieven en andere handelsbelemmeringen te verminderen)
ander belangrijke naoorlogse VN-organisatie: WHO
=> functie: risico's voor volksgezondheid bewaken en reacties op noodsituaties op
gezondheidsgebied coördineren
oprichting VN: illustratie dat staten vaak gemeenschappelijke doelen nastreven door internationale
organisaties op te richten (lidmaatschap afh van doel en regio)
belangrijke regionale organisatie: NAVO5
→ leden elkaar wederzijds verdedigen in geval van een aanval door externe factor
= opgericht om dreiging tegen SU tegen te gaan
Oprichting EU: grootschalige conflicten proberen te vermijden (net als VN)
andere bel organisaties
- Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951)
- Europese Economische Gemeenschap (EEG) = opgericht door Verdrag van Rome
- Europese Unie = opgericht door Verdrag van Maastricht
§ uitbreiding in 2004 met 10 nieuwe lidstaten
§ momenteel 28 lidstaten
EU: bestaat uit aantal belangrijke instellingen
→ Europese Raad, Raad vd EU, Europees Parlement, Europese Commissie, Hof van Justitie vd EU
= sommige hiervan kunnen juridisch bindende beslissingen of instrumenten aannemen
Raad van Europa (1949) → opgericht om intergouvernementele en interparlementaire
samenwerking te versterken
- heeft EVRM aangenomen (centraal instrument voor bescherming mensenrechten in europa)
- dit verdrag heeft EHRM opgericht: behandelt klachten van staten en individuele burgers en
kan bindende beslissingen nemen
ook buiten Europa: bel regionale instellingen opgericht → bijv:
- AOS (1948) : Organisatie van Amerikaanse Staten (in N en Z Amerika)
● doel: opgericht om een vreedzame orde te creëren, solidariteit en samenwerking te
bevorderen en de soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid van
haar leden te verdedigen
● bestaat uit: Algemene vergadering, Inter- Amerikaanse Commissie voor de Rechten
vd Mens, Inter-Amerikaans Hof voor Rechten vd Mens
5
(Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
3
, Volkenrecht
- AU (2001): Afrikaanse Unie
● doel: werken aan welvarend en veilig afrikaans continent
● bestaat uit: Algemene Vergadering, een Uitvoerende Raad, een Pan-Afrikaans
Parlement en een Hof van Justitie.
ontwikkelingen in internationaal recht na WOII: vooral aangestuurd door westen (heeft dominantie
in wereldzaken gebruikt hiervoor)
→ meeste IO: opgezet om wereldorde te creëren die gebaseerd zijn op westerse waarden
nl: open en vrije eco markten, toenemend respect voor soevereiniteit v staten en individuele
rechten, institutionele samenwerking
dit systeem nu onder druk ⇒ rivaliteit tussen staten neemt toe, niet-westerse IO krijgen grotere rol
- bijv: Shanghai Cooperation Organisation (SCO) ⇒ regionale politieke, eco en
veiligheidsorganisatie
1.3 De structuren van het internationaal recht
1.3.1 Inleiding - een samenleving van soevereine natiestaten
internationaal rechtssysteem: bestaat uit verschillende structuren van regels die de historische
ontwikkeling vh recht en de pol orde en configuratie vd wereld weerspiegelen
→ centrum v internationaal systeem: soevereine staat (internationale sl is sl v individuele nationale
staten)
internationaal recht kan best worden opgevat vanuit standpunt vh nationaal recht en als antwoord
op behoefte aan rechtsregels en principes als aanvulling op die vd nationale rechtssystemen
nationaal recht: geschikt om juridische geschillen tussen burgers v staat of tussen burgers en staat
te behandelen (niet geschikt voor situatie waarin belangen van meer dan een soevereine staat
botsen) hier:
internationaal recht = het antwoord
• aanvulling op nationaal recht
• reikwijdte kan niet onafh vh nationaal recht worden bepaald
• reikwijdte bepaald door ontoereikendheid vh nationaal recht
twee manieren waarop een kwestie voor meer dan 1 staat v belang wordt, definiëren de 2 materiële
structuren vh internationaal recht
1. wnr 2 of meer staten botsende belangen hebben in de kern vd kwestie
● feit dat internationale samenleving bestaat uit groot aantal soevereine staten met
verschillende belangen is voldoende om kwestie internationaal te maken
2. wnr de betrokken staten in een verdrag zijn overeengekomen om de kwestie een
internationaal karakter te geven
● vanwege inhoud of vorm internationaal recht
1.3.2 Het internationaal coëxistentierecht
internationaal coëxistentierecht = algemeen internationaal recht
4
