samenvatting celbiologie - celbiologie & histologie (1004FBDFAR)

EPITHELEN
ALGEMEEN
 Bestaan uit 1/meer lagen v epitheelcellen
 nauw aansluitende laag van dicht opeengepakte cellen
 Zeer weinig extracellulaire matrix
· LM: dicht opeengeplakte cellen
· EM: nauwe spleten gevuld met interstitiële vloeistof
 Cellen zijn met elkaar verboden door intercellulair verbindingen
 Basaalmembraan: afgrenzing van onderlinge bindweefsels & epitheelcellen

Functies
 Beschermen onderliggende weefsels
· Bedekken lichaamsoppervlak  bedekkende epitheel
· Lijnen lichaamsholten & kanalen af
 Regulatie vd opname & afgifte v stoffen
 Vormt klieren => klierepitheel
 Gespecialiseede epitheliale weefsels (want eerste contact met buitenwereld)

Bloedvoorziening
 Geen bloedvaten in epitheelweefsel
 Afhankelijk van diffusie v zuurstof & voedingstoffen uit onderlinge weefsels

= vasculair & bijna volledig cellulair (d.w.z. met weinig of geen intercellulaire matrix) aggregaat van
cellen die gespecialiseerd zijn in absorberende, secretorische, beschermende of sensorische
activiteiten

EPITHEELCEL
Cytoskelet: keratine(-eiwit)
 geproduceerd in alle epitheelcellen
 specifiek type in specifiek epitheelcel
 kunnen keratine-filamenten vormen (intermediaire filamenten) -> fibrillen
 tonofilamenten
 bij keratinisering & verhoorning

celpolariteit
verschillende celdomeinen:
 basale kant = gehecht aan basaal membraan
 basolateraal domein
 laterale kant = waar cellen aan elkaar vasthangen
 apicale kant = naar lumen
 Functioneel verschillend
 Ondersteund door onderliggende ‘basaalmembraan’




2

,Celpolariteit: apicaal
 Oppervlaktespecialisaties
Microvilli
 celmembraan loopt door in langvormige uitstulpingen/structuren
 oppervlakte vergroting
Sereocilia
 ter hoogte sensorische organen
 niet beweeglijk
Cilia
= trilhaartjes
 Luchtpijp: stof weggewaait richting mondholte
 zuivere lucht richting luchtblaasjes
 kunnen zelf bewegen
Flagellen
 zweepvormige structuren bij spermacellen
 beweeglijk

celpolariteit: lateraal
 laterale domeinen intercellulaire verbonden = celjunctie

indeling naargelang vorm
 macula: ronde of puntvormige verbinding
 zonula: bandvormige structuur
 fascia: onregelmatige verbinding

indeling naargelang functie
 occludensverbindingen: afsluiting van intercellulaire ruimten
 adhaerensverbindingen: aanhechting
 nexusverbindingen: communicatie

ook ander celtypen vertonen celverbindingen
1. zonula occludens
 stoffen kunnen niet van apicale naar basale deel vd cel
 niet door occludensverbinding
2. zonula adhaerens: onder zonula verbindingen celadhesie moleculen
3. macula adhaerens: 2 cellen, midden: puntvormige aaneenhechting
 keratine filamenten (cel adhesie moleculen, CAMs) gehecht aan
 eiwitplakken(versteviging) langs beide binnenkanten van cel

celpolariteit: basaal
 basaal membraan = grenslaag tss epitheel en onderliggende BW
· lamina basalis (aangemaakt door epitheelcellen)
· lamina reticularis (geproduceerd door BW-cellen)
 BW-vezels zitten verankerend met fibrillen aan lamina basalis
 celepitheel met hemi-desmosoom (keratine-filament?)
vastgehecht aan basaalmembraan




2

, BEDEKKEND EPITHEEL
FUNCTIES
 Bescherming tegen mechanische/chemische agentia/micro-organismen
 Absorptie
 Conctracilliteit: myoepitheelcellen
-> kenmerken van spierweefsel & epitheel
 Excretie

INDELING: CELVORM
 doorsnede evenwijdig aan opp => poygonaal v vorm
 doorsnede loodrecht op opp & basaal membraan (obv. Kern)




plaveisel (afgeplat) kubisch cilindrisch


INDELING AANTAL CELLAGEN
 Eenlagig: alle cellen steunen op de basale membraan
 Meerlagig: meerde cellagen boven elkaar
1e laag ligt op basaal membraan, volgende liggen op vorig laag
 Pseudomeerlagig: eenlagig, maar kernen liggen op verschillende niveaus (driehoekige cellen)

 Subtypering: aantal cellagen & celvorm

Eenlagig epitheel
 Opname & afgifte van stoffen wordt vergemakkelijkt

Plaveiselepitheel
 zeer afgeplat -> grote opp => snelle diffusie
 kern puilt uit in lumen
 type I pneumocyten (long), bloedvaten (= endotheel), mesenterium & peritoneum (mesotheel), …

Kubisch epitheel
 nierbuisjes, klieren & afvoergangen

Cilindrisch epitheel
 hoge’ cellen + vaak oppervlaktespecialisaties / gewijzigde structuur
 darm: microvilli en slijmbekercellen




2

, Pseudomeerlagig
 alle cellen maken contact met l. basalis => eenlagig
 cellen in verschillende hoogte
 epitheel luchtwegen: slijmbekercellen: slijmprop, gecilieerde cellen
(trilhaardragende cellen), basale vervangcellen

Meerlagig epitheel
 Obv vorm van cellen aan oppervlak

Plaveiselepitheel
 Meest voorkomend
 Cellen bevatten keratinefilmenten
 Platten af naar oppervlakte toe  meer plaveiselvormig
 Twee vormen:
· Onverhoornd: vochtig opp.
· Verhoornd: stratum corneum gevuld met ‘hoornstof’ -> droog
opp.
Stratum basale
 eerste laag gelegen op lamina basalis
 kubische (stam-)cellen delen constant -> duwen bovenliggende cellagen naar opp
 vernieuwing epitheel
Stratum spinosum
 in uitstekels (keratinefiblillen) van cellen zitten keratinefilamenten
 Keratine > keratinefilamenten (=tonofilamenten) > keratinefiblillen (=tonofibrillen)
 verbonden met desmosoren => intercellulaire verbindingen
 intercellulaire ruimten lijken stekeltjes = spina

ONVERHOORND
 stratum superficiale: meest oppervlakkige laag
 celkernen aanwezig
 bv. mond, slokdarm, vagina, cornea




voedingstoffen ondoordringbaar
 corneocyten = afgeplatte, dode cellen
Stratum lucidum = bij sterk verhoornde cellen




2