Bestuursrecht
DEEL 1: Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Wat is ‘het bestuursrecht’?
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende
macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende,
noch tot de rechterlijke macht behoren.” (Werkdefinitie)
Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de
‘machten’ (= bestuursorganen, een vd 3 machten)
Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de
‘functies’ (zij die besturen/ uitvoeren) = taken vd besturen en
de organen
Bv. Subsidies: verbouwpremies worden afgeschaft voor diegene die te veel
verdienen
Bv. Graffitistraatje in Gent: verbodsbord voor fietsers: lokaal bestuur die je
gaat beboeten voor het niet naleven van de regels
1. Definitie bestuursrecht
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: tussen private personen
Publiek recht:
‣Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
‣Tussen overheden onderling
‣Tussen overheid en private personen
Binnen het publiekrecht: onderscheid tussen het grondwettelijke recht
en het bestuursrecht:
1
,- De Gw: bestudeert de structuur en de uitoefening van het
overheidsgezag, ...
Bestuursrecht: bevoegdheden, werking en organisatie van het bestuur
als onderdeel van de staat
Bestuursrecht?
Maar:
- Wie is ‘de uitvoerende macht’?
De koning en de regering
Maar niet volledig: FOD’s, openbare instellingen (NMBS,
BPOST)…
- Het bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’ en
omvat bv.:
Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv.
van de Koning, van gemeenten (politiereglement,
belastingsreglement, …)
= normerende/ normatieve bevoegdheid: besturen die
regels maken (reglementen en verordeningen: geen
wetten in formele ein MAAR wet in materiële zin)
eerder wetgevend
Reglementen= besluiten die een algemene, abstracte
rechtsregel formuleren die van toepassing is op een
onbepaald aantal personen en/of zaken
Ook ‘geschillenbeslechting’ (‘handhaving’) door besturen
(bv. GAS-boete)
= sommige besturen moeten zorgen voor de naleving
van die regels (worden deze regels uitgevoerd ? Zo niet –
kunnen ze zich hiertegen ageren = administratieve
sancties of maatregelen)
eerder rechterlijk
Bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke
macht (bv. tuchtbeslissing)
= beslissingen die zuiver het onderwerp uitmaken van
het bestuursrecht, dus niet te strikt gaan interpreteren
Eerder uitvoerend
Er zijn besturen die ook regelgevend kunnen optreden: reglementen/
verordening -> wet in materiële zin
Zij kunnen handhaven: bestuurlijke boete (gasboete), er komt geen
rechter aan te pas
Zijn die uitvoerende macht/ besturen?
FOD-justitie: ja
OCMW: ja
De Lijn: ja, functionele gedecentraliseerde instelling
NMBS: ja
SOGent (stadsontwikkeling): ja
2
, 2. Indeling: ALGEMEEN vs. BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht
‣ Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht
regelen
‣ Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk
bestuur, …
‣ Cf. luik bestuursrecht 2e bach
Bijzonder bestuursrecht
‣ Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht
(vaak zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en
werking)
‣ Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, …
‣ Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
Verzamelnaam van hele reeks takken bestuursrecht
Grondwet: art. 37 GW: uitvoerende macht bij Koning
Begrip bestuursrecht is meer dan de uitvoerende organen van de
uitvoerende macht
Functies van bestuursrecht niet kennen
3. Kenmerken van het bestuursrecht
3.1 Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
‣ Ontstaan als uitzonderingsrecht t.a.v. het privaatrecht
‣ Bijzondere voorrechten/prerogatieven (bv. EBR)
Bestuur kan eenzijdig beslissingen nemen: eenzijdige
bestuurlijke rechtshandelingen (bv. Gasboete), heeft bindende
kracht, wordt vermoed wettig te zijn en is uit zichzelf
uitvoerbaar (zonder tussenkomst van de rechter)
Positieve zin: uitzonderingen vertalen zich in een
bevoorrechte positie
In het privaatrecht kan dat niet: wilsovereenstemming staat
hier centraal (niets kan gebeuren zonder wederzijdse
toestemming)
‣ Bijzondere verplichtingen (bv. (formele) motiveringsplicht, geen
vrije keuze in medecontractant, handelingen zijn vaak aan
formaliteiten onderworpen, controlemogelijkheden: openbaarheid
van bestuursdoc…)
Vroeger geen bestuursrecht, alleen privaat maar overheid aanvaarde
allerlei afwijkingen van privaatrecht: die uitzonderingen of
afwijkingen zijn bestuursrecht
3
, Negatieve zin: heel wat verplichtingen naleven zodat het bestuur
niet willekeurig gaat optreden
Motiveringsplicht: bestuur is verplicht elke beslissing te motiveren
Klassieke onderscheid privaat en publiekrecht komt steeds meer onder
druk te staan, zeker voor bestuursrecht, bij bestuursrecht gaan ze kijken
naar privaatrecht om tot hetzelfde doel te komen
- Bv. Bestuur moet wegen aanleggen, weg moet gaan door stuk
perceel van iemand, bestuur kan stuk grond onteigenen in algemeen
belang, bestuur gaat nu i.p.v. onteigening gaan aankloppen bij
persoon en zeggen dat ze deel grond willen kopen. Koop-verkoop
komt uit privaatrecht
> Privatisering van het bestuursrecht
> Horizontalisering van het bestuursrecht
De overheid gaat zich steeds vaker beroepen op private partijen: bv.
Aanleggen van zwembaden, oprichten van sociale woningen, bouwen van
scholen…
Publieke-private samenwerking (PPS)
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Nu: een alomvattende, volwaardige aparte rechtstak: het
staat naast het privaatrecht
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het
bestuursrecht)
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur:
de overheid maakt geen gebruik van zijn zuiver verticale en
dus dwingende positie MAAR gaat onderhandelend optreden
naar de burger toe (de burger wordt actief betrokken bij
beslissingen vh bestuur)
3.2 Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter van het (Belgisch) bestuursrecht door
diverse staatshervormingen:
‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
Fragmentarisering: van federaal naar deelstatelijk niveau
Bv. Energiesector (VREG: vlaamse regulator van elektriciteit en gas): ook
waalse, brusselse en federale tegenhangers
- Daarnaast zekere harmonisering van het bestuursrecht:
Opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
- EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
- Gemeenschappelijke regels en beginselen van
bestuursrecht in Europese landen: overkoepelende
regels bv. Transparantiebeginsel, gelijkheidsbeginsel
- Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6
EVRM, …)
4. Bronnen van het bestuursrecht
4
DEEL 1: Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Wat is ‘het bestuursrecht’?
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende
macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende,
noch tot de rechterlijke macht behoren.” (Werkdefinitie)
Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de
‘machten’ (= bestuursorganen, een vd 3 machten)
Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de
‘functies’ (zij die besturen/ uitvoeren) = taken vd besturen en
de organen
Bv. Subsidies: verbouwpremies worden afgeschaft voor diegene die te veel
verdienen
Bv. Graffitistraatje in Gent: verbodsbord voor fietsers: lokaal bestuur die je
gaat beboeten voor het niet naleven van de regels
1. Definitie bestuursrecht
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: tussen private personen
Publiek recht:
‣Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
‣Tussen overheden onderling
‣Tussen overheid en private personen
Binnen het publiekrecht: onderscheid tussen het grondwettelijke recht
en het bestuursrecht:
1
,- De Gw: bestudeert de structuur en de uitoefening van het
overheidsgezag, ...
Bestuursrecht: bevoegdheden, werking en organisatie van het bestuur
als onderdeel van de staat
Bestuursrecht?
Maar:
- Wie is ‘de uitvoerende macht’?
De koning en de regering
Maar niet volledig: FOD’s, openbare instellingen (NMBS,
BPOST)…
- Het bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’ en
omvat bv.:
Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv.
van de Koning, van gemeenten (politiereglement,
belastingsreglement, …)
= normerende/ normatieve bevoegdheid: besturen die
regels maken (reglementen en verordeningen: geen
wetten in formele ein MAAR wet in materiële zin)
eerder wetgevend
Reglementen= besluiten die een algemene, abstracte
rechtsregel formuleren die van toepassing is op een
onbepaald aantal personen en/of zaken
Ook ‘geschillenbeslechting’ (‘handhaving’) door besturen
(bv. GAS-boete)
= sommige besturen moeten zorgen voor de naleving
van die regels (worden deze regels uitgevoerd ? Zo niet –
kunnen ze zich hiertegen ageren = administratieve
sancties of maatregelen)
eerder rechterlijk
Bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke
macht (bv. tuchtbeslissing)
= beslissingen die zuiver het onderwerp uitmaken van
het bestuursrecht, dus niet te strikt gaan interpreteren
Eerder uitvoerend
Er zijn besturen die ook regelgevend kunnen optreden: reglementen/
verordening -> wet in materiële zin
Zij kunnen handhaven: bestuurlijke boete (gasboete), er komt geen
rechter aan te pas
Zijn die uitvoerende macht/ besturen?
FOD-justitie: ja
OCMW: ja
De Lijn: ja, functionele gedecentraliseerde instelling
NMBS: ja
SOGent (stadsontwikkeling): ja
2
, 2. Indeling: ALGEMEEN vs. BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht
‣ Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht
regelen
‣ Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk
bestuur, …
‣ Cf. luik bestuursrecht 2e bach
Bijzonder bestuursrecht
‣ Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht
(vaak zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en
werking)
‣ Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, …
‣ Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
Verzamelnaam van hele reeks takken bestuursrecht
Grondwet: art. 37 GW: uitvoerende macht bij Koning
Begrip bestuursrecht is meer dan de uitvoerende organen van de
uitvoerende macht
Functies van bestuursrecht niet kennen
3. Kenmerken van het bestuursrecht
3.1 Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
‣ Ontstaan als uitzonderingsrecht t.a.v. het privaatrecht
‣ Bijzondere voorrechten/prerogatieven (bv. EBR)
Bestuur kan eenzijdig beslissingen nemen: eenzijdige
bestuurlijke rechtshandelingen (bv. Gasboete), heeft bindende
kracht, wordt vermoed wettig te zijn en is uit zichzelf
uitvoerbaar (zonder tussenkomst van de rechter)
Positieve zin: uitzonderingen vertalen zich in een
bevoorrechte positie
In het privaatrecht kan dat niet: wilsovereenstemming staat
hier centraal (niets kan gebeuren zonder wederzijdse
toestemming)
‣ Bijzondere verplichtingen (bv. (formele) motiveringsplicht, geen
vrije keuze in medecontractant, handelingen zijn vaak aan
formaliteiten onderworpen, controlemogelijkheden: openbaarheid
van bestuursdoc…)
Vroeger geen bestuursrecht, alleen privaat maar overheid aanvaarde
allerlei afwijkingen van privaatrecht: die uitzonderingen of
afwijkingen zijn bestuursrecht
3
, Negatieve zin: heel wat verplichtingen naleven zodat het bestuur
niet willekeurig gaat optreden
Motiveringsplicht: bestuur is verplicht elke beslissing te motiveren
Klassieke onderscheid privaat en publiekrecht komt steeds meer onder
druk te staan, zeker voor bestuursrecht, bij bestuursrecht gaan ze kijken
naar privaatrecht om tot hetzelfde doel te komen
- Bv. Bestuur moet wegen aanleggen, weg moet gaan door stuk
perceel van iemand, bestuur kan stuk grond onteigenen in algemeen
belang, bestuur gaat nu i.p.v. onteigening gaan aankloppen bij
persoon en zeggen dat ze deel grond willen kopen. Koop-verkoop
komt uit privaatrecht
> Privatisering van het bestuursrecht
> Horizontalisering van het bestuursrecht
De overheid gaat zich steeds vaker beroepen op private partijen: bv.
Aanleggen van zwembaden, oprichten van sociale woningen, bouwen van
scholen…
Publieke-private samenwerking (PPS)
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Nu: een alomvattende, volwaardige aparte rechtstak: het
staat naast het privaatrecht
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het
bestuursrecht)
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur:
de overheid maakt geen gebruik van zijn zuiver verticale en
dus dwingende positie MAAR gaat onderhandelend optreden
naar de burger toe (de burger wordt actief betrokken bij
beslissingen vh bestuur)
3.2 Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter van het (Belgisch) bestuursrecht door
diverse staatshervormingen:
‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
Fragmentarisering: van federaal naar deelstatelijk niveau
Bv. Energiesector (VREG: vlaamse regulator van elektriciteit en gas): ook
waalse, brusselse en federale tegenhangers
- Daarnaast zekere harmonisering van het bestuursrecht:
Opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
- EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
- Gemeenschappelijke regels en beginselen van
bestuursrecht in Europese landen: overkoepelende
regels bv. Transparantiebeginsel, gelijkheidsbeginsel
- Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6
EVRM, …)
4. Bronnen van het bestuursrecht
4
